A LĂNG LỢI

       T’coóh Tiêu Viết Hùng, c’moo đâu 57 tuổi, đhị vel Phước Thiện, chr’val Bình Hảo, chr’hoong Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi xoọc zâng lâng cr’ay ung thư xoọc ngân bhlầng, lâng cr’ay nâu xoọc ơy trơơi zập prang a chắc a zân t’coóh. X’rịa c’moo 2015, t’coóh nắc ơy đh’rứah lâng pr’loọng đong đay nắc k’rang bhlầng đhị ơy bơơn lêy cr’ay ung thư loom. K’nặ 2 c’moo đâu, muy đắh nắc t’coóh zâng lâng cr’ay muy đắh nắc pr’loọng đong chếêc xó mút bơơn zên đoọng pa dứah, pa dứah lứch tợơ  bệnh viện Đà Năng xang nắc moọt tước Sài Gòn. Đhơ cơnh đếêc, pazêng apêê bệng viện cung cắh mặ pa dứah, k’đươi chô ooy đong. Pr’ắt tr’mông âng pr’loọng đong ơy k’đháp đha rựt, đhiêr c’moo nắc muy năl bhrợ têng bh’rợ đắh biển, bh’nơơn âng chô cung cắh zập k’rang đoọng 7 boóp cha. Bấc c’moo hay, t’coóh Hùng nắc ma nuýh pa bhrợ đơ bhlầng cóh đing. Bơr c’moo đâu, t’coóh cr’ay ắt cóh đong, mơ vêy zên bạc bơơn k’rong k’niáh nắc cung lứch. Pr’ắt tr’mông zr’nắh k’đháp nắc ting zr’nắh k’đháp lấh mơ. Pa căn Huỳnh Thị Thuận, k’điêl âng t’coóh Hùng xay moon:

            Tợơ a hay pr’loọng đong zi nắc ma mông lâng bh’rợ đắh biển. Bêl a đoo dzợ liêm c’rơ nắc pr’loọng đong vêy bơơn k’rang lêy liêm choom, nâu kêi a đoo dưr cr’ay nắc a cu ắt cóh đong cắh  bơơn  pa bhrợ, t’bơơn zên bạc dzợ, ắt cóh đong k’rang lêy a đoo, bhrợ têng bh’rợ cóh đong. Cóh đong vêy 5 ch’nắc ca coon n’jứih zêng bhrợ têng đắh biển, đhơ cơnh đếêc nắc 3 p’niên cung xoọc cr’ay, muy ch’nắc crêê vi rút pr’lung, muy ch’nắc cr’ay c’lâng luônh, ha dợ a đoo nắc cr’ay loom ngân lấh. Nâu kêi nắc muy đương g’nưm mị tợơ a dếch a bhướp hơơn ặ.

            Dâng 2 c’xêê hay, t’coóh Phạm Nhi Mai đắh toor đong âng t’coóh Tiêu Viết Hùng t’mêê bil tu cr’ay ung thư pr’lung. T’coóh Mai đớc ha k’điêl lâng 3 p’nong ca coon dzợ k’tứi lâng ca căn t’coóh đhưr đh’rứah lâng pazêng nợ nần. Tước nâu kêi, pa căn Hồ Thị Na, k’điêl t’coóh Mai cắh ơy lứch cr’pân  bêl k’díc lấh chệêt bil. Tợơp c’moo 2014, k’díc a moó bơơn năl nắc ung thư pr’lung. Pr’loọng đong nắc ơy chếêc bơơn vặ zên bạc đoọng pa dứah đhị bấc bệnh viện, tợơ bệnh viện Đa khoa Dung Quất, glúh ooy Đà Nẵng xang nắc moọt Sài Gòn.

            Nắc mơ zên k’rong k’tom zêng đoọng ha bh’rợ pa dứah cr’ay đoọng ha k’díc. Tợơ bêl a đoo lấh bil, 3 mặt ca coon zêng đhêy học, lướt pa bhrợ chếêc bơơn zên bạc zooi ca căn. Muy p’niên nắc crêê đao nắc ắt cóh đong. Muy a cu nắc zâng lâng bhrợ đong xang, xang nắc chroót nợ nhà nước dzợ.

