Suối Bau nắc chr’val zr’lụ 3 pa bhlâng zr’nắh k’đháp âng chr’hoong Phù Yên, tỉnh Sơn La, mơ 10 bhươl cr’noon lâng lấh 3.400 manuýh ắt mamông, 100% đhanuôr nắc manuýh Mông. Nắc tỵ cơnh bh’rợ ta luôn, cóh tr’nơớp c’moo, đhanuôr cóh đâu bhrợ têng bhiệc bhan Nào Sồng ( bhiệc bhan rơơm kiêng bơơn bấc ha roo a bhoo) lâng râu rơơm kiêng muy c’moo boo liêm, đhí liêm, ha roo a bhoo váih bấc. Lầu Chia, PV Đài p’rá VN vêy bha ar xrặ xay truíh ooy bhiệc bhan n’nâu.

# Ting cơnh a pêê t’coóh bhươl cóh cr’noon Suối Bàu, l’lăm ahay tu c’năl âng đhanuôr cóh zr’lụ ch’ngai bha dắh cắh lấh liêm choom, đhanuôr cắh n’năl cơnh bhrợ cha, cắh năl conh bêết bhrợ chr’nóh chr’bêết crêê hân noo. Tu cơnh đêếc ha roo a bhoo cắh liêm, cắh vêy bấc, bhrợ t’váih râu ha ul cha, cắh râu xấp n’đoóh, ha ul đharứt zập c’moo công dưr vaíh ta luôn. Đoọng bhr’lậ đhr’năng n’nâu, t’coóh xa nay chr’val ơy đh’rứah lâng pazêng t’coóh bhươl xay moon mr’cơnh cr’noọ xa nay, đoo bêl tước ooy hân noo bhrợ ha rêê đhuốch nắc bhrợ têng bh’rợ bhuốih Nào Sồng. cr’noọ âng bh’rợ n’nâu nắc đoọng ta đang moon đhanuôr pa bhrợ ta têng cóh c’moo lâng ta đang moon đhanuôr xơợng bhrợ liêm crêê pazêng râu c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nước, đh’rứah lâng pazêng râu xa nay, gr’hoót âng vel đông.

ĐoỌng bhrợ têng bhiệc bhan Nào Sồng, đhanuyôr chrooi đoọng muy p’nong t’rị cắh cậ c’roóc, hương đh’rứah lâng vàng mã đoọng bhrợ a pậ bhuốih. A pậ bhuối cóh tr’nơớp pazêng vêy: a cọ t’rị, ch’na, búa, lêệ, hương, vàng mã lâng zên bha ar đoọng bhuốih pleng k’tiếc, đh’rứah lâng 4 a bhô zư lêy cóh 4 n’đắh nắc Đông, Tây, Nam, Bắc ta đang moon, rơơm kiêng muy hân noo boo liêm, đhí liêm, cắh vêy bh’rưiy, a mó, k’xenh pa hư chr’nóh chr’bêết âng đhanuôr. A pậ bhuốih g’lúh bơr, pazêng vêy: ch’na, búa, lêệ, hương, vàng mã lâng zên bha ar đoọng bhuốih a bhô k’tiếc, a bhô đác, a bhô n’loong, a bhô đhâl lâng k’conh a bhướp rơơm kiêng zúp zooi đhanuôr vêy pr’ắt tr’mông têêm ngăn lâng muy hân noo ha roo a bhoo váih liêm, bh’năn váih bấc. Muy cha nắc manuýh t’coóh ta ha, vêy uy tín, n’năl gít ooy j’niêng cr’bưn âng bhiệc bhan nắc vêy đhanuôr k’dua bhrợ bh’rợ bhuốih. Râu xa nay vêy t’coóh Thào A Chìa xay moon bêl bhuốih:

Bêl đâu t’ngay crêê, c’xêê liêm, UBND chr’val Suối Bàu zi bhrợ têng bh’rợ bhiệc bhan Nào Sồng. Nhăn k’dua pazêng apêê abhô dang cóh pleng, k’tiếc, 4 a bhô đương zư lêy cóh 4 n’đắh Đông, Tây, Nam, Bắc; nhăn ta đang moon pazêng apêê a bhô zư lêy đhị zr’lụ đhăm k’tiếc chr’val Suối Bàu; nhăn ta đang moon tước ooy a pêê k’conh pa bhướp ahay tước đh’rứah lâng UBND chr’val lâng đhanuôr chr’val Suối Bàu ting bhui har lâng bhiệc bhan Nào Sồng lâng đớp đươi pazêng râu pr’đươi nắc UBND chr’val lâng đhanuôr Suối Bàu đơơng đoọng ooy apêê a bhô dang. Rơơm kiêng pazêng apêê abhô dang t’bil lơi râu cắh liêm crêê, râu cắh pr’đoọng âng c’moo ahay, tước ooy c’moo t’mêê, boo liêm đhí liêm, ha roo a bhoo bấc, zúp zooi đoọng ha đhanuôr cóh 10 bhươl cr’noon prang chr’val muy c’moo doọ vêy ngai k’ăy, lum bấc râu pr’đoọng, pr’ắt tr’mông têêm ngăn.

