Hân đhơ cơnh đêêc, ra zeh nâu lêy choh ha cơnh đoọng đơơh chăt vaih liêm, bâc hi ha, đợ mơ za nươr bâc liêm bhlâng?

# Bh’rợ tr’nơợp năc lêy pay lâng bhrợ pa liêm k’tiêc: Ra zeh liêm glặp lâng zr’lụ da ding bha đưn đha hư cha ngaách. Đhanuôr lêy pay đhị k’tiêc nhuum liêm, doọ crêê nong lit đac. Tơơm n’loong ma mung liêm đhị dưp crâng oó r’bhạ, vaih n’leh tr’ang p’răng, oó lâh la lưah bhlâng.

Bêl k’noọ choh, đhanuôr lêy bhrợ pa liêm bhơi k’tang, pêch boọng mơ mưy cha đa têy (k’dâng 30cm). Hr’lục k’tiêc lâng phân rêệ k’roọc a’ọc ơy ủ đợc đoọng bón lót. Đhanuôr oó đươi phân dzợ t’mêê tu bhrợ căh liêm crêê ha riah, hư bha lâng. Đăh tơơm chr’noh, đhanuôr chơơc lêy câl m’ma k’rơ, vaih bâc riah, doọ crêê g’rưy tơợ zâp đhị chr’năp liêm.

# Đăh cr’chăl t’ngay lêy choh lâng c’lâng choh bhrợ: Coh zr’lụ da ding k’coong Quảng Nam bêl ahay, xoọc đâu thành phố Đà Nẵng, cr’chăl lêy choh ra zeh liêm choom bhlâng năc bêl hân noo ha pruôt (c’xêê 2 tươc c;xêê 3) căh cậ hân noo c’loọt (c’xêê 8 tươc c’xêê 9).

Bêl choh, đhanuôr pêch boọng bhlưa mơ 1 mét tươc 1 mét m’pâng. Đợc tơơm chr’noh ooy boọng, ga lâp k’tiêc, cha đị tr’bứi k’tiêc xang nặc tưới đac. P’ghit lêy oó choh la lâh đhộ căh cậ đợc coh riah vaih nong bâc đac.

# Đăh bh’rợ zư lêy: Tơơm ra zeh năc boong vaih ting a’ngoọn. Ha dang choh coh crâng năc tơơm chè dưr chăt vaih ting coh bha lâng n’loong ga măc. Ha dang choh đhị doọ r’bhạ đhanuôr lêy pa đhâng cr’lặ t’nil, bhrợ giàn. Đhanuôr hêê ta luôn bhrợ pa liêm bhơi k’tang, pay n’jăng ha roo, hi la răng đoọng pluum pa liêm đhị bha lâng zư têêm ngăn ha tơơm chr’noh bêl hân noo p’răng.

Bêl bón phân pa xoọng, đhanuôr đươi phân êệ k’rooc a’ọc ơy ủ đợc. P’ghit lêy oó bón phân đăn đhị riah. Lâh mơ, lêy pa đhêy bón phân lăm bêl hân noo bơơn bhrợ đoọng têêm ngăn.

# Đăh zêl cha groong g’rưy pr’luh cr’ay: Tơơm ra zeh doọ lâh buôn crêê g’rưy cha. Hân đhơ cơnh đêêc, đhanuôr cung ta luôn lưm lêy bhươn. Ha dang lêy hi la căh cậ đhoọng a’ngoọn crêê g’rưy cha năc lêy căt lơi đhị hư zơch n’năc lâng pa liêm đhị bhươn. Đhanuôr oó lâh đươi za nươu hoá học. Ha dang lêy moon đươi năc ta mooh cán bộ khuyến nông lâng đươi bhrợ liêm crêê cr’chăl t’ngay ăt la lay.

# Bh’rợ x’ría năc pay bơơn lânâyh âu đơc: Choh mơ 6-12 c’xêê năc chè ra zeh choom pêêh bơơn ruuh tr’nơợp. Đhanuôr lêy bêl plêệng p’răng đoọng lêêh pay đoong đơơng chô hi la, đợc riah đoọng chăt vaih cớ.

