Đoọng tơơm quýt đâh pậ, boong tráu, coh c’nặt t’ruih “Xay moon cơnh choom bhrợ cha” t’ngay đâu, a hêê năc xay moon pazêng cơnh choh lâng k’rang lêy tơơm quýt buôn năl. Đhanuôr hêê đh’rưah đương xơợng lâng pa hay ớ!

+ Tr’nơợp lâng bh’rợ chr’năp bhlầng năc đoo chơih pay m’ma lâng bhrợ k’tiếc. Đhanuôr pa hay câl m’ma đhị ơy năl, ta nih. Pay đoo tơơm vêy hi la t’viêng liêm, bha lầng tih, doọ crêê pr’luh. Đhanuôr hêê pa ghit nắc ọo pay đoong chiết, pr’tệêt mắt tơợ apêê bhươn quýt xoọc crêê pr’luh.

+ Đăh k’tiếc choh, quýt chăt liêm đhị k’tiếc g’bung. Ha dang bhươn choh âng hêê k’tiếc bôl năc hêê choh g’găn, bêl pleng boo  năc doọ choom loong k’tiếc. Ha dang choh coh a ral năc hêê bhậ k’tiếc đoọng dal lâng pêch c’lâng đác hooi, oọ đơc riah tơơm quýt crêê nong đác.

+ Ơy pêch boọng xang, năc đhanuôr hêê g’bur êệ t’rị k’roọc ơy đơc đanh luuc lâng phân lân. Ahêê pa ghit lêy: Oọ đươi êệ  bh’năn dzợ t’mêê, riah quýt dzợ dzuum buôn răng chêệt.

+ Cơnh đêêc, choh ha bêl liêm choom bhlầng? Ahêê lêy choh bêl tơợp hân noo boo tu k’tiếc xoọc dzợ dzệêp dzong. Bêl choh, đhanuôr jec nilon tr’xin oọ bhrợ h’vooh bầu k’tiếc. Đơc tơơm m’ma đhâng, g’lâp k’tiếc mơ bầu m’ma xang năc đị đoọng liêm. Choh xang năc pay n’jăng đơc đhiêr tơơm choh đoọng aih, ha dợ oọ đơc grịa ooy tơơm choh buôn trơơi pr’luh.

+ Choh xang, tước c’nặt k’rang. Đác lâng phân bón năc bơr rau liêm choom lâng tơơm quýt. Đương hân noo gooh gooi căh cợ xoọc cr’chăl vaih pô, boong p’lêê, đhanuôr hêê pa ghit tưới đác đoọng zập. Ha dợ tước hân noo boo đhí, đhanuôr năc lêy pa hooi đác đoọng đâh, đác dzợ nong đhị tơơm m’ma đanh t’ngay năc riah căh choom pậ liêm.

+ Dzợ bón phân đoọng ha tơơm m’ma năc cơnh ooy? Đhanuôr hêê pa zưm g’bur êệ bh’năn đơc đanh lâng phân hóa học. Pa hay vươc phân đhiêr gâm hi la, crih k’tiếc đăh piing xang vước phân cớ, oọ vước phân crêê tơơm quýt. Pa bhlầng năc tơơm xoọc băn p’lêê, đhanuôr oọ g’bur đạm lalâh bấc, tơơm năc k’rang chăt hi la nhuum ha dợ p’lêê h’tộ m’bứi.

+ Pa xoọng muy bh’rợ dzợ ha dợ đhanuôr hêê buôn ha vil, năc đoo đh’leh đoong. Pazêng đoong gooh, đoong crêê bha ruy căh cợ đoong chặt đăn lâng mặt k’tiếc, đoong vaih bấc… năc đhanuôr hêê lêy đh’leh lơi. Căt lơi đoọng aih, vêy z’al p’răng năc bha ruy căh choom pa hư.

+ Pa hay tước bha ruy pa hư, tơơm quýt buôn crêê rầy, rệp, bha ruy bhrợ hư hi la nhuum. Pa bhlầng cr’pân năc đoo pr’luh hi la rơơc- n’groọng t’viêng lâng k’hung riah. Ha dang đhanuôr gluh ooy bhươn lêy quýt crêê pr’luh l’bhlộp rơơc  ha dợ  n’groọng dzợ t’viêng, đoong xrắ, riah k’hung năc đâh xay lâng cán bộ  khuyến nông chr’val đoọng chơơc lêy cơnh pa dưah.

+ Cơnh lâng pazêng tơơm pr’luh boọ lalâh ngân, căh dzợ choom trôông dấc, đhanuôr hêê têch lơi, đơơng lơi ch’ngai tơợ bhươn chr’noh, oọ crêê trơi pr’luh ooy tơơm c’rơ liêm. Đoong hi la xrăh, p’lêê hư coh bhươn cung k’rong pa tom pa sạch.

+ Đhanuôr chăp nhêr! Choh tơơm quýt kiêng vêy pa chô bh’nơơn dal năc oọ pr’hân. Lêy bhrơ crêê c’nặt bh’rợ: Chơih pay m’ma liêm, k’tiếc doọ nong đác, g’bur phân crêê cơnh, pa sạch bhươn choh… năc ahêê vêy bhươn quýt liêm t’viêng. Oọ choh lalâh bấc ha dang pr’loọng đay căh ơy vêy zập pr’đơợ k’rang lêy.

