Đối với học sinh dân tộc Khmer, đặc biệt là những em ở vùng sâu vùng xa hoặc có điều kiện gia đình còn nhiều khó khăn, trường Dân tộc nội trú tạo ra một môi trường học tập thật lý tưởng.  Học tập tại đây, học sinh được bố trí ăn, ở miễn phí suốt trong thời gian học. Những em học giỏi còn được nhận thêm học bổng. Điều đó không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho gia đình mà còn tạo điều kiện để các em tập trung vào việc học tập và rèn luyện.

Điểm đáng chú ý là hoạt động giáo dục tại trường không chỉ dừng lại ở chương trình văn hóa mà còn được tham gia các hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao, sinh hoạt tập thể gắn với truyền thống dân tộc và được học tiếng Khmer.

Trong môi trường nội trú, các em học cách tự chăm sóc bản thân, hình thành nếp sống tập thể, ý thức kỷ luật và tinh thần hỗ trợ lẫn nhau. Đằng sau những điều đó là một mục tiêu lớn hơn: nhằm tạo điều kiện để học sinh dân tộc thiểu số được tiếp cận giáo dục, phát triển năng lực và từng bước trở thành nguồn nhân lực phục vụ quê hương, đất nước.

Chia sẻ về vai trò của hệ thống trường Dân tộc nội trú trong chiến lược phát triển giáo dục và nguồn nhân lực dân tộc Khmer, ông Thạch Thai Lai, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Long, cho biết: "Các trường dân tộc nội trú đều đạt tiêu chuẩn trường chuẩn quốc gia. Tất cả các chế độ, chính sách quy định cho những học sinh trường thì được thực hiện đầy đủ, kịp thời , đảm bảo quyền lợi của tất cả các em học sinh. Nơi ở nội trú được đầu tư cải tạo, mở rộng và đáp ứng các yêu cầu ăn ở của các em và các em được chăm sóc y tế được bảo hiểm y tế và một số chính sách khác theo Nghị định 66 của Chính phủ."

Một trong những nét riêng của trường Dân tộc nội trú là sự kết hợp giữa giáo dục kiến thức phổ thông với giáo dục văn hóa và bản sắc dân tộc. Trong môi trường ấy, việc học tiếng Khmer có ý nghĩa đặc biệt. Ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là một phần quan trọng của văn hóa, lịch sử và bản sắc cộng đồng.

Thông qua các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và sinh hoạt tập thể, học sinh có cơ hội hiểu hơn về truyền thống của dân tộc mình, đồng thời hòa nhập với môi trường giáo dục hiện đại. Nhà trường vì thế vừa thực hiện nhiệm vụ giáo dục, vừa trở thành không gian để học sinh rèn luyện kỹ năng sống, hình thành ý thức trách nhiệm và nuôi dưỡng niềm tự hào về nguồn cội.  

Nói về vấn đề này, thầy Lý Công Chánh, Phó Hiệu trưởng trường DTNT tỉnh Vĩnh Long chia sẻ thêm: "Để giúp học sinh rèn rèn các kỹ năng tính tự lập và ý thức trách nhiệm thì nhà trường đặc biệt quan tâm tổ chức các hoạt động ngoại khóa như là tổ chức các câu lạc bộ thể dục thi thao, rèn luyện sức khỏe cho học sinh, tổ chức các câu lạc bộ về văn nghệ tham gia các hội thi trong vấn đề giữ gìn bản sắc dân hóa dân tộc".

Đích đến của giáo dục không chỉ nằm ở kết quả của một kỳ thi. Quan trọng hơn là việc mở ra cho người học những cơ hội phát triển lâu dài. Theo thông tin được cung cấp, sau khi hoàn thành lớp 12, phần lớn học sinh của các trường Dân tộc nội trú tiếp tục thi đậu vào các trường đại học trong khu vực. Từ những lớp học của trường nội trú, nhiều học sinh tiếp tục bước vào giảng đường đại học, được đào tạo trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Đây chính là một trong những con đường tạo dựng đội ngũ trí thức và nguồn nhân lực người Khmer.

Đáng chú ý, hiện có rất nhiều cán bộ chủ chốt người Khmer đang công tác tại các bộ, ngành và các địa phương từng trưởng thành từ hệ thống trường Dân tộc nội trú của tỉnh. Điều đó cho thấy giá trị của mô hình này không chỉ nằm ở số lượng học sinh được đến trường, mà còn ở khả năng tạo ra những thế hệ có tri thức để tiếp tục đóng góp cho cộng đồng.

 Phía sau mỗi em học sinh là một gia đình gửi gắm nhiều kỳ vọng với đến nhà trường. Đối với phụ huynh, quyết định cho con học tại trường Dân tộc nội trú không chỉ là lựa chọn một nơi học tập. Đó còn là việc trao cho con cơ hội sống xa gia đình, học cách tự lập và hướng tới một tương lai rộng mở hơn. Việc học sinh được ăn ở, sinh hoạt và học tập trong môi trường nội trú góp phần giảm bớt những khó khăn trong quá trình chăm lo việc học của con em. Nhưng có lẽ điều mà các bậc cha mẹ mong đợi nhiều nhất vẫn là sự trưởng thành của con mình.