            Vel Phước Thiện ắt cóh toor biển, hình cánh cung k’óp biển. Lướt z’lấh bấc c’lâng k’tứi cắh liêm tíh đong xang nắc ta chóh đăn grịa. A lua bhlầng, ha dang cắh vêy cán bộ đại chính chr’val k’đơơng c’lâng, nắc a zi cắh năl đoo c’lâng đoọng lứot moọt, tu pazêng c’lâng cóh đâu đui cơnh đong a đing đang, n’đóh n’nóh bấc ơl pa tước toor biển. Vêy muy đhăm k’tiếc nắc vêy chắt váih muy đhr’nong đong, pa tợơ toor biển tước bôl da ding zêng chắt váih đong ắt. Xọoc đâu chr’val Bình Hải vêy mơ 12.000 ch’nắc, cóh đếêc đhị vel Phước Thiện vêy lấh 6000 ch’nắc. Đhị vel Phước Thiện lấh 10 c’moo hay, zập bêl đhanuôr cóh đâu cung zâng lâng đhr’năng cr’ay cr’naanh ung thư. Ting cơnh dáp lêy âng chr’val Bình Hải, tợơ c’moo 2000 tước nâu kêi, ơy vêy lấh 200 ch’nắc lấh chệêt bil tu ung thư. Nắc tợơ tợơp c’moo tước nâu kêi, ơy 5 ch’nắc lấh chệêt tu ung thư. Xọoc đâu, cóh vel lấh 10 ch’nắc xoọc zâng lâng cr’ay, tr’mung âng apêê nắc dáp ting t’ngay. Chính quyền chr’val nắc cung xoọc ca ay a cọ tu cr’ay ung thư đhị vel Phước Thiện. Bấc lang cán bộ ơy bhrợ têng bấc cơnh đoong pa xiêr cr’ay ung thư ha dợ cung cắh ta clơ. T’coóh Nguyễn Ngọc Thu, trưởng vel Phước Thiện xay moon, râu k’rang lêy bha lầng nắc pa tệêt c’lâng a ngọon đác liêm sạch đoọng ha đhanuôr cóh vel đoọng đươi dua lâng năl ghít đhanuôr lấh chệêt bil tu ung thư nắc hâu tu:

            Hâu tu nắc tước nâu kêi cung cắh ơy năl. Bấc k’bhúh chuyên gia, apêê đong pa chắp ch’mệêt lêy nắc ơy pay mẫu đác đoọng xét nghiệm, ha dợ tước nâu kêi cung cắh ơy vêy bh’nơơn. Đhanuôr cóh đâu xoọc k’rang k’pân, apêê k’pân nắc tu đác k’ruung. Tu đác k’ruung crêê boọ k’rịa, nha nhự pa bhlầng xoọ cắh zập đác đoọng đươi dua. C’la cu nắc trưởng cr’noon cung rơơm chính quyền, ngành chức năng vêy pazêng c’lâng bh’rợ n’đoo zúp zooi cắh cợ vêy dự án âng đơơng đác liêm sạch đoọng ha đhanuôr đươi dua.

            Đhơ cơnh đếêc, t’mêê đâu, pazêng chuyên gia đắh tu đác, môi trường âng “ Dự án ch’mệêt lêy, chếêc lêy tu đác liêm sạch đoọng âng đơơng đác ha pêê vel ung thư âng Việt Nam” âng Bộ Tài nguyên – Môi trường k’đhợơng bhrợ nắc ơy chô lưm vel Phước Thiện. Bh’nơơn lêy ch’mệêt nắc đhị Phước Thiện nắc nha nhự bhlầng, r’pặ thứ 8 đhị 10 vel ung thư cóh Việt Nam tu đác nha nhự. Ơy vêy bấc đong khoa học, chuyên gia zr’lụ toor biển vel Phước Thiện, chr’val Bình Hải, chr’hoong Bình Sơn, Quảng Ngãi chếêc lêy năl cr’ay ung thư ơy bhrợ chệêt bil bấc ma nuýh cóh đâu. Đhơ cơnh đếêc, nâu kêi nắc cung cắh ơy năl ghít hâu tu cr’ay. Cóh đếêc đhanuôr cóh đâu nắc xoọc ặt k’rang. Apêê crêê cắh choom ha vil cr’ay ung thư tu đhr’năng chệêt bil nắc cắh vêy năl h’bêl. Đác liêm sạch nắc râu tr’mung tr’méh âng coon ma nuýh. Đhơ cơnh đếêc, bấc c’moo hay đhanuôr vel Phước Thiện, chr’val Bình Sơn, chr’hoong Bình Sơn , tỉnh Quảng Ngãi nắc dzợ đươi dua tu đác nha nhự. Đhị đhr’năng đương dự án âng chô đác liêm sạch nắc đhanuôr coh vel Phước Thiện dzợ ặt k’rang ma mông cóh đhr’năng cr’ay cr’naanh./.

