Tước vel Nal, chr’val Tây Giang, rau bấc ngai buôn lêy bhlầng năc đong 2 tầng liêm cra chr’năp k’nặ 1,5 tỷ đồng âng amoó Bríu Thị Bích. M’bứi ngai ngoọ tước, pr’loọng amoó lalăm hay năc pr’loọng đha rựt bhlầng coh zr’lụ. K’diic amoó bhrợ cha ch’ngai, muy amoó k’rang ca coon. Muy năl bhrợ ha rêê, tr’mông tr’meh ta bhuch zập rau.

Tước c’moo 2015, tơợ ơy ting pâh lớp tập huấn pa choom băn bh’nơơn âng vel đong bhrợ. Cơnh pa chăp cơnh bhrợ, amoó Bích vặ 50 ức đồng zên tơợ Ngân hàng chính sách xã hội đoọng câl bơr p’nong a’ọc m’ma. Amoó ting xa nay bh’rợ “pay ếp băn đanh”, zêệ a lăc pay m’bhăh băn a’ọc đoọng k’bơch zên. Đươi pa zay bhrợ têng, năc 3 c’moo t’tun đêêc, amoó ơy chroot lưch nợ ngân hàng lâng k’bơch 60 ức đồng.

Vêy zên k’bơch, amoó năc pa dưr băn k’roọc r’rưah, choh lâh 4 héc ta keo, pa câl hàng tạp hóa lâng pa câl ch’na ra diu. Vêy zên ha mơ năc amoó k’rong bhrợ pa dưr tước đêêc đoọng ha zập cr’noọ bh’rợ. Vêy cr’chăl k’roọc bấc tước 20 p’nong, đơơng chô thu nhập lâh 300 ức đồng zập c’moo.

Lêy tr’mông tr’meh nâu kêi, amoó Bríu Thị Bích hay cớ c’lâng bh’rợ ha dưr âng đay:“Lalăm đêêc, pr’loọng đong zi k’đhap đha rựt bhlầng, đong xang bhrợ ba bơơ, muy a cu k’rang ca coon jưah bhrợ ha rêê. Kiêng vêy pr’ặt tr’mông z’zăng lâh mơ nắc a đay pa zay bhrợ têng. Coh đhr’năng bhrợ cung vêy bêl căh pa chô  bh’nơơn, k’bơch, ha dợ a cu pa zay doọ lơi. Đươi vêy cha mêệt, dap lêy ghit, k’bơch năc k’rong băn bh’năn, choh crâng, pa câl tạp hóa năc pr’ặt tr’mông pr’loọng đong zi vêy ha dưr lâh cơnh t’ngay đâu”.

Cung ha dưr tơợ k’đhap đha rựt, amoó Tơ Đêl Chiến đhị vel Pring, chr’val Nam Giang ơy chơơc lêy c’lâng bhrợ cha đanh mâng đoong ha pr’loọng đong đay. Lalăm đêêc, pr’loọng amoó muy năl g’nưm tơợ bhrợ ha rêê, tr’mông tr’meh k’đhap k’ra. Đâh lêy apêê kiêng câl prí tiêu lâng chr’năp dal, amoó quyết định tơợp choh 50 t’nơơm coh ha rêê. Hân noo tr’nơợp pa chô bh’nơơn z’zăng, amoó choh t’bấc tước 2.000 t’nơơm. Bơr pêê c’moo chô ooy đâu, amoó năc pa liêm k’tiếc ha rêê, choh pa xoọng 3.000 tơơm chứa đoọng pa xoọng bh’nơơn.

Tơợ muy năl choh ha roo, amoó Chiến nâu kêi năc ơy năl jưah choh bhrợ, jưah k’rong câl bh’nơơn chr’noh âng đhanuôr, pa chô zên k’nặ 300 ức đồng zập c’moo. Pr’ặt tr’mông pr’loọng ha dưr đanh mâng, amoó pa zay ting pâh bh’rợ xã hội lâng bơơn đhanuôr bầu bhrợ Chi hội trưởng Pân đil vel Pring bấc c’moo đâu.

Amoó Tơ Đêl Chiến đọong năl:“Nâu kêi, acu cung cơnh đhanuôr doọ dzợ k’rang căh ngai k’rong câl bh’nơơn chr’noh, tu a cu ơy bhrợ t’vaih cơ sở Hoàng Hạ k’rong câl lâng apêê thương lái. Thương lái kiêng n’hau năc t’đang điện a đhi amoó ra văng zập pr’đươi âng apêê kiêng, doọ lâh bil thời gian mị đăh. Cơnh lâng prí, thương lái buôn câl bấc đhị pazêng t’ngay tr’cuôl, t’ngay 1 âm, chr’năp pa câl dal lâh. Đong n’đoo cung vêy prí đoọng pa câl, bấc căh cợ m’bứi cung vêy zên k’rang pr’ặt tr’mông, doọ lâh k’đhap ta bhuch cơnh lalăm”.