Là một phụ huynh có con em đang theo học tại trường, chị Thạch Thị Chanh (xã Ngãi Tứ) phấn khởi bộc bạch: "Con em được vô nội trú, em mừng lắm. Em khuyên con cố gắng học cho thật giỏi để không phụ lòng thầy cô và cha mẹ".

Nhưng có lẽ người hiểu rõ nhất cuộc sống tại trường nội trú vẫn chính là các em học sinh. Rời gia đình để đến sống và học tập trong một môi trường tập thể, ban đầu có thể là một trải nghiệm không dễ dàng. Các em phải tự sắp xếp thời gian, tự chăm sóc bản thân, học tập theo nền nếp chung và cùng chia sẻ không gian sống với bạn bè. Bù lại, trường nội trú mang đến cho các em một môi trường học tập tương đối ổn định, có thầy cô đồng hành và có những người bạn cùng học tập, cùng sinh hoạt.

Cảm nhận về "ngôi nhà thứ hai" của mình, em Lâm Gia Phúc (quê xã Trà Côn), học sinh trường DTNT Vĩnh Long bày tỏ: "Trường phổ thông dân tộc nội trú Vĩnh Long giống như là một ngôi nhà thứ hai của chúng em. Ở đây cuộc sống của em được nuôi dạy xoay quanh việc chúng em phải biết có tính tự lập, tự rèn luyện và tự nâng cao các kỹ năng như là quản lý thời gian hoặc là kỷ luật. Trường đề cao về vấn đề ăn ở của chúng em, thầy cô thường xuyên lên kiểm tra phòng để đảm bảo chúng em sống trong một môi trường sạch sẽ."

Từ một học sinh bước vào trường ở tuổi còn rất trẻ khoảng 11, 12 tuổi lúc đó em mới học lớp 6, đến một thanh niên rời trường sau lớp 12 là cả một hành trình trưởng thành. Trong hành trình đó, các trường Dân tộc nội trú tỉnh Vĩnh Long không chỉ cung cấp kiến thức, mà còn là nơi nuôi dưỡng ý thức tự lập, giữ gìn bản sắc văn hóa và mở ra cơ hội tiếp tục học tập cho học sinh dân tộc Khmer.

Với 8 trường dân tộc nội trú cùng với khoảng 3.250 học sinh mỗi năm, hệ thống trường Dân tộc nội trú tại Vĩnh Long đang góp phần đào tạo những thế hệ học sinh có kiến thức, bản lĩnh và khát vọng vươn lên. Từ những mái trường ấy, nhiều em đã tiếp tục bước vào giảng đường đại học, rồi trở thành giáo viên, giảng viên, cán bộ, kỹ sư, bác sỹ, người lao động có chuyên môn cao đang công tác tại các Bộ, Ngành và các địa phương trong khu vực đồng bằng Sông Cửu Long. Một số người đã trở thành tuyên truyền viên nòng cốt trong vận động đồng bào Khmer chấp hành tốt các chủ trương chính sách của Đảng và Pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào Khmer, góp phần quan trọng trong giữ gìn an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trong vùng đồng bào dân tộc. 

Mặc dù vậy, hiện nay toàn tỉnh mới chỉ thu nhận khoảng 8,4% số học sinh dân tộc thiểu số trong độ tuổi vào hệ thống trường DTNT. Nhằm tạo thêm cơ hội học tập cho các em, UBND tỉnh Vĩnh Long đã ban hành Kế hoạch mở rộng quy mô đào tạo, hướng tới mục tiêu đạt 12% vào năm 2030. Thông tin về lộ trình này, ông Thạch Thai Lai cho biết thêm: "Tới đây, chúng tôi sẽ mở rộng quy mô của các các trường dân tộc nội trú trước mắt là đáp ứng được nhu cầu học tập của bà con cái, thứ hai nữa đó tăng cái tỷ lệ học sinh trong độ tuổi được học là khoảng 12% thì chúng tôi tính là tất cả các trường trung học cơ sở sẽ tuyển sinh hình thành cấp 2-3. Những  trường trung phổ thông  sẽ xây dựng phương án có luôn khối trung học cơ sở. Nếu như lộ trình như vậy thì khả năng là đáp ứng được nâng cao chất lượng rồi mở rộng quy mô lên khoảng 12%."

Đã từ lâu, đầu tư cho giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Vĩnh Long chưa bao giờ dừng lại ở bài toán giải quyết an sinh xã hội cho một thế hệ hôm nay. Mà xa hơn đó là chiến lược kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo bệ phóng cho sự bứt phá của cả cộng đồng và mở ra cánh cửa phát triển bền vững cho tương lai đất nước.

Đặc biệt, công tác phát triển giáo dục vùng đồng bào dân tộc Khmer tại tỉnh Vĩnh Long thời gian qua đã và đang góp phần rất tích cực trong việc đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đi sâu vào cuộc sống, hiện thực hóa khát vọng xây dựng một Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc.