Tước ooy cr’noon Hoa, chr’val Thạnh Mỹ, thành phố Đà Nẵng, đhr’nong đong cấp 4 liêm mâng âng diic điêl amoó Coor Chiến năc đhị tr’nơơp c’lâng lướt, n’đăh hoọng năc c’rol c’roóc, c’rol a ọc lâng t’nơơm pay cha p’lêê chặt váih liêm. Căh lâh ngai n’năl, đoọng vêy bơơn bhrợ đong xang liêm mâng, pr’ăt tr’mông k’bhộ ngăn, diic điêl amoó ơy z’lâh bấc c’xêê c’moo đharựt đharăh, zr’năh xr’dô.

C’moo 2005, xang bêl bơơn k’diic, diic điêl amoó Chiến gluh ăt la lay coh đhr’nong đong đh’rơơng n’loong căh lâh nhâm mâng. Bơr diic điêl amoó năc đhiệp vêy muy bơr đhăm ha rêê, bơr pêê đhăm ruộng, t’bhlâng bhrợ cha coh zập c’moo năc rau cha rau đăh công căh zập. Bêl bơr p’nong k’coon vaih, pr’ăt tr’mông ting t’ngay zr’năh k’đhap lâh mơ.

Căh mặ ăt lâng đhr’năng ha ul đharựt, amoó Chiến ting pâh ooy pazêng bh’rợ âng hội pân đil, hội nông dân lâng pazêng lớp pa choom ch’choh, b’băn âng vel đong bhrợ têng. Tơợ đêêc, amoó pa choom p’xoọng kinh nghiệm, chêêc c’lâng bh’rợ pa dưr kinh tế crêê cơnh đhr’năng âng pr’loọng đong. C’moo 2009, vêy Hội Pân đil chr’val đoọng vặ 30 ức đồng zên vặ t’đui đoọng, amoó câl bơr p’nong c’roóc m’ma chô đơơng băn. Đươi tơợ t’bhlâng băn par, đươi đợ c’năl ơy bơơn học, c’roóc năc r’rưah bấc. Tơợ bơr p’nong coh tr’nơơp, tước nâu cơy pr’loọng đong amoó ơy vêy lâh 20 p’nong c’roóc k’tứi ga măc.

Căh muy mơ đêêc, amoó dzợ choh k’nặ 2 héc ta keo, đươi k’tiếc bhươn choh pih ngam, prí, paneh, ga lôốc lâng băn p’xoọng a ọc, atứch, ađha. Amoó đươi đợ pr’đươi tơợ chr’noh, bhơi r’veh năc bhrợ chr’na đoọng ha bh’năn đoọng pa xiêr zên prặ câl chr’na ha bh’năn. Đươi vêy k’rong bhrợ bấc bh’rợ ch’choh, b’băn, zập c’moo pr’loọng đong amoó bơơn pay pa chô tơợ k’dâng 150 tước 200 ức đồng. Pr’ăt tr’mông nhâm mâng, diic điêl amoó choh đong liêm mâng, vêy pr’đơợ đoọng ha k’coon lướt học.

Xay truih cớ ooy c’xêê c’moo zr’năh k’đhap, amoó Coor Chiến dzợ hay cr’chăl nhưh nhêện bhlâng bêl zập c’moo t’bhlâng bhrợ têng năc pr’loọng đong công căh zập cha. Ting cơnh amoó, kiêng t’bil lơi đharựt, lâh ooy t’bhlâng bhrợ cha, đhanuôr năc dzợ n’năl ta mooh tơợ apêê n’lơơng, xăl ooy c’lâng bh’rợ lâng t’bhlâng đươi đợ c’năl t’mêê ooy bh’rợ tr’nêng:

“L’lăm ahay, diic điêl zi bhrợ ha rêê, bhrợ ruộng coh zập c’moo năc công căh zập cha, pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap bhlâng. Tơợ bêl bơơn vặ zên câl c’roóc, xang n’năc ting pâh pazêng lớp pa choom, acu n’năl cơnh băn par bh’năn, choh p’xoọng tơơm keo, tơơm pay cha p’lêê đoọng pa dưr rau bơơn pay pa chô. Nâu cơy, pr’ăt tr’mông âng pr’loọng đong doọ dzợ lâh zr’năh k’đhap, vêy đong ắt liêm mâng, pazêng k’coon bơơn cha học zập liêm. Acu k’noọ, đhanuôr kiêng t’bil lơi đharựt năc t’bhlâng bhrợ cha, n’năl ta mooh lâng t’bhlâng xăl cơnh bh’rợ tr’nêng.”