Đhị chr’val da ding ca coong Nam Giang xoọc đâu vêy bấc ađhi amoó Cơ Tu lơơng cơnh: Alăng Thị Mết, Alăng Thị Hạnh, Tơ Đêl Miết căh cợ Alăng Thu Hạnh... Apêê zêng năc ma nưih choom bhrợ cha, pa chô lâh 100 ức đồng zập c’moo.

Đọong vêy rau xăl t’mêê coh cr’noọ pr’chăp, cơnh bhrợ nâu, căh choom căh vêy c’rơ chr’năp âng Hội. Amoó Bhling Thị Kim Ngân, Chủ tịch Hội Liên hiệp Pân đil chr’val Nam Giang xay moon: cha groong bấc bhlầng âng đhanuôr da ding ca coong năc căh lâh năl cơnh bhrợ, căh zập zên k’rong bhrợ lâng đhị pa câl căh tệêm ngăn.

Đoọng bhlêh lơi k’đhap k’ra năc đoo, Hội ơy pa ghit pa zưm bhrợ t’bấc lớp tập huấn, xay moon cơnh bhrợ liêm choom lâng pa bhlầng năc đoọng vặ zên t’đui đoọng. Dap tước nâu kêi, Hội xoọc k’rang lêy lâh 12 tỷ đồng zên vặ tơợ Ngân hàng Chính sách xã hội, đoọng ha 226 hội viên vặ bhrợ cha.

Đươi c’rơ pa zay k’rag lêy nâu, đợ pr’loọng đha rựt âng chr’val Nam Giang ơy xiêr bấc bhlầng: tơợ k’nặ 50% âng c’moo 2024, xiêr dzợ mơ 29% coh c’moo 2025. Bh’nơơn nâu năc pr’đơợ ga măc liêm âng vel đong zooi cớ đhanuôr ha dưr pr’ặt tr’mông, z’lâh đha rựt đanh mâng. Amoó Bhling Thị Kim Ngân đoọng năl cớ:“Cr’chăl hay, Hội Pân đil chr’val ta luôn chơơc năl ghit cr’noọ cr’niêng rơơm kiêng, đợ zên kiêng vặ âng hội viên. Jưah lâng đêêc, t’bhlầng bh’rợ k’đhơợng lêy lâng đươi dua liêm choom đợ zên vặ tơợ Ngân hàng Chính sách xã hội, zooi ađhi amoó đươi dua zên vặ crêê xa nay. Cr’chăl tươc đâu, Hội năc bơơn t’bhưah cr’noọ bh’rợ, zooi đhị pa câl liêm choom, đoọng ha pân đil pa dưr ca van, pa ghit chr’năp âng đay coh pr’loọng đong lâng coh xã hội”./. 

Phụ nữ Cơ Tu nỗ lực làm kinh tế, thoát nghèo bền vững

Từ chỗ quanh năm chỉ biết bám víu vào nương rẫy, giờ đây, nhiều chị em phụ nữ Cơ Tu ở miền núi Đà Nẵng đã chủ động tìm hướng làm ăn mới. Họ nhạy bén chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp, vươn lên làm giàu và thoát nghèo bền vững. 

Đến thăm thôn Nal, xã Tây Giang, điểm nhấn nổi bật khiến nhiều người chú ý là căn nhà hai tầng khang trang trị giá gần 1,5 tỷ đồng của chị Bríu Thị Bích. Ít ai ngờ, gia đình chị từng là hộ nghèo khó trong vùng. Chồng đi làm xa quanh năm, một mình chị xoay xở nuôi con. Chỉ bám vào nương rẫy nên cuộc sống luôn trong cảnh "thiếu trước, hụt sau".

Bước ngoặt đến vào năm 2015, sau lớp tập huấn chăn nuôi của địa phương. Dám nghĩ dám làm, chị Bích vay 50 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để mua hai con heo nái. Chị áp dụng cách "lấy ngắn nuôi dài", nấu rượu lấy hèm cho heo ăn để giảm chi phí. Nhờ chịu khó, chỉ 3 năm sau, chị trả sạch nợ ngân hàng và dành dụm được 60 triệu đồng.

Có vốn trong tay, chị tiếp tục bứt phá: nuôi bò sinh sản, trồng hơn 4 héc-ta keo, mở thêm quầy tạp hóa và bán đồ ăn sáng. Cứ có vốn đến đâu, chị xoay vòng đầu tư đến đó để các mô hình hỗ trợ chéo cho nhau. Có thời điểm đàn bò lên tới gần 20 con, mang về tổng thu nhập hơn 300 triệu đồng mỗi năm.