             NỖI ÁM ẢNH LÀNG UNG THƯ

         Khi các chuyên gia đầu ngành y tế kết luận thôn Phước Thiện, xã Bình Hải, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi xếp thứ 8 trong số 10  làng ung thư nước bị nhiễm nặng nhất ởở Việt Nam, người dân nơi đây thật sự lo lắng và đã có người có ý định rời làng để xua đi nỗi ám ảnh về căn bệnh quái ác này…. Phóng viên A lăng Lợi phản ánh:

          # Ông Tiêu Viết Hùng, năm nay 57 tuổi, ở thôn Phước Thiện, xã Bình Hải, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng ngãi đang quằn quại gồng mình chiến đấu với căn bệnh ưng thư gia đoạn cuối, đang di căn tới các bộ phận khác. Cuối năm 2015, ông cùng gia đình bang hoàng lo lắng khi phát hiện ra bệnh ung thư gan. Đã gần hai năm nay một phần ông chống chọi, chiến đấu với căn bệnh quái ác, một phần gia đình gồng mình lo chạy chữa trị hết các bệnh viện từ Đà Nẵng vào tận Sài Gòn. Thế nhưng, tất cả các bệnh viện lớn cũng đều phải trả ông về. Đời sống gia đình vốn khó khăn, quanh năm chỉ biết sống với nghề biển, thu nhập bình quân mỗi năm của gia đình cũng chỉ đủ trang trải bữa ăn hàng ngày cho 7 người ăn. Bao nhiêu năm nay, ông Hùng là lao động chính trong nhà. Hai năm đây, ông bị bệnh nằm ở nhà, bao nhiêu tiền của dành dụm cũng đã cạn kiệt. Cuộc sống khó khăn chồng chất khó khăn. Bà Huỳnh Thị Thuận, vợ của Hùng than thở:

        Băng tiếng phổ thông: Từ trước giờ nhà tôi chỉ biết sống bằng cái nghề biển. Lúc ông còn khoẻ mạnh thì cuộc sống cũng đủ trang trải. Bây giờ ông bị bệnh, tôi cũng không đi đâu làm thêm kiếm ít tiền, chỉ biết ở nhà chăm sóc, nội trợ. Trong nhà có năm người con trai cũng làm nghề biển, nhưng 3 người cũng đang bệnh, người thì bị virut dạ dày, người thì bị đại tràng, còn ông thì bị gan nặng hơn. Bây giờ chỉ nhờ hai bên nội ngoại giúp đỡ miếng ăn qua ngày.

        Cách đây hơn hai tháng, ông Phạm Nhi Mai ngay xóm của ông Tiêu Viết Hùng vừa mới mất vì căn bệnh ung thư dạ dày. Ông Mai để lại cho người vợ khắc khổ 3 đứa con thơ dại cùng người mẹ già cùng một đống nợ. Đến nay bà Hồ Thị Na, vợ ông Mai vẫn chưa hết bàng hoàng trước sự ra đi của người chồng. Đầu năm 2014, chồng chị phát hiện bị ung thư dạ dày. Gia đình đã chạy chữa trị nhiều bệnh viện từ bệnh viện Đa khoa Dung Quất, ra Đà Nẵng rồi vào Sài Gòn:

        Băng tiếng phổ thông: Bao nhiêu tiền của dành dụm bao nhiêu năm đều đổ vào việc chữa bệnh cho chồng. Từ khi ông mất, 3 đứa con nghỉ học hết rồi, đi làm kiếm tiền phụ mẹ. Còn một đứa bị đao thì ở nhà. Một mình phải gồng gánh công việc nhà rồi trả nợ cho nhà nước nữa.