Công ơy z’lâh c’xêê c’moo zr’năh k’đhap, amoó Nguyễn Thị Nghiệp coh cr’noon Đha Mi, chr’val da ding k’coong Sông Vàng, thành phố Đà Nẵng, ơy chêêc c’lâng xăl pr’ăt tr’mông âng pr’loọng đong lâng bh’rợ t’bhlâng b’băn đh’rưah lâng choh crâng.

T’ngay t’mêê bơơn k’diíc, diic điêl amoó ăt coh đhr’nong đong n’loong bhưah căh lâh 40 mét vuông. Đợ zên bơơn pay pa chô năc đương g’nưưm ha rêê đhuốch lâng zên lướt pa bhrợ đoọng ha apêê n’lơơng. Bêl vaih k’coon, zr’năh k’đhap năc bâc lâh mơ, bhrợ ha amoó zập ha dum k’noọ chêêc c’lâng bh’rợ pa dưr pr’ăt tr’mông. Amoó Nghiệp năc tơơp ta mooh kinh nghiệm tơợ pazêng bh’rợ b’băn liêm choom coh vel đong, ting n’năc chêêc n’năl coh báo, đài lâng Internet. Xang bêl ơy vêy c’năl, amoó prá xay lâng k’diic vặ 10 ức đồng tơợ Hội Pân đil chr’val Ba, chr’hoong Đông Giang l’lăm ahay, câl bơr p’nong a ọc crâng lai lâng bơr pêê zệt p’nong a tứch chô đơơng băn.

Đươi vêy t’bhlâng ta mooh n’năl tơợ apêê n’lơơng, n’năl đươi kỹ thuật ooy bh’rợ b’băn năc a ọc, a tứch, ađhi âng pr’loọng đong amoó rưah vaih liêm. Vêy lãi, amoó bhrợ t’bhưah zr’lụ b’băn, ting n’năc choh p’xoọng 4 héc -ta keo. Diic điêl amoó năc dzợ p’loon pa bhrợ coh Công ty Trang trại b’băn zazum Chiến Khánh đoọng pa dưr rau bơơn pay pa chô lâng k’rong kinh nghiệm. Tước nâu cơy, pr’loọng đong amoó vêy lâh 20 p’nong a ọc crâng lai, 5 p’nong c’roóc đh’rưah lâng k’ha riêng p’nong a tứch, ađha. Zập c’moo, bh’rợ b’băn ch’choh âng amoó chô đơơng zên bơơn pay pa chô tơợ k’dâng 150 tước 200 ức đồng. T’mêê đâu, amoó pa câl k’nặ 20 p’nong a ọc crâng lai, đợ zên bơơn pay pa chô k’nặ 100 ức đồng lâng xoọc ra văng băn cớ đoọng loon pa câl coh cr’chăl Tết.

Tơợ đhr’nong đong k’tứi xiên xoọ bêl ahay, pr’loọng đong amoó Nghiệp nâu cơy ơy vêy đong xang liêm mâng, pazêng k’coon năc bơơn học hành zập liêm. Lâng amoó, rau bhui har ga măc bhlâng năc pr’ăt tr’mông doọ dzợ lâh zr’năh k’đhap, vêy pr’đơợ băn k’coon lâng k’conh k’căn bêl jeh k’ăy:

“Zập t’ngay pa bhrợ hân đhơ zr’năh k’đhap năc ng’bhui har bhlâng, tu zập t’ngay ađay năc choom k’rang đoọng ha k’coon cha học. Xoọc đâu pr’ăt tr’mông ta clơ lâh mơ, công vêy zên đoọng k’rang lêy ha k’coon, k’conh k’căn bêl jeh k’ăy”.