Nhìn lại cơ ngơi hiện tại, chị Bríu Thị Bích nhớ lại chặng đường vươn lên của mình: “Ngày trước, gia đình tôi khó khăn lắm, nhà cửa tạm bợ, một mình tôi vừa chăm con vừa làm rẫy. Muốn cuộc sống khá hơn thì phải tự cố gắng tìm cách làm ăn. Trong quá trình làm cũng có lúc thất bại, nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ đến bỏ cuộc. Nhờ biết tính toán, tiết kiệm rồi tiếp tục đầu tư chăn nuôi, trồng rừng, buôn bán nên cuộc sống gia đình mới được như hôm nay”.

Cũng vươn lên từ gian khó, chị Tơ Đêl Chiến ở thôn Pring, xã Nam Giang đã tìm ra hướng đi vững chắc cho kinh tế gia đình. Trước kia, cả nhà chị chỉ biết trông chờ vào vụ lúa rẫy duy nhất trong năm, làm lụng vất vả mà cuộc sống vẫn bấp bênh. Nhạy bén nhận thấy thương lái rất chuộng mua chuối tiêu với giá cao, chị quyết định trồng thử nghiệm 50 gốc trên đất rẫy. Trúng vụ đầu tiên, chị lấy đà nhân rộng lên tới 2.000 gốc chuối. Không dừng lại ở đó, vài năm nay, chị tiếp tục cải tạo rẫy, trồng thêm gần 3.000 gốc dứa mật để đa dạng nguồn thu.

Từ chỗ chỉ biết đến cây lúa, chị Chiến giờ đã làm chủ mô hình trồng trọt kết hợp đứng ra thu mua nông sản cho bà con, mang về nguồn thu gần 300 triệu đồng mỗi năm. Kinh tế vững vàng, chị tích cực tham gia việc xã hội và được bà con tin tưởng bầu làm Chi hội trưởng Phụ nữ thôn Pring nhiều năm nay. Chị Tơ Đêl Chiến cho biết: “Nay, tôi cũng như bà con không còn lo không có người thu mua nông sản nữa, vì tôi đã lập cơ sở Hoàng Hạ làm đầu mối mua bán với các thương lái rồi. Thương lái cần hàng gì, chỉ cần gọi điện lên là chị em chuẩn bị đủ sản phẩm cần, đỡ mất thời gian cho đôi bên. Với sản phẩm chuối thường được thương lái mua lượng lớn những ngày gần Rằm, Mùng Một, giá cũng cao nữa. Nhà nào cũng có chuối để bán, ít hay nhiều cũng có tiền, cuộc sống đỡ vất vả hơn”.

Ở xã vùng cao Nam Giang hiện nay còn rất nhiều chị em Cơ Tu khác như: Alăng Thị Mết, Alăng Thị Hạnh, Tơ Đêl Miết hay Alăng Thu Hạnh... Họ đều là những điển hình làm kinh tế giỏi, thu về hơn 100 triệu đồng mỗi năm.

Để có được sự đổi mới trong nếp nghĩ, cách làm này, không thể thiếu vai trò đồng hành của tổ chức Hội. Chị Bhling Thị Kim Ngân, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Nam Giang chia sẻ: rào cản lớn nhất của bà con miền núi là thiếu kỹ thuật, thiếu vốn và đầu ra bấp bênh.

Nhằm tháo gỡ những "nút thắt" đó, Hội đã chủ động phối hợp mở các lớp tập huấn, tư vấn mô hình phù hợp và đặc biệt là khơi thông nguồn vốn ưu đãi. Tính đến nay, Hội đang quản lý hơn 12 tỷ đồng vốn vay tín chấp từ Ngân hàng Chính sách xã hội, tiếp sức kịp thời cho 226 hội viên yên tâm đầu tư sản xuất. Nhờ những nỗ lực sát sao này, tỷ lệ hộ nghèo của xã Nam Giang đã giảm ngoạn mục: từ mức gần 50% của năm 2024, xuống chỉ còn khoảng 29% trong năm 2025. Kết quả này là động lực to lớn để địa phương tiếp tục hỗ trợ bà con vươn lên thoát nghèo bền vững.

Chị Bhling Thị Kim Ngân cho biết thêm:"Thời gian qua, Hội Phụ nữ xã luôn bám sát để nắm bắt tâm tư, nhu cầu vay vốn phát triển sản xuất của hội viên. Cùng với đó, tăng cường công tác quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn vốn ủy thác từ Ngân hàng Chính sách xã hội, giúp chị em sử dụng vốn vay đúng mục đích. Thời gian tới, Hội sẽ tiếp tục nhân rộng các mô hình sinh kế hiệu quả, hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm, giúp phụ nữ vươn lên làm giàu chính đáng, khẳng định vị thế vững chắc trong gia đình và xã hội"./.