Xóm Đồng Nghè, xã Phú Lương có 11 dân tộc cùng sinh sống. Những đám cưới của các đôi trai gái chưa đủ tuổi giờ đã hiếm khi xảy ra. Đây là kết quả của quá trình tuyên truyền, vận động bền bỉ của chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể trong nhiều năm qua.

Thay vì chỉ tuyên truyền theo từng đợt, xã Phú Lương duy trì việc phổ biến pháp luật thông qua các cuộc họp xóm, trường học, các buổi tiếp xúc với người dân. Đồng thời phát hiện, vận động kịp thời để ngăn chặn các vụ việc từ sớm.

Theo ông Trạc Văn Ước, xóm Đồng Nghè, chính nhờ sự tuyên truyền thường xuyên mà đồng bào dân tộc thiểu số đã dần thay đổi nhận thức về việc kết hôn sớm.

"Đồng bào dân tộc Sán Chay bây giờ được học hành, được tuyên truyền nên nhận thức đã khác trước. Thanh niên không còn lấy vợ, lấy chồng sớm như trước nữa, đa số đều ngoài 20 tuổi mới kết hôn. Chính quyền và gia đình đều thường xuyên nhắc nhở, tuyên truyền để các cháu không tảo hôn". - Ông Ước cho hay.

Ở xóm Đoàn Kết, xã Vĩnh Thông - một xã vùng cao còn nhiều khó khăn của tỉnh Thái Nguyên, những buổi họp xóm không chỉ bàn chuyện phát triển kinh tế hay xây dựng nông thôn mới, mà còn dành thời gian để nhắc nhở các gia đình không gả con, cưới vợ khi chưa đủ tuổi. Cách tuyên truyền thường xuyên và gần gũi ấy đã góp phần làm thay đổi nhận thức của người dân ở xã vùng cao còn nhiều khó khăn, nơi hơn 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số.

Bà Nguyễn Thị Miên, xóm Đoàn Kết, xã Vĩnh Thông cho biết: "Trong các buổi sinh hoạt phụ nữ, họp thôn hay những buổi sinh hoạt lồng ghép, chúng tôi đều được tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Đến nay, hầu hết bà con đã nhận thức được tác hại của tảo hôn và chấp hành tốt các quy định của pháp luật".

Từ những mô hình ở cơ sở, công tác tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã được triển khai rộng khắp trên địa bàn tỉnh.

Giai đoạn 2021-2025, Thái Nguyên tổ chức 83 hội nghị truyền thông với hơn 8.800 đại biểu là cán bộ làm công tác dân tộc, công an, cán bộ chính quyền cơ sở, trưởng xóm, người có uy tín, đoàn viên, thanh niên và người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số tham gia.

Bà Hoàng Thị Ánh Tuyết, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Yên Trạch nhận định: Tại nhiều địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số, Hội Liên hiệp Phụ nữ cũng trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động hội viên.

"Trên địa bàn, hơn 80% là đồng bào dân tộc thiểu số nên công tác tuyên truyền được thực hiện thường xuyên, đến từng hộ gia đình. Hội Phụ nữ phối hợp với các cấp, các ngành, đặc biệt là đội ngũ y tế thôn bản, tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và không sinh con khi chưa đủ tuổi, đồng thời vận động thực hiện chính sách dân số, hạn chế sinh con thứ ba. Sau khi được triển khai, các chi hội đều tích cực vào cuộc, góp phần nâng cao nhận thức của hội viên và người dân". - Bà Tuyết nói.

Thông qua các hoạt động truyền thông của chính quyền và các cấp Hội, kiến thức về pháp luật, sức khỏe sinh sản, hôn nhân và gia đình được truyền tải sâu rộng, góp phần từng bước thay đổi nhận thức của người dân, xóa bỏ dần những hủ tục.

Chị Hà Thị Thúy, xóm Yên Ninh, xã Yên Trạch, tỉnh Thái Nguyên chia sẻ, sau khi được tuyên truyền, mỗi hội viên phụ nữ lại trở thành một tuyên truyền viên trong gia đình và cộng đồng.

"Sau khi được tuyên truyền, tôi tiếp tục phổ biến đến các chị em hội viên trong xóm và các gia đình để mọi người hiểu rõ quy định của pháp luật, quan tâm giáo dục con em, không tảo hôn, không kết hôn khi chưa đủ tuổi và chủ động phòng tránh mang thai ngoài ý muốn". - Chị Thúy cho biết.

Năm 2025, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ghi nhận 25 trường hợp tảo hôn và 3 trường hợp kết hôn cận huyết thống. Dù số vụ đã giảm so với trước, nhưng đây vẫn là vấn đề đáng quan tâm tại một số địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế và những tập quán cũ vẫn chưa được xóa bỏ hoàn toàn.

Để hiện thực hóa mục tiêu chấm dứt tình trạng tảo hôn vào năm 2027, tỉnh Thái Nguyên đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như đưa tiêu chí "không có tảo hôn" vào hương ước, quy ước của khu dân cư; nhân rộng các mô hình "Khu dân cư không có tảo hôn"; tăng cường tuyên truyền đến thanh thiếu niên, các gia đình có nguy cơ và phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng.

Khi nhận thức của người dân thay đổi, cùng với sự vào cuộc của chính quyền, các tổ chức đoàn thể và cả cộng đồng, mục tiêu chấm dứt tảo hôn vào năm 2027 của tỉnh Thái Nguyên đang từng bước được hiện thực hóa, góp phần nâng cao chất lượng dân số và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.