Tơợ xa nay âng amoó Chiến, amoó Nghiệp năc đoọng lêy, bêl n’năl cơnh đươi k’tiếc k’bunh, lêy bhrợ đợ bh’rợ bhrợ cha liêm choom lâng n’năl cơnh đươi c’năl ooy rau la lua, đhanuôr da ding k’coong vêy p’xoọng pr’đơợ pa dưr rau bơơn pay pa chô. Đoọng zooi đhanuôr bhrợ cha liêm choom, pazêng vel đong da ding k’coong xoọc ta đang moon đhanuôr t’bhlâng pa dưr kinh tế bhươn, kinh tế trang trại, ting n’năc bhrợ t’vaih rau liêm buôn đoọng đhanuôr vặ zên lâng c’năl âng khoa học kỹ thuật. T’cooh Lê Văn Tư, Chủ tịch UBND chr’val Sông Vàng, thành phố Đà Nẵng prá xay:

“Đợ zên vặ tơợ pazêng chính sách, dự án k’rong bhrợ, pa bhlâng năc xa nay bh’rợ Bhươl cr’noon t’mêê, xa nay bh’rợ cr’noọ cr’niêng âng k’tiếc k’ruung pa dưr pr’ăt tr’mông zr’lụ đhanuôr acoon coh năc bấc pa bhlâng. Cr’noọ âng đhanuôr xoọc đâu năc ơy t’bhlâng t’bil lơi đharựt, bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ crêê cơnh, đươi dua zên vặ liêm choom. Đươi vêy cơnh đêêc, pr’ăt tr’mông coh chr’val da ding k’coong năc ting tr’xăl liêm pr’hay”./.

PHỤ NỮ VÙNG CAO TÌM HƯỚNG LÀM GIÀU

Những năm gần đây, bà con vùng cao thành phố Đà Nẵng ngày càng chủ động tìm hướng phát triển kinh tế, từ chăn nuôi, trồng trọt đến tận dụng đất đai để tăng thu nhập. Bằng sự cần cù, chịu khó và mạnh dạn thay đổi cách làm ăn, nhiều bà con đang từng bước vươn lên thoát nghèo, xây dựng cuộc sống gia đình no ấm hơn.

Về thôn Hoa, xã Thạnh Mỹ, thành phố Đà Nẵng, ngôi nhà cấp 4 khang trang của vợ chồng chị Coor Chiến nằm ngay đầu ngõ, phía sau là chuồng bò, chuồng heo và vườn cây ăn quả xanh tốt. Ít ai biết rằng, để có được cơ ngơi này, vợ chồng chị đã trải qua nhiều năm tháng chật vật với cái nghèo.

Năm 2005, sau khi lập gia đình, vợ chồng chị Chiến ra ở riêng trong căn nhà sàn gỗ ọp ẹp. Hai vợ chồng chỉ có vài đám rẫy, mấy sào ruộng, làm lụng quanh năm mà cái ăn vẫn thiếu trước hụt sau. Khi hai đứa con lần lượt ra đời, cuộc sống càng thêm khó khăn.

Không cam chịu cảnh nghèo túng, chị Chiến tích cực tham gia các hoạt động hội phụ nữ, hội nông dân và những lớp tập huấn trồng trọt, chăn nuôi do địa phương tổ chức. Qua đó, chị học hỏi thêm kinh nghiệm, tìm hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện gia đình. Năm 2009, được Hội Phụ nữ xã tạo điều kiện vay 30 triệu đồng vốn ưu đãi, chị mua hai con bò giống về nuôi. Nhờ chịu khó chăm sóc, áp dụng kiến thức đã học, đàn bò phát triển tốt, sinh sản đều. Từ hai con bò ban đầu, đến nay gia đình chị đã có hơn 20 con bò lớn nhỏ.

Không dừng lại ở đó, chị tiếp tục trồng gần 2 héc-ta keo, tận dụng đất vườn trồng cam, chuối, mít, mận và nuôi thêm heo, gà, vịt. Chị tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho vật nuôi để giảm chi phí. Nhờ kết hợp nhiều mô hình trồng trọt, chăn nuôi, mỗi năm gia đình chị thu nhập khoảng 150 đến 200 triệu đồng. Cuộc sống dần ổn định, vợ chồng chị xây được nhà kiên cố, có điều kiện chăm lo cho các con học hành.

Nhìn lại những năm tháng khó khăn, chị Coor Chiến vẫn nhớ rõ cảm giác bất lực khi làm lụng quanh năm mà gia đình không đủ ăn. Theo chị, muốn thoát nghèo, ngoài chịu khó lao động, người dân còn phải biết học hỏi, thay đổi cách làm và mạnh dạn áp dụng những kiến thức mới vào sản xuất.

