Trong bối cảnh diện tích, sản lượng sầu riêng tăng nhanh, biến đổi khí hậu và các yêu cầu ngày càng khắt khe về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi phương thức canh tác, tổ chức lại sản xuất.

Diện tích sầu riêng cả nước hiện ước khoảng 200.000 ha, sản lượng dự kiến hơn 2 triệu tấn. Trong 7 tháng đầu năm nay, Việt Nam xuất khẩu 493.000 tấn sầu riêng, đạt kim ngạch khoảng 950,7 triệu USD, tăng 31% so với cùng kỳ; dự kiến cả năm vượt 4 tỷ USD.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển nhanh, ngành hàng đang đối mặt với nhiều thách thức. Tại Tây Nguyên, hạn hán, thiếu nước trong mùa khô ảnh hưởng đến sinh trưởng và quá trình phân hóa mầm hoa; trong khi mưa trái mùa làm gia tăng nguy cơ rụng hoa, quả non và phát sinh dịch bệnh.

Cùng với tác động của thời tiết, yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe cũng đặt ra áp lực lớn đối với ngành hàng. Từ đầu năm 2024 đến nay, Trung Quốc đã cảnh báo 761 lô sầu riêng Việt Nam không tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm, trong đó có 589 lô liên quan đến Cadimi và 157 lô liên quan đến Vàng O.

Trước những thách thức mới, Tiến sĩ Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), cho rằng cần tăng đầu tư nghiên cứu để có cơ sở khoa học ứng phó với những vấn đề phát sinh trong sản xuất: “Đối với những thách thức mới, chẳng hạn như là biến đổi khí hậu, chẳng hạn như là vấn đề cadimium hay vàng o, tôi nghĩ là những cơ quan chức năng, trong đấy có Bộ Nông nghiệp và Môi trường hay là các tỉnh, có thể đầu tư thêm để có những nghiên cứu thực sự căn cơ. Khi mà chúng ta hiểu vấn đề một cách căn cơ dù có những diễn biến trái chiều hay là những diễn biến khác đi thì chúng có thể đưa ra những cái biện pháp thích ứng ngay lập tức để hỗ trợ phát triển sầu riêng."- TS Hà nói.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng nhấn mạnh ngành hàng sầu riêng cần chuyển trọng tâm từ phát triển diện tích, sản lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả. Quy hoạch vùng trồng phải phù hợp với điều kiện sinh thái; chủ động nguồn nước, đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm; tăng sử dụng phân hữu cơ, cải tạo đất, quản lý dịch hại tổng hợp, đồng thời theo dõi diễn biến thời tiết để điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc và xử lý ra hoa.

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, khẳng định an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc phải được đặt ở vị trí trung tâm trong tổ chức sản xuất. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là điều kiện để sầu riêng Việt Nam duy trì thị trường hiện có, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao giá trị ngành hàng. “Chúng ta phải thúc đẩy sự phát triển liên doanh liên kết, đặc biệt là tổ chức thành các tổ hợp tác, các hợp tác xã để làm sao chúng ta xây dựng các vùng nguyên liệu, cùng nhau thực hiện đúng đủ những quy định, những quy trình... đảm bảo được an toàn... Chúng ta sẽ bắt tay vào cho một kế hoạch hành động để phát triển ngành sầu riêng của Đắk Lắk nói riêng và khu vực nói chung để phát triển bền vững hơn, hiệu quả hơn.”- ông Thanh cho biết.