Tơợ zên âng xa nay bh’rợ k’tiêc k’ruung pa dưr pa xơc pr’ăt tr’mung zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong, chính quyền vêêl đông lâng Bộ đội biên phòng, manưih Rục tr’xăl bh’rợ bhrợ cha, ting bhr’dzang dưr zi lâh đha rưt, bhrợ c’la ooy pr’ăt tr’mung.

Đợ đhăm ruộng choh ha roo căh zâp đac tu p’răng xơơt, đợ ha rêê choh a’bhoo căh liêm choom năc vêy manưih Rục coh vêêl Yên Hợp, chr’val Kim Phú, tỉnh Quảng Trị xăl choh chứa.

T’cooh Trần Xuân Tư, mưy manưih coh Tổ hợp tác choh chứa vêêl Yên Hợp, chr’val Kim Phú bhui har bêl vêy ting pâh ooy Dự án xăl đhị k’tiêc căh liêm choom đoọng choh chứa. Tơợ zên âng xa nay bh’rợ k’tiêc k’ruung pa dưr pr’ăt tr’mung zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong, đhanuôr vêy ta zooi đoọng m’ma chr’noh, phân bón. T’cooh Trần Xuân Tư rơơm hân noo choh chứa c’moo đâu bơơn bhrợ bâc lâng pa câl têêm ngăn:“Ooy bh’rợ nâu lêy lâng zâp bh’rợ lăm ahay năc tơơm chứa dưr vaih liêm choom lâh, glặp cơnh bh’rợ âng đhanuôr. Đhanuôr p’zay choh bhrợ lâng trách nhiệm, zư lêy chứa nâu. Rơơm cr’chăl nâu a’tôh vêy đhị pa câl têêm ngăn ha đhanuôr”.

Dự án choh chứa coh vêêl Yên hợp, chr’val Kim Phú, tỉnh Quảng Trị vêy k’tiêc choh k’noọ 4,5ha, vêy xay bhrợ tơợ c’moo 2026. Đhanuôr vêy bơơn cán bộ ký thuật pa choom đoọng ha cơnh choh bhrợ lâng zư lêy. Đợ đhị k’tiêc coh Yên hợp, pr’hoọm t’viêng âng đợ n’juông choh chứa xoọc r’dợ pluum ga lọp zêng đợ đhị k’tiêc ta lơi. Chính quyền chr’val Kim Phú p’rơơm tơơm chứa nâu coh ha y chroo choom vaih pr’đươi nông nghiệp pa zưm lâng bh’rợ du lịch, chrooi pa xoọng bhrợ đoọng bhiệc bhrợ, pa dưr dal pr’ăt tr’mung lâng p’căh văn hoá liêm chr’năp âng vêêl đông Kim Phú tươc ta mooi năl.

Pr’căn Đinh Thị Hiền Lương, coh vêêl Yên Hợp, chr’val Kim Phú moon, tr’nơợp dzợ lêy cha chrưih, nâu cơy năc ngai cung bhui har. Rơơm ooy cr’chăl nâu a’tôh, tơơm chứa pa dưr pa xơc, đơơng chô bh’nơơn liêm choom, zooi đhanuôr doọ lâh lươt moot ooy crâng k’coong bhrợ cha zr’năh k’đhạp:“Bh’rợ nâu vêy Đảng, Nhà nước lâng cấp chr’val k’rang lêy zooi đoọng m’ma chr’noh, phân bón, zooi đoọng k’tiêc choh lâng bhrợ ha đhanuôr. Đhanuôr lêy liêm choom, vaih bhiệc bhrợ, bhrợ ha cơnh đoọng vêy zên pa chô ha đhanuôr, vêêl bhươl. Lăm ahay đhanuôr choh a’bhoo vêy c’moo căh vêy bơơn bhrợ râu. C’moo đâu vaih bhươn chứa nâu năc đhanuôr lươt zư lêy tơơm chứa”.

Lâh 65 c’moo lăm ahay, manưih Rục coh vêêl Yên Hợp, chr’val Kim Phú, tỉnh Quảng Trị mưy bool ma mung coh gợp đhêl, chơơc p’panh b’bơơn. Ha dợ xoọc đâu, pr’ăt tr’mung âng apêê ơy liêm choom lâh mơ.

Gluh đăh gợp nâu, đhanuôr chô ăt coh đhăm k’tiêc t’mêê bhrợ pa dưr vêêl bhươl. Xang bêl choh bhrợ ha roo ruộng liêm choom, ma nưih Rục xoọc hâng hơnh lâng bh’rợ choh chứa.

T’cooh Hoàng Thanh Bình - Phó Chủ tịch UBND chr’val Kim Phú moon: Râu liêm choom ga măc bhlâng âng bh’rợ nâu căh năc mưy bhrợ cha, năc râu tr’xăl đăh cr’noọ bh’rợ. Tơợ bhiệc bool bơơn bhrợ coh crâng k’coong lâng đương g’nưm ooy Nhà nước, đhanuôr xoọc đâu năc cơnh bhrợ ha rêê đhuôch ting c’lâng hàng hoá lâng t’bhlâng dưr zi lâh đha’rưt. Hân đhơ t’mêê bhrợ, năc lâng râu lươt đh’rưah âng chính quyền lâng Bộ đội Biên phòng, đhanuôr Rục xoọc mâng loom bhrợ c’la ooy pr’ăt tr’mung âng đay:“UBND chr’val xay bhrợ bh’rợ choh chứa coh vêêl Yên Hợp, cr’chăl nâu cung xay bhrợ pa xoọng bh’rợ choh tơơm za nươu đhị crâng. Xọoc đâu zâp bh’rợ bhrợ cha âng đhanuôr ơy tơợp đoọng lêy râu liêm choom đăh bhiệc k’rong bhrợ”.