+ C’nặt t’ruih “Xay moon cơnh choom bhrợ cha” năc pa đhêy đhị đâu. Rơơm đhanuôr hêê đươi bhrợ liêm choom, bhươn quýt boong tráu, pa câl chr’năp dal. Nhăn tr’lưm cớ đhanuôr hêê coh c’nặt t’ruih t’tun./.

KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY QUÝT ĐƯỜNG

+ Cây quýt đường là cây cho quả ngọt, bán được giá và giúp nhiều gia đình có thu nhập ổn định. Nhưng giống quýt này lại hơi "khó tính", rất sợ ngập nước và dễ bị sâu bệnh

+ Để cây quýt lớn nhanh, quả sai trĩu cành, trong chuyên mục “Bàn cách làm ăn” hôm nay, chúng tôi xin chia sẻ những bí quyết trồng và chăm sóc cây quýt đường thật dễ hiểu

+ Việc đầu tiên và quan trọng nhất là chọn giống và làm đất. Bà con nhớ mua cây giống ở chỗ quen, uy tín. Chọn cây lá xanh mướt, thân thẳng, không bị bệnh. Tuyệt đối không xin cành chiết, mắt ghép từ những vườn quýt đang bị bệnh bà con nhé.

+ Về đất trồng, quýt đường thích đất tơi xốp. Nếu vườn nhà bà con ở chỗ dốc, mình phải trồng cây theo đường ngang sườn đồi để nước mưa không cuốn trôi mất đất. Còn nếu trồng ở chỗ thấp, bà con nhớ đắp mô đất cho cao lên và đào rãnh thoát nước, đừng để rễ cây bị ngập úng.

+ Đào hố xong, bà con lót phân chuồng đã ủ thật mục trộn với phân lân. Bà con nhớ kỹ: Không được dùng phân chuồng còn tươi, rễ cây non xót phân sẽ chết đấy ạ.

+ Vậy trồng lúc nào là tốt nhất? Thưa bà con, đầu mùa mưa là lúc xuống giống đẹp nhất vì đất đang ẩm. Khi trồng, bà con xé bọc nilon thật nhẹ tay để không vỡ bầu đất. Đặt cây thẳng đứng, lấp đất vừa ngang mặt bầu rồi nén nhẹ lại. Trồng xong, bà con lấy rơm rạ hay cỏ khô phủ quanh gốc cho mát, nhưng nhớ để cách xa thân cây một chút để tránh nấm bệnh nhé.

+ Trồng xong rồi, đến khâu chăm sóc. Nước và phân bón là hai thứ cây quýt thèm nhất. Chờ mùa khô hay lúc cây đang ra hoa, kết quả, bà con nhớ tưới đủ nước. Nhưng tới mùa mưa bão, bà con phải ra vườn khơi thông mương rãnh ngay, nước đọng ở gốc lâu ngày là rễ cây không thở được đâu.

+ Còn bón phân cho cây thì sao? Bà con kết hợp bón phân chuồng ủ mục và phân hóa học. Nhớ bón rải đều quanh rìa tán lá, cào nhẹ lớp đất mặt lên lấp phân lại, đừng bón sát rịt vào gốc cây. Nhất là lúc cây đang nuôi quả, bà con đừng bón nhiều đạm quá, cây sẽ chỉ lo mọc lá non mà rụng bớt quả đi.

+ Thêm một việc nữa bà con hay quên, đó là cắt tỉa cành. Những cành khô, cành sâu bệnh hay cành mọc sát mặt đất, cành chen chúc nhau trong ruột cây... bà con mạnh dạn cắt bỏ đi. Cắt cho gốc cây thông thoáng, có ánh nắng lọt vào thì sâu bệnh mới hết chỗ trốn.

+ Nhắc đến sâu bệnh, cây quýt hay bị rầy, rệp, sâu vẽ bùa làm hỏng lá non. Đặc biệt nguy hiểm là bệnh "vàng lá gân xanh" và bệnh thối rễ. Nếu bà con ra vườn thấy lá quýt bị vàng loang lổ nhưng gân lá vẫn còn xanh, cành xơ xác, rễ có mùi thối thì phải báo ngay cho cán bộ khuyến nông xã để tìm cách chữa trị.

+ Với những cây đã bệnh quá nặng, không cứu được nữa, bà con đành phải chặt bỏ, mang đi tiêu hủy xa vườn, để tránh lây bệnh sang cây khỏe. Cành lá rụng, quả hỏng trong vườn cũng phải gom lại dọn sạch sẽ bà con nhé.

+ Trồng cây quýt đường muốn có ăn thì không được nóng vội. Cứ làm đúng các bước: Chọn giống tốt, đất thoát nước, bón phân đúng lúc, chăm dọn sạch vườn... là chắc chắn bà con sẽ có một vườn quýt xanh tốt. Không nên trồng quá nhiều nếu gia đình mình chưa có đủ điều kiện chăm sóc.

+ Chuyên mục "Bàn cách làm ăn" xin dừng lại ở đây. Chúc bà con mình áp dụng thành công, vườn quýt sai trĩu quả, bán được giá cao. Xin chào tạm biệt bà con! ./.