“Ngày trước, vợ chồng mình làm rẫy, làm ruộng quanh năm mà vẫn không đủ ăn, cuộc sống khó khăn lắm. Từ khi được vay vốn mua bò, rồi tham gia các lớp tập huấn, mình biết cách chăm sóc vật nuôi, trồng thêm cây keo, cây ăn quả để tăng thu nhập. Bây giờ, cuộc sống gia đình đỡ vất vả hơn nhiều, có nhà ở khang trang, các con được ăn học đầy đủ. Mình nghĩ, bà con muốn thoát nghèo thì phải chịu khó làm ăn, biết học hỏi và mạnh dạn thay đổi cách làm”.

Cũng từng trải qua những năm tháng thiếu thốn, chị Nguyễn Thị Nghiệp ở thôn Đha Mi, xã miền núi Sông Vàng, thành phố Đà Nẵng, đã tìm cách thay đổi cuộc sống gia đình bằng việc phát triển chăn nuôi kết hợp trồng rừng.

Ngày mới lập gia đình, vợ chồng chị sống trong căn nhà gỗ chưa đầy 40 mét vuông. Thu nhập chủ yếu dựa vào nương rẫy và tiền làm thuê, làm mướn. Khi các con lần lượt ra đời, gánh nặng chi tiêu càng lớn, khiến chị nhiều đêm trăn trở tìm cách cải thiện cuộc sống. Chị Nghiệp bắt đầu học hỏi kinh nghiệm từ những mô hình chăn nuôi hiệu quả ở địa phương, đồng thời tìm hiểu thêm qua báo, đài và Internet. Sau khi tích lũy được kiến thức, chị bàn với chồng vay 10 triệu đồng từ Hội Phụ nữ xã Ba, huyện Đông Giang trước đây, mua hai cặp heo rừng lai và vài chục con gà về nuôi.

Nhờ chịu khó học hỏi, áp dụng kỹ thuật vào chăm sóc vật nuôi, đàn heo, gà, vịt phát triển ổn định. Có lãi, chị tiếp tục mở rộng chuồng trại, đồng thời trồng 4 héc-ta keo. Vợ chồng chị còn tranh thủ làm thêm tại Công ty Trang trại chăn nuôi tập trung Chiến Khánh để tăng thu nhập và tích lũy kinh nghiệm. Đến nay, gia đình chị có hơn 20 con heo rừng lai, 5 con bò cùng hàng trăm con gà, vịt. Mỗi năm, các mô hình sản xuất mang lại thu nhập khoảng 150 đến 200 triệu đồng. Mới đây, chị xuất bán gần 20 con heo rừng lai, thu về gần 100 triệu đồng và đang chuẩn bị tái đàn để kịp bán dịp Tết.

Từ căn nhà nhỏ chật chội ngày nào, gia đình chị Nghiệp nay đã có nhà cửa khang trang, các con được học hành đầy đủ. Với chị, niềm vui lớn nhất là cuộc sống bớt khó khăn, có điều kiện chăm lo cho con cái và cha mẹ lúc đau ốm.

 “Mỗi ngày làm việc tuy vất vả nhưng tôi thấy vui, vì từng bước mình đã lo được cho con cái ăn học. Giờ thì cuộc sống đỡ hơn nhiều, cũng có đồng ra đồng vào lo cho con cái, bố mẹ lúc ốm đau”.

Từ câu chuyện của chị Chiến, chị Nghiệp có thể thấy, khi biết tận dụng đất đai, lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp và áp dụng kiến thức vào thực tế, người dân miền núi có thêm cơ hội cải thiện thu nhập. Để hỗ trợ bà con làm ăn hiệu quả, các địa phương miền núi cũng đang khuyến khích bà con phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn và kiến thức khoa học kỹ thuật. Ông Lê Văn Tư, Chủ tịch UBND xã Sông Vàng, thành phố Đà Nẵng, cho biết:

 “Nguồn vốn từ các chính sách, dự án đầu tư, đặc biệt là chương trình Nông thôn mới, chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào miền núi đổ về rất lớn. Tinh thần bà con hiện nay đa phần đã cố gắng vươn lên thoát nghèo, làm giàu chính đáng, sử dụng nguồn vốn hiệu quả. Nhờ đó, diện mạo xã miền núi theo đó cũng thay đổi”./.