Xang bh’rợ lễ, UBND chr’val xay moon pazêng bh’rợ ơy choom ng’bhrợ lâng cắh ơy choom ng’bhrợ cóh c’moo ty; ting n’nắc mr’cơnh cr’noọ xa nay cóh cr’noọ bh’rợ c’moo t’mêê lâng bhrợ têng bh’rợ đoọng đhanuôr ký gr’hoót bhrợ têng liêm choom pazêng c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách, pháp luật âng Nhà nước p’têết lâng bh’rợ bhrợ têng liêm crêê râu gr’hoót 5 vêy, 5 cắh cóh đhanuôr Mông; xơợng bhrợ liêm choom pazêng râu xa nay gr’hoót âng chr’val, âng bhươl cr’noon. Râu gr’hoót ch’mêết gít ooy xa nay: tr’xăl chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn; cắh choom đoọng k’coon ch’chau đơớh bơơn k’díc k’điêl; cắh choom nhăn jâm cr’van bêl bhrợ bhiệc bhan bơơn k’díc k’điêl, manuýh chêết cắh choom đớc đanh cóh đông; cắh choom lướt tơơi ắt ooy lơơng; cắh choom p’lóh bh’năn; cắh choom tr’zeng k’tiếc; cắh choom tal crâng bhrợ ha rêê; cắh choom t’tông p’pay, cha ớh cờ bạc; cắh choom chóh bhrợ t’nơơm z’nươu phiện, cắh choom đươi dua, đơơng âng, pa câl ma tuý. Xang n’nắc, đhanuôr cóh bhươl cr’noon đoàn kết đhị a pậ âng bhiệc bhan, đh’rứah cha ớh bấc râu chr’ớh.

Cóh x’rịa bhiệc bhan Nào Sồng, zập pr’loọng đông zập ngai nắc tơớp pa bhrợ ta têng đoỌng crêê hân noo pa bhrợ âng c’moo t’mêê. Đươi vêy bhrợ têng ta luôn lâng pa dưr liêm crêê bhiệc bhan Nào Sồng, bấc c’moo đăn đâu đhị chr’val doọ dzợ váih đhr’năng lướt tơơi ắt ooy lơơng, chóh bhrợ cớ t’nơơm z’nươu phiện. Pazêng bh’rợ tr’zeng k’tiếc cóh chr’val lâng cóh lơơng công loon ta zâl cha groong. Râu têêm ngăn cóh zr’lụ chr’val tơợ đêếc nắc nhâm mâng, đhanuôr yêêm têêm pa bhrợ ta têng. T’coóh Sùng A Lù, ắt cóh cr’noon Suối Hiền prá:

Tơợ bêl vêy bhiệc bhan Nào Sồng n’nâu, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr zi vêy bấc râu tr’xăl; k’coon ch’chau cóh c’moo tước ooy trường nắc bơơn tước ooy trường; k’coon ch’chau zập c’moo bơơn k’díc k’điêl nắc vêy choom bơơn, bơơn k’díc k’điêl nắc đhiệp n’niên tơợ 1 tước 2 k’coon; cắh choom lướt tơơi ắt ooy lơơng, cắh choom tal crâng bhrợ ha rêê; đhanuôr đh’rứah xăl râu chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn crêê cơnh khoa học kỹ thuật, c’moo t’tun thu nhập bấc lấh mơ c’moo l’lăm, vêy pr’ắt tr’mông k’bhố ngăn lấh mơ.  

Bhiệc bhan Nào Sồng Suối Bau bêl l’lăm ahay bhrợ têng bấc cơnh, bhrợ têng cóh bấc t’ngay, xoọc đâu nắc ta bhrợ têng cóh muy t’ngay a năm nắc công zập pazêng râu bh’rợ bhuốih, crêê cơnh râu đơ chr’nắp. bhiệc bhan cắh muy vêy chr’nắp lâng pr’ắt tr’môn lâng cr’noọ âng đhanuôr Mông cóh đâu, ting n’nắc nắc dzợ ta đang moon đhanuôr đoàn kết thi đua pa bhrợ ta têng lâng zư nhâm mâng râu pr’hay chr’nắp văn hoá acoon cóh đay.