Tại Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Krông Pắc, thay vì chỉ tập trung nâng cao năng suất, đơn vị đã đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng trên diện tích khoảng 200 ha sầu riêng kinh doanh. Định kỳ, hợp tác xã tổ chức lấy mẫu đất, nước để xét nghiệm dư lượng kim loại nặng và các chỉ tiêu an toàn thực phẩm; đồng thời lắp đặt các thiết bị cảm biến nhằm theo dõi độ pH, dinh dưỡng đất và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng trái.

Tuy nhiên, theo ông Trần Văn Thắng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Krông Pắc, nhiều đơn vị vẫn còn băn khoăn bởi hiện chưa có hướng dẫn thống nhất về các tiêu chí tham gia cơ chế “luồng xanh”. Doanh nghiệp lo ngại lãng phí thời gian và tiền bạc nếu như đầu tư nguồn lực không đáp ứng tiêu chí ban hành sau này.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã sẵn sàng thay đổi để đáp ứng yêu cầu mới nhưng vẫn thiếu một bộ tiêu chí và quy trình thống nhất để triển khai đồng bộ.

Khác với phương thức xuất khẩu truyền thống, “luồng xanh” không đơn thuần là gắn mã QR lên sản phẩm mà đòi hỏi xây dựng một chuỗi dữ liệu minh bạch xuyên suốt quá trình sản xuất. Mọi công đoạn từ chăm sóc, sử dụng vật tư nông nghiệp, lấy mẫu kiểm nghiệm, thu hoạch, vận chuyển đến đóng gói đều phải được ghi nhận, lưu trữ và có khả năng truy xuất khi cần thiết.

Theo ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc, cơ quan quản lý cần có hướng dẫn cụ thể để nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp dễ dàng tham gia vào chuỗi liên kết này.

Theo các chuyên gia, xu hướng tăng cường truy xuất nguồn gốc nông sản đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Đối với ngành sầu riêng Việt Nam, lợi thế về sản lượng không còn là yếu tố quyết định duy nhất.

Điều mà thị trường nhập khẩu quan tâm hiện nay không chỉ là chất lượng trái sầu riêng mà còn là khả năng chứng minh sản phẩm được sản xuất ở đâu, theo quy trình nào, có bảo đảm an toàn hay không và ai chịu trách nhiệm về chất lượng.

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk cho rằng việc các thị trường, đặc biệt là Trung Quốc, tăng cường kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc không phải là rào cản mà là cơ hội để ngành sầu riêng phát triển bền vững hơn. Bởi nếu thực hiện tốt, thời gian thông quan sẽ được rút ngắn, chi phí logistics giảm xuống và năng lực cạnh tranh của sản phẩm tăng lên. 

Để hỗ trợ doanh nghiệp và địa phương đáp ứng các yêu cầu mới, từ đầu tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa vào vận hành thử nghiệm Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản quốc gia.

Theo ông Vũ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng “luồng xanh” xuất khẩu không chỉ là giải pháp về thủ tục hay công nghệ mà còn là bước chuyển quan trọng trong quản lý chất lượng nông sản theo chuỗi. Cơ quan quản lý sẽ đồng hành địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong chủ động đáp ứng các quy định mới của thị trường nhập khẩu, qua đó nâng cao hiệu quả xuất khẩu và mở rộng cơ hội tiêu thụ nông sản Việt Nam.

Tây Nguyên hiện là vùng sản xuất sầu riêng lớn nhất cả nước với hơn 90.000 ha, sản lượng năm 2025 đạt trên 700.000 tấn. Trong bối cảnh vụ thu hoạch lớn nhất năm đang cận kề, việc sớm hoàn thiện cơ chế “luồng xanh”, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ và kiểm soát chất lượng chặt chẽ sẽ là yếu tố quyết định giúp ngành hàng sầu riêng duy trì thị trường xuất khẩu và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế./.