         Thôn Phước Thiện nằm trên một bãi ngang, hình cánh cung ôm lấy biển. Lội qua nhiều ngõ nhỏ quanh co nhà cửa san sát dọc thôn. Thú thật, nếu không có cán bộ địa chính xã dẫn đường, có lẽ chúng tôi sẽ không biết đường ra bởi những con đường chằng chịt như mạng nhện, rác nhầy nhụa ra tới tận bờ biển. Chỉ cần một miếng đất trống cũng thành nhà, từ bờ biển lên đến tận đỉnh đồi chỉ toàn nhà với nhà. Hiện xã Bình Hải có khoảng 12.000 người, trong đó ở thôn Phước Thiện đã chiếm hơn 6000 người.  Ở thôn Phước Thiện mười mấy năm qua lúc nào cũng có những người gồng mình trong những ngày tháng đau đớn vì ung thư. Theo thống kê của trạm y tế xã Bình Hải, từ năm 2000 đến nay, đã có hơn 200 người chết vì ung thư. Riêng từ đầu năm đến nay đã tới 5 người chết vì ung thư.  Hiện nay thôn gần chục người đang mắc bệnh trong đau đớn, sự sống tính từng ngày.  Chính quyền xã Bình Hải cũng đau đầu vì căn bệnh ung thư ở thôn Phước Thiện. Nhiều đời lãnh đạo đã làm đủ mọi cách để giảm thiểu sự hoành hành của căn bệnh ung thư nhưng đành bất lực.Ông Nguyễn Ngọc Thu, trưởng thôn Phước Thiện tâm sự, nỗi day dứt, quan tâm lớn nhất của ông là đấu nối một đường ống dẫn nước sạch về cho người dân trong thôn sử dụng và người dân chết vì ung thư vì nguyên nhân gì:

          Băng tiếng phổ thông: Nguyên nhân đến nay cũng chưa xác định được. Nhiều đoàn chuyên gia, các nhà nghiên cứu đã đến lấy mẫu nước để xét nghiệm đến nay vẫn chưa có kết quả. Người dân ở đây đang lo lắng hoang mang, lo sợ  là vì nguồn nước. Vì nguồn nước bị nhiễm mặn, ô nhiễm năng đang thiếu nước sinh hoạt trầm trọng. Bản thân tôi là trưởng thôn cũng mong muốn chính quyền, ngành chức năng có những biện pháp nào đó hỗ trợ hoặc có dự án cung cấp nguồn nước sách cho bà con  sử dụng.

           Tuy nhiên, mới đây, những chuyên gia đầu ngành về nguồn nước, môi trường thuộc “Dự án điều tra, tìm kiếm nguồn nước hợp vệ sinh phục vụ cấp nước sinh hoạt cho một số làng ung thư của Việt Nam” do Bộ Tài nguyên - môi trường chủ trì đã ghé về Phước Thiện. Kết quả kiểm định cho thấy nguồn nước ở Phước Thiện có mức ô nhiễm vượt tiêu chuẩn cho phép, xếp thứ tám trong số 10 làng ung thư ở Việt Nam có nguồn nước ô nhiễm nặng nhất. Đã có nhiều nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành đến vùng bãi ngang thôn Phước Thiện, xã Bình Hải, huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi tìm hiểu căn bệnh ung thư quái ác đã giết chết nhiều người nơi đây, nhưng đến nay vẫn chưa xác định được nguyên nhân gây bệnh. Trong khi đó người dân nơi đây đang sống trong cảnh nơm nớp lo sợ. Họ bị ám ảnh vì ung thư bởi cái chết chẳng ai được báo trước. Nước sạch là nguồn sống của con người. Thế nhưng, bao năm qua người dân thôn Phước Thiện, xã Bình Hải, huyện Bình Sơn tỉnh Quảng Ngãi vẫn phải sử dụng nguồn nước ô niễm. Trong khi chờ đợi dự án đưa nước sạch về đây thì người dân ở thôn Phước Thiện vẫn ngày ngày sống trong nỗi lo bệnh tật./.