Tơợ tơơm quế, bấc pr’loọng đhanuôr ơy z’lâh đha rựt, pa dưr ca van, chroi k’rong pa dưr vel bhươl da ding ca coong nâu ting ha dưr lâh mơ

Bh’rợ choh crâng đhị Yên Phong, tỉnh Thái Nguyên năc tơợp tơợ pazêng c’moo 80, 90 âng thế kỉ lalăm. Tước nâu kêi, prang chr’val vêy k’nặ 3.000ha crâng choh, coh đêêc lâh 530ha năc quế, k’rong choh đhị apêê vel 3. 5 lâng 6. Tơợ muy rau tơơm chr’noh choh coh bôl da ding, quế năc ơy r’dợ pa nhâm chr’năp âng đay năc tơơm pa chô kinh tế dal bhlầng, t’vaih c’lâng ha dưr t’mêê đoọng ha đhanuôr vel đong.

Lâh 10 c’moo choh bhrợ quế, pr’căn Nguyễn Thị Luận, vel 1, lêy nâu đoo năc tơơm chr’noh liêm choom cơnh lâng pr’đơợ pleng k’tiếc âng vel đong. Lâng 1ha quế, pr’loọng đong pr’căn Luận năc ơy z’lâh đha rựt:

“Prloọng đong năc tal bhơi đơ bhlầng, ha dợ phân bón năc vêy g’bur muy chu a năm. Pa châng lêy lâng tơơm chr’noh lơơng, pa  bhlầng năc tơơm keo căh cợ mỡ, năc tơơm quế pa chô bh’nơơn kinh tế dal bấc lâh. Pa câl chr’năp cung dal, zập rau coh tơơm quế zêng choom pa câl, tơợ đoong k’tứi pa tước bha lầng zêng vêy chr’năp pa câl”.

Cơnh lâng t’cooh Ngô Văn Tâm, vel 5 xơợng yêm loom bêl pa hay ooy hân noo quế t’mêê pa câl. T’cooh moon, coh k’nặ 7ha crâng âng pr’loọng đong vêy bấc tơơm chr’noh cơnh kéo, mỡ, hồi lâng quế năc lâh 2ha quế năc pa chô thu nhập đơ bhlầng. C’xêê 5 t’mêê đâu, t’cooh pa câl 0,6ha quế đanh 14 c’moo,, pa chô mơ 180 ức đồng. Tơợ bơr chu pa câl quế, pr’ặt tr’mông âng pr’loọng t’cooh năc ơy r’dợ ha dưr.

“Lêy lâng tơơm chr’noh lơơng năc tơơm quế pa chô bh’nơơn dal lâh. Đoong k’tứi cung doọ lơi, zêng choom pa câl, đươi cơnh đêêc nắc thu nhập tệêm ngăn. Nâu kêi, apêê k’rong câl ơy tước đong zươc câl, chr’năp pa câl năc mị đăh lêy mơ gặp năc pa câl”.

Ting cơnh kinh nghiệm âng pazêng pr’loọng cho crâng đanh c’moo, quế năc tơơm chr’noh buôn choh, liêm choom lâng pr’đơợ k’tiếc k’bunh đhị Yên Phong. Coh cr’chăl 4-5 c’moo tr’nơợp, đhanuôr nắc tal pa sạch bhơi k’tang. Tơợ ơy vaih bấc đoong nắc, bhiệc k’rang lêy doọ lâh g’lêêh.

Rau chr’năp bhrợ bấc đhanuôr kiêng choh quế năc đoo zập rau âng tơơm quế zêng choom pa câl. Tơợ n’căr, bha lầng, đoong, pa tước hi la zêng choom pa câl. Jưah lâng đêêc, thị trường k’rong câl liêm buôn bêl n’căr quế t’mêê vêy chr’năp tơợ 17.000 tước 20.000 đồng/kg, quế gooh tơợ 38.000 tước 40.000 đồng/kg.