Xang bêl căt pay, đhanuôr pay lơi hi la răng hư, xrơơt nha nhar xang năc puah pa gooh. Bêl chè ơy gooh, đhanuôr t’moot ooy chi đhung liêm, chọ pa liêm, zư đợc đhị gooh, oó crêê đhị dzong đoọng buôn pay đươi căh cậ đơơng pa câl.

# Năc t’mêê ahêê xơợng đợ c’lâng bh’rợ liêm ghit đoọng choh tơơm chè ra zeh. Rơơm đhanuôr choh bhrợ liêm choom, vêy đợ bhươn chè liêm choom./.

KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY CHÈ DÂY Ở MIỀN NÚI

Ở vùng miền núi, chè dây không chỉ là cây thuốc quý, quen thuộc với mọi nhà mà còn có thể giúp bà con phát triển kinh tế, tăng thêm thu nhập.  Nhưng trồng chè dây thế nào để cây nhanh bén rễ, cho nhiều lá và đạt chất lượng dược liệu tốt nhất?  

+  Khâu đầu tiên là chọn và làm đất:  Chè dây rất thích hợp với vùng đồi núi mát mẻ. Bà con nhớ chọn đất tơi xốp, không bị ngập úng. Cây sống tốt nhất dưới tán rừng thưa, có ánh nắng nhẹ chứ không chịu được nắng gắt.

Trước khi trồng, bà con phát sạch cỏ dại, đào hố hình vuông cỡ một gang tay (khoảng 30cm). Nhớ trộn đất với phân chuồng đã ủ hoai mục để bón lót. Bà con tuyệt đối không dùng phân chuồng tươi vì sẽ làm xót rễ, hỏng cây nhé. Về cây giống, bà con nên tìm mua giống khỏe, rễ nhiều, không sâu bệnh từ các cơ sở uy tín.

+ Về thời vụ và cách trồng:  Ở vùng miền núi Quảng Nam trước đây, nay thuộc thành phố Đà Nẵng, thời điểm trồng chè dây tốt nhất là vào mùa xuân (tháng 2 đến tháng 3) hoặc mùa thu (tháng 8 đến tháng 9).

Khi trồng, bà con đào hố cách nhau từ 1 mét đến 1 mét rưỡi. Đặt bầu cây vào hố, lấp đất vừa kín gốc, nén nhẹ tay rồi tưới đẫm nước. Lưu ý là không trồng cây quá sâu hoặc để gốc bị đọng nước.

+ Về khâu chăm sóc: Chè dây là loài thân leo. Nếu trồng dưới tán rừng thưa, cây sẽ tự bám vào thân cây gỗ để leo lên. Còn nếu trồng ở nơi trống, bà con cần cắm cọc, làm giàn. Bà con nhớ thường xuyên làm cỏ, dùng rơm rạ, lá khô ủ quanh gốc để giữ ẩm cho cây vào mùa nắng.

Khi bón phân bổ sung, bà con dùng phân chuồng ủ hoai. Lưu ý không bón phân sát ngay gốc. Đặc biệt, phải ngừng bón phân trước thời điểm thu hoạch để đảm bảo an toàn.

+ Về phòng trừ sâu bệnh: Chè dây rất ít bị sâu bệnh. Dù vậy, bà con cũng nên thường xuyên thăm vườn. Nếu thấy lá hay thân cây bị sâu ăn, chỉ cần cắt bỏ phần bị hại và dọn sạch vườn. Bà con cần hạn chế tối đa việc dùng thuốc hóa học. Nếu bắt buộc phải dùng, hãy hỏi cán bộ khuyến nông và tuân thủ đúng thời gian cách ly.

+ Khâu cuối cùng là thu hoạch và sơ chế.: Trồng từ 6 đến 12 tháng là chè dây có thể cho thu hái lứa đầu. Bà con nên chọn ngày nắng ráo để cắt các cành mang lá, nhớ chừa lại phần gốc để cây tiếp tục nứt chồi non.

Sau khi cắt về, bà con nhặt bỏ lá úa, cành tăm, cắt nhỏ nguyên liệu rồi mang phơi hoặc sấy khô ở nơi thoáng mát. Khi chè đã khô, bà con cho vào bao sạch, buộc kín, bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm mốc để dùng dần hoặc đem bán.

+ Vừa rồi là những bước cơ bản để trồng cây chè dây. Chúc bà con áp dụng thành công, có những vườn chè xanh tốt./.