Xa nay bh’rợ k’tiêc k’ruung đăh pa dưr pr’ăt tr’mung zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong ting bhr’dzang bhrợ pr’đơợ đoọng manưih Rục coh vêêl Yên Hợp, chr’val Kim Phú, tỉnh Quảng Trị tr’xăl cr’noọ bh’rợ bhrợ cha, lêy bhrợ liêm choom đăh k’tiêc k’bunh, dưr zi lâh đha rưt. Chr’năp lâh mơ, xa nay bh’rợ ơy bhrợ pa dưr cr’noọ bh’rợ t’bhlâng, zooi đhanuôr lêy cha mêêt pa dưr pr’ăt tr’mung, ting bhr’dzang bhrợ c’la ooy pr’ăt tr’mung đhị vêêl bhươl đay./.

NGƯỜI RỤC Ở MINH HÓA PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỪ CÂY DỨA

Từ những ruộng lúa, rẫy ngô kém hiệu quả, người Rục (thuộc dân tộc Chứt) ở bản Yên Hợp, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị (huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ) đã chuyển đổi sang trồng dứa. Từ nguồn vốn của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, chính quyền địa phương và Bộ đội biên phòng, người Rục chuyển đổi sinh kế, từng bước vươn lên, làm chủ cuộc sống.

Những ruộng lúa thiếu nước do nắng hạn, những rẫy ngô kém hiệu quả được người Rục ở bản Yên Hợp, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị  chuyển sang trồng dứa.

Ông Trần Xuân Tư, thành viên Tổ hợp tác trồng dứa bản Yên Hợp, xã Kim Phú phấn khởi khi được tham gia Dự án chuyển đổi đất kém hiệu quả sang trồng dứa. Từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bà con được hỗ trợ cây giống, phân bón. Ông Trần Xuân Tư hy vọng vụ dứa năm nay được mùa và đầu ra sản phẩm ổn định.“Qua mô hình này so với các mô hình trước đây thì thấy cây dứa phát triển tốt, phù hợp với công việc của bà con. Người dân rất tâm huyết và có trách nhiệm trong trồng và chăm sóc cây dứa này. Mong muốn thời gian tới có đầu ra ổn định cho bà con”.

Dự án trồng dứa ở bản Yên Hợp, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị có diện tích gần 4,5ha, được triển khai từ đầu năm 2026. Người dân được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn cách đặt hom, khoảng cách trồng đến kỹ thuật chăm sóc. Trên những khoảnh đất ở bản Yên Hợp, màu xanh của những luống dứa đang dần phủ kín diện tích từng bị bỏ hoang. Chính quyền xã Kim Phú kỳ vọng cây dứa trong tương lai có thể trở thành sản phẩm nông nghiệp gắn với hoạt động du lịch trải nghiệm, góp phần tạo việc làm, nâng cao đời sống và; quảng bá; nét văn hóa bản địa của Kim Phú đến du khách.

Bà Đinh Thị Hiền Lương, ở thôn Yên Hợp, xã Kim Phú cho hay, ban đầu còn thấy mới lạ nhưng bây giờ ai cũng thấy phấn khởi. Hy vọng trong thời gian tới, cây dứa sẽ phát triển, mang lại nguồn thu nhập, giúp bà con giảm bớt việc phải vào rừng sâu, núi cao vất vả để mưu sinh:“Mô hình được Đảng, Nhà nước và cấp xã quan tâm hỗ trợ, cho giống cây, cho phân bón, hỗ trợ đất đai và cày bừa cho dân. Người dân thấy rất tuyệt vời, có công ăn việc làm, làm sao đó để có nguồn thu nhập cho dân, cho bản. Trước đây bà con trồng ngô nhưng có năm được mùa có năm không được mùa. Năm nay có vườn dứa này thì bà con đi chăm sóc cây dứa”.

Hơn 65 năm trước, người Rục ở thôn Yên Hợp, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị chỉ quen sống trong hang đá, mưu sinh bằng săn bắt, hái lượm. Nhưng nay, cuộc sống của họ đã bước sang trang mới.

Rời hang đá, bà con về thung lũng lập bản, dựng làng. Sau thành công từ cây lúa nước, người Rục hiện đang hào hứng với mô hình trồng dứa.

Ông Hoàng Thanh Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú chia sẻ: Điểm sáng lớn nhất của mô hình này không chỉ là kinh tế, mà là sự thay đổi về tư duy. Từ chỗ quen khai thác tự nhiên và trông chờ vào Nhà nước, bà con nay đã biết làm nông nghiệp hàng hóa và chủ động vươn lên. Dù mới ở bước khởi đầu, nhưng với sự sát cánh của chính quyền và Bộ đội Biên phòng, đồng bào Rục đang tự tin làm chủ cuộc sống của chính mình:“UBND xã triển khai mô hình trồng dứa ở bản Yên Hợp, bên cạnh đó cũng triển khai thêm mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng. Hiện nay các mô hình sinh kế của bà con đã bắt đầu cho thấy sự hiệu quả trong việc đầu tư”.

Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang từng bước tạo điều kiện để người Rục ở thôn Yên Hợp, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị thay đổi phương thức sản xuất, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, vươn lên thoát nghèo. Quan trọng hơn, chương trình đã khơi dậy ý chí tự lực, giúp người dân chủ động phát triển kinh tế, từng bước làm chủ cuộc sống trên chính quê hương mình./.