Năc muy coh pazêng ma nưih ơy choh quế tơợ t’ngay tr’nơợp, t’cooh Hoàng Đức Luân, ặt vel 3 ơy choh quế tơợ c’moo 2000. Pr’loọng t’cooh xoọc  vêy 4ha crâng, coh đeêc ơy pa câl 1,4ha quế. Tơợ năc mơ c’moo bhrợ têng, t’cooh lêy nâu đoo năc tơơm chr’noh vêy pa chô kinh tế dal bhlầng coh zập tơơm chr’noh âng pr’loọng đong xoọc choh bhrợ.

“Pr’loọng đong zi choh quế tơợ c’moo 2000. Zêng tơơm quế lâng mỡ xoọc vêy lâh 4ha, coh đêêc 1,4ha quế ơy pa câl tơợ c’moo 2018. Tơợ đhr’năng lalua,  acu lêy tơơm quế pa chô bh’nơơn dal lâh”.

Xoọc, chr’val Yên Phong vêy lâh 300 pr’loọng ting pâh choh tơơm quế. Zập pr’loọng vêy mơ 1,5-2ha, bấc pr’loọng choh tơợ 5-10ha. Lâng 1ha quế tơợ 10-15 c’moo, đhanuôr vêy pa chô mơ 300 ức đồng. Đươi pa dưr kinh tế crâng, coh đêêc tơơm quế năc tơơm chr’noh bha lầng, k’ha riêng pr’loọng đhanuôr đhị Yên Phong ơy z’lâh đha rựt, bấc pr’loọng pa dưr ca van. Pazêng c’lâng bê tông ta bhrợ bhưah bhaih, nhâm mâng ơy pa têệt apêê vel bhươl, pazêng đhr’nong đong nhâm mâng 2-3 tầng coh toor zr’lụ bôl k’tiếc; ô tô, máy kéo r’dợ năc vaih pr’lươt ơy loih âng bấc pr’loọng đhanuôr. T’cooh Hà Văn Hàm, Phó Chủ tịch UBND chr’val Yên Phong đoọng năl:

“K’tiếc k’bunh đhị Yên Phong liêm choom bhlầng đoọng pa dưr tơơm quế. Tước đâu, vel đong năc xay moon, t’pâh đhanuôr t’bhưah đhăm choh quế; đh’rưah năc pa têệt lâng apêê vel đong đoọng t’vaih t’nooi  bhrợ têng, pa dưr dal chr’năp tơơm quế lâng bh’nơơn kinh tế đoọng ha đhanuôr”./.

ĐỔI THAY TỪ NHỮNG CÁNH RỪNG QUẾ Ở YÊN PHONG- THÁI NGUYÊN

Trên những triền đồi của xã Yên Phong, tỉnh Thái Nguyên, những cánh rừng quế xanh ngút ngàn đang từng ngày mang đến sức sống mới. Không chỉ phủ xanh đất trống, bảo vệ môi trường, cây quế còn trở thành điểm tựa sinh kế của nhiều hộ dân. Từ cây quế, nhiều gia đình đã thoát nghèo, vươn lên khá giả, góp phần đổi thay diện mạo vùng quê miền núi này

Phong trào trồng rừng ở Yên Phong, tỉnh Thái Nguyên bắt đầu từ những năm 80, 90 của thế kỷ trước. Đến nay, toàn xã có gần 3.000 ha rừng trồng, trong đó hơn 530 ha là quế, tập trung nhiều tại các thôn 3, 5 và 6. Từ một loại cây được đưa vào trồng trên những sườn đồi, quế đã dần khẳng định vị trí là cây lâm nghiệp mang lại giá trị kinh tế cao, mở ra hướng phát triển mới cho người dân địa phương.

Hơn 10 năm gắn bó với cây quế, bà Nguyễn Thị Luận, thôn 1 nhận thấy đây là loại cây phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương. Chỉ với 1 ha quế, gia đình bà đã có điều kiện vươn lên thoát nghèo:

"Gia đình tôi chủ yếu chỉ phát cỏ, còn phân bón thì mới bón một lần thôi. So với các cây trồng khác, nhất là keo hay mỡ, cây quế cho hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều. Khi khai thác thì bán được giá, mà hầu như bộ phận nào của cây cũng bán được, từ cành nhỏ đến thân cây đều có giá trị."

