Ngay trong những ngày mưa mùa liên miên, Tổ hợp tác bảo vệ rừng thôn Lán Tranh, xã Đam Rông 4, tỉnh Lâm Đồng, vẫn đều đặn cắt cử lực lượng tuần tra, bảo vệ diện tích rừng được giao. Anh Long Ha Bang, thành viên Tổ hợp tác bảo vệ rừng của thôn cho biết, tổ có hơn 20 thành viên, bảo vệ hơn 200 ha rừng, nhiều vị trí tiếp giáp với khu vực sản xuất của người dân, nên mùa mưa cũng phải thường xuyên tuần tra mới có thể bảo vệ tốt rừng:

“Tổ hợp tác bảo vệ rừng chúng tôi phân công nhau. Mỗi tuần đều có 3 hộ gia đình được cắt cử thường xuyên đi tuần tra bảo vệ trên rừng. Rừng của Nhà nước nhưng ai cũng coi như rừng của nhà mình rồi nên ai cũng có trách nhiệm không để mất cây, mất rừng. Quá trình kiểm tra nhắc nhở người dân sản xuất sát rừng không làm ảnh hưởng tới rừng. Nếu có trường hợp cố tình là chúng tôi tới báo Trạm quản lý bảo vệ rừng đến xử lý ngay”.

Nhiều vùng dân tộc thiểu số ở tỉnh Lâm Đồng trước đây đã từng là “điểm nóng” phá rừng lấy đất sản xuất và khai thác gỗ trái phép. Để ngăn chặn “nạn chảy máu” đại ngàn, cùng với sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, tiếng nói của các già làng, người có uy tín cũng có vai trò quyết định. Bởi lẽ, để thay đổi thói quen của dân làng, chỉ áp dụng hình phạt là chưa đủ, mà quan trọng hơn là phải chạm tới tâm thức và văn hóa của đồng bào. Trao đổi về cách làm này, ông Nguyễn Văn Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Đam Rông 4, địa phương có gần 33.000 ha rừng với 93% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chia sẻ:

“Người uy tín, người cao tuổi là lực lượng nòng cốt để tuyên truyền vận động anh em, dòng họ, con cháu gia đình cùng với chính quyền địa phương bảo vệ rừng. Người uy tín, người cao tuổi kể những câu chuyện mang tính giáo dục tinh thần trách nhiệm gắn văn hoá. Từ tên núi, tên rừng, tên cây có ý nghĩa đối với đời sống văn hoá. Từ những câu chuyện lan toả văn hoá gắn với đời sống và gắn với rừng, già làng, người uy tín làm cho con cháu và người dân quý rừng hơn, có trách nhiệm với cộng đồng trong việc giữ gìn bảo vệ rừng”.

Tiếp thêm những lời nói trọng lượng của các già làng, người có uy tín trong việc vận động người dân, cộng đồng quản lý bảo vệ rừng là các chính sách, đặc biệt là Chi trả dịch vụ môi trường rừng. Ông Ntơr Ha Krong, thôn Đạ Nhinh, xã Đam Rông 4, cho biết, khi người dân thấy được lợi ích từ rừng thì sẽ càng thêm gắn bó, quản lý bảo vệ rừng tốt hơn:

“Bản thân mình hồi xưa thì cũng là đi tham gia bảo vệ rừng. Nuôi rừng để giữ khí hậu. Bà con rất tích cực. Mùa nắng là chống cháy. Mùa mưa đi trạm xa. Bảo vệ rừng là xoá được đói, giảm được nghèo bởi vì đỡ phần nào trong cuộc sống hàng ngày. Còn đi khai thác đọt cây mây, củ cung Nhà nước cho phép thì dân dựa từ đó để mà thoát nghèo”.

Được tỉnh Lâm Đồng giao quản lý hơn 69.600 ha rừng và đất lâm nghiệp, ông Nguyễn Hữu Minh, Phó Giám đốc Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà, cho biết, đơn vị chỉ có 56 viên chức và người lao động. Nếu không có 111 cộng đồng dân cư với 1.595 hộ gia đình nhận khoán quản lý bảo vệ hơn 41.400 ha rừng cùng đơn vị thì chắc chắn rừng không được bảo vệ tốt như hiện nay. Trong quá trình Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà phối hợp với người dân quản lý bảo vệ rừng, ông Nguyễn Hữu Minh, khẳng định, vai trò của các già làng, người có uy tín trong cộng đồng là rất quan trọng:

“Tổ trưởng, tổ phó đơn vị không áp đặt mà do nhóm hộ thảo luận chọn những người có uy tín già làng, có tiếng nói chất lượng và nhiệt tình, rồi có kinh nghiệm đi rừng. Vườn quốc gia cũng tạo điều kiện các buổi tập huấn, đi tham quan học hỏi để nâng cao năng lực, rồi cũng ưu tiên thêm một ít ha cộng thêm để người ta lấy tiền này chi phí điện thoại, đi lại vận động rồi đôn đốc bà con tham gia để có trách nhiệm hơn trong công tác khoán bảo vệ rừng”.

Từ việc xác định người dân là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ rừng, các đơn vị chủ rừng ở tỉnh Lâm Đồng đã đẩy mạnh công tác giao khoán. Hiện, gần 480.000 ha rừng chiếm hơn 41% diện tích rừng của tỉnh Lâm Đồng đã được giao cho hơn 20.500 hộ dân và 37 tập thể quản lý bảo vệ, trong đó phần lớn là hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Sự gắn kết giữa chính quyền, lực lượng chuyên trách và "tai mắt" từ các già làng, người có uy tín đang tạo nên tấm lá chắn vững chắc cho đại ngàn. Khi quyền lợi của người dân được gắn liền với sự sống còn của rừng, chắc chắn những cánh rừng ở Lâm Đồng sẽ xanh tươi bền vững.