Tại hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 46/2026/QH16 của Quốc hội về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chuyển ngay sang công tác tổ chức thực hiện, không để việc chuyển đổi chương trình làm gián đoạn chính sách và quyền lợi hợp pháp của người dân.

Thủ tướng nhấn mạnh, chương trình sau khi tích hợp có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực và tác động trực tiếp đến đời sống người dân, nhất là khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các nhóm yếu thế và đối tượng chính sách. Vì vậy, việc triển khai phải bảo đảm thống nhất, liên tục, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Ưu tiên nhu cầu thiết yếu, không đầu tư dàn trải

Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 được tích hợp từ bốn chương trình trước đây, với nhiều điểm mới về cơ chế quản lý, lồng ghép nguồn lực và phân cấp theo hướng tăng quyền chủ động cho địa phương.

Theo Thủ tướng, việc tích hợp phải tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, giảm đầu mối, giảm thủ tục, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo. Tuy nhiên, quá trình này không được làm thay đổi hoặc thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Một yêu cầu trọng tâm là tập trung nguồn lực nhà nước để đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những nhiệm vụ thiết yếu, tác động trực tiếp đến đời sống người dân như nước sinh hoạt, đất ở, đất sản xuất; chú trọng địa bàn khó khăn và các đối tượng yếu thế. Việc đầu tư phải tránh dàn trải, trùng lặp, đồng thời ngăn ngừa thất thoát, lãng phí và tiêu cực. 

Thủ tướng cũng yêu cầu lấy kết quả thực hiện mục tiêu, chỉ tiêu, hiệu quả sử dụng nguồn lực và mức độ thụ hưởng thực tế của người dân làm thước đo đánh giá chương trình. Trách nhiệm người đứng đầu phải gắn với tiến độ, chất lượng và kết quả thực hiện, theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả.

Địa phương quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm

Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với bảo đảm nguồn lực, điều kiện thực thi và tăng cường kiểm tra, giám sát. Mỗi nhiệm vụ phải có một cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm chính; nhiệm vụ thuộc thẩm quyền cấp nào thì cấp đó chủ động giải quyết, không chờ đợi, không đùn đẩy và không để khoảng trống trong tổ chức thực hiện.

Đối với chính quyền địa phương, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng kế hoạch mà còn phải xác định rõ các nhiệm vụ, dự án ưu tiên, phân công phù hợp với năng lực cấp xã, bố trí nguồn lực và điều kiện cần thiết để triển khai.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mô hình quản lý chương trình được thiết kế phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp, phân định trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã. Ở cấp tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh quyết định thành lập hoặc kiện toàn Ban Chỉ đạo thực hiện chương trình; Sở Nông nghiệp và Môi trường làm nhiệm vụ thường trực. Ở cấp xã, UBND cấp xã trực tiếp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ theo phân cấp và chịu trách nhiệm về kết quả trên địa bàn. 

Thủ tướng yêu cầu việc kiện toàn Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, xác định chức năng, nhiệm vụ và phân công cụ thể trách nhiệm của các sở, ngành, địa phương phải hoàn thành trước ngày 25/10/2026.

Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì xây dựng phần mềm hỏi - đáp để tiếp nhận, xử lý các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Những vấn đề đã được giải quyết tại một địa phương cần được chia sẻ để các địa phương khác có thể tham khảo, áp dụng, giảm thời gian và công sức xử lý. Bộ cũng có trách nhiệm xây dựng, quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung và theo dõi, đôn đốc, tổng hợp tình hình thực hiện chương trình. 

Giải ngân vốn chuyển tiếp, chuẩn bị kế hoạch năm 2027

Một trong những nhiệm vụ được Thủ tướng nhấn mạnh là đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân nguồn vốn ngân sách trung ương của các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 được chuyển sang năm 2026.

Theo báo cáo tại hội nghị, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn này mới đạt khoảng 40%, còn khoảng 12.000 tỷ đồng chưa được giải ngân. Thủ tướng yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát, tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện, đồng thời bảo đảm việc sử dụng vốn công khai, minh bạch, đúng mục tiêu và đúng đối tượng.

Bộ Tài chính được giao tổng hợp nhu cầu, cân đối nguồn lực, hoàn thiện việc phân bổ và giao kế hoạch, dự toán ngân sách trung ương năm 2026; kịp thời xử lý vướng mắc về phân bổ, điều chỉnh, điều chuyển, thanh toán và quyết toán. Đồng thời, bộ phải chuẩn bị các điều kiện để lập, phân bổ và giao kế hoạch năm 2027, phối hợp với địa phương xác định các dự án cụ thể và lồng ghép với kế hoạch đầu tư công trung hạn. 

Thủ tướng lưu ý, việc đánh giá kết quả thực hiện trong năm 2026 cần căn cứ vào kết quả đầu ra, tiến độ, tỷ lệ giải ngân, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, việc phân bổ vốn không nên cứng nhắc chỉ dựa vào tỷ lệ giải ngân, bởi một số địa bàn vùng sâu, vùng xa còn khó khăn về năng lực cán bộ cơ sở. Trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện của địa phương cũng là căn cứ quan trọng để xem xét phân bổ vốn hằng năm. 

Không để người dân phải chờ đợi

Nghị định số 387/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 12/10/2026, quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia. Theo đánh giá của Thủ tướng, nghị định đã tích hợp phần lớn các nội dung cần thiết để triển khai chương trình, giúp các bộ, ngành và địa phương có cơ sở tổ chức thực hiện thống nhất. 

Tuy nhiên, do đây là chương trình tích hợp nhiều lĩnh vực, Thủ tướng nhận định giai đoạn đầu có thể phát sinh khó khăn, vướng mắc. Các bộ, ngành và địa phương cần chủ động nhận diện vấn đề, phối hợp xử lý và hướng dẫn kịp thời; đồng thời khẩn trương cụ thể hóa mục tiêu, chỉ tiêu, hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật và hướng dẫn chuyên môn trong tháng 10/2026.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, yêu cầu triển khai liên tục, không gián đoạn chính sách có ý nghĩa trực tiếp đối với việc thụ hưởng các chương trình hỗ trợ. Thủ tướng nhấn mạnh phương châm “đồng bộ chính sách và thống nhất hành động, lấy người dân làm chủ thể”, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tổ chức thực hiện quyết liệt, không để người dân phải chờ đợi.

Kết quả cuối cùng của chương trình phải được thể hiện bằng những chuyển biến thực tế ở cơ sở, sự cải thiện đời sống người dân và chất lượng phát triển bền vững./.