Niềm vui cũng hiện rõ trên gương mặt ông Ngô Văn Tâm, thôn 5 khi nhắc đến vụ quế vừa thu hoạch. Trong gần 7 ha rừng của gia đình với nhiều loại cây như keo, mỡ, hồi và quế, thì hơn 2 ha quế vẫn là nguồn thu chính. Tháng 5 vừa qua, ông bán 0,6 ha quế 14 năm tuổi, thu về khoảng 180 triệu đồng. Sau hai lần thu hoạch quế, đời sống gia đình ông từng bước được cải thiện.

"So với các loại cây khác thì cây quế cho hiệu quả hơn. Cả cành sau khi tỉa cũng tận dụng được nên thu nhập khá ổn định. Bây giờ thương lái đến tận chân đồi thu mua, giá cả thì hai bên thỏa thuận, thấy phù hợp là mình bán."

Theo kinh nghiệm của những hộ trồng rừng lâu năm, quế là loại cây khá dễ trồng, phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu ở Yên Phong. Trong khoảng 4 đến 5 năm đầu, người dân chủ yếu phát dọn thực bì, chăm sóc và làm cỏ. Khi cây khép tán, việc chăm sóc nhẹ nhàng hơn nhiều.

Điều khiến nhiều gia đình gắn bó với cây quế chính là gần như không có phần nào của cây bị bỏ phí. Từ vỏ, thân, cành đến lá đều có thể bán, giúp người trồng tận dụng tối đa giá trị sau mỗi vụ khai thác. Cùng với đó, thị trường tiêu thụ khá thuận lợi khi vỏ quế tươi có giá từ 17.000 đến 20.000 đồng/kg, quế khô từ 38.000 đến 40.000 đồng/kg; các sản phẩm như quế cành, quế vụn hay quế mảnh cũng đều được thu mua.

Là một trong những người gắn bó với cây quế từ những ngày đầu, ông Hoàng Đức Luân, thôn 3 đã trồng quế từ năm 2000. Gia đình ông hiện có hơn 4 ha rừng, trong đó đã khai thác 1,4 ha quế. Sau nhiều năm gắn bó, ông cho rằng đây vẫn là loại cây mang lại hiệu quả cao nhất trong cơ cấu cây lâm nghiệp của gia đình.

"Gia đình tôi trồng quế từ năm 2000. Cả quế và mỡ hiện có hơn 4 ha, trong đó 1,4 ha quế đã thu hoạch từ năm 2018. Qua thực tế, tôi thấy cây quế cho năng suất và hiệu quả kinh tế cao hơn."

Hiện, xã Yên Phong có hơn 300 gia đình tham gia trồng cây quế. Trung bình mỗi hộ có khoảng 1,5-2 ha, nhiều hộ quy mô lớn từ 5–10 ha. Với 1 ha quế từ 10 đến 15 năm tuổi, người dân có thể thu về khoảng 300 triệu đồng. Nhờ phát triển kinh tế rừng, trong đó cây quế là cây trồng chủ lực, hàng trăm hộ dân ở Yên Phong đã thoát nghèo, nhiều gia đình vươn lên khá giả. Diện mạo một xã vùng sâu vì thế cũng từng ngày khởi sắc. Những con đường bê tông rộng rãi đã nối đến các thôn bản, nhiều ngôi nhà kiên cố 2-3 tầng mọc lên san sát giữa vùng đồi; ô tô, máy kéo dần trở thành phương tiện quen thuộc của không ít hộ dân. Ông Hà Văn Hàm, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Phong cho biết:

"Đất đai ở Yên Phong rất phù hợp để phát triển cây quế. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân mở rộng diện tích trồng quế; đồng thời tăng cường liên kết với các địa phương để hình thành chuỗi sản xuất, nâng cao giá trị cây quế và hiệu quả kinh tế cho người dân."./.