Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, địa bàn mở rộng, hệ thống loa truyền thanh cơ sở xuống cấp, công tác thông tin truyên truyền về phòng chống thiên tai tại các xã vùng cao biên giới gặp khó khăn. Với chiếc điện thoại thông minh, những nhóm cộng đồng được thành lập, trở thành “cầu nối số” đắc lực, đưa thông tin cảnh báo thiên tai đến từng nóc nhà nhanh nhất. Bản Ka Tang, xã Tuyên Lâm, tỉnh Quảng Trị (huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ) vừa được hợp nhất từ bản Cáo và bản Chuối với 125 hộ dân. Tại thôn này, nguy cơ sạt trượt đất luôn rình rập mỗi mùa mưa lũ.

Anh Hoàng Văn Thuận, Trưởng bản Ka Tang cho biết, nếu trước đây, trưởng bản phải đi bộ hàng cây số trèo đèo lội suối gõ cửa từng nhà để giục sơ tán, thì nay, nhờ hạ tầng Internet phủ khắp, một mạng lưới thông tin nhanh đã được thiết lập ngay trên lòng bàn tay. Vào mùa mưa bão, công nghệ số lợi thế nhất là tiết kiệm thời gian. Trước đây phải đi bộ đến từng hộ, bây giờ qua nhóm Zalo, Facebook của bản là bà con nắm bắt được ngay. Hộ nào chưa đọc tin nhắn thì gọi điện trực tiếp; trường hợp không liên lạc được mới phải đến tận nhà, vừa nhanh vừa không sót hộ nào.

Sau khi sáp nhập, diện tích tự nhiên xã Tuyên Lâm, tỉnh Quảng Trị tăng gấp đôi, các cụm dân cư phân bố rải rác bên triền núi cao, vực sâu. Thực tế những đợt mưa lũ năm 2025 vừa qua cho thấy, thông tin cảnh báo thiên tai sẽ rất khó đến kịp thời với bà con trước những tình huống khẩn cấp khi hệ thống loa truyền thanh cơ sở đã xuống cấp.

Ông Trần Mạnh Lực, Phó Chủ tịch UBND xã Tuyên Lâm, tỉnh Quảng Trị thông tin, trước bài toán làm sao để các chỉ đạo phòng chống thiên tai đi trước một bước mà không mất hàng giờ lội bộ giữa rừng sâu, cấp ủy, chính quyền Tuyên Lâm đã ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác điều hành. Sau khi sáp nhập thì diện tích quản lý của xã tăng lên gấp đôi. Do đó, chuyển đổi số là giải pháp then chốt để điều hành phòng chống thiên tai. Thời gian qua, xã đã chỉ đạo rà soát, số hóa toàn bộ dữ liệu các hộ dân thuộc vùng có nguy cơ sạt lở, chia cắt để tích hợp vào các tổ phản ứng nhanh. Nhờ đó, phương châm 4 tại chỗ được triển khai đồng bộ, chính xác và hiệu quả.

Thôn Tân Hóa, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị (xã Tân Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ) nằm trong khu vực được ví như “rốn lũ”, “túi đựng nước”. Nơi đây thường xuyên phải đối mặt với tình trạng ngập lụt vào mùa mưa. Trải qua nhiều cơn lũ dữ, người dân rút ra nhiều kinh nghiệm ứng phó và tìm cách sống chung. Ngày nay, người dân Tân Hóa không còn phải chạy lũ lên tá túc trên những lèn đá cao, ăn tạm mì tôm đợi ngày lũ rút. Nhà phao là giải pháp hữu hiệu trong ứng phó với mưa lũ. Thôn có hơn 600 nhà phao chống ngập lụt. Trước khi mưa lũ đến, người dân đưa đồ đạc, vật dụng và tài sản lên nhà phao tránh trú nên việc ứng phó rất chủ động, tính mạng bảo đảm an toàn. Mô hình nhà phao ở Tân Hóa không chỉ giúp người dân “sống chung với lũ” một cách chủ động mà còn giảm thiệt hại về tài sản.

Ông Đinh Xuân Vụ, ở thôn Tân Hóa, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị cho hay, thay vì phải sơ tán lên núi hoặc đối diện với rủi ro mất mát tài sản, nguy hiểm tính mạng như nhiều năm trước thì giờ đây người dân có thể yên tâm sống trong vùng lũ. Dự trữ đồ ăn trước đó thấy nước bắt đầu lên thì đồ ăn đã được dự trữ ở nhà phao, đồ đạc thì không có hư hỏng gì, mọi thứ đều thuận tiện khi ở trên nhà phao, sinh hoạt cũng đỡ hơn. 

Từng trải qua trận lũ lịch sử năm 2010, những người dân ở thôn Tân Hóa hiểu rõ hơn ai hết rằng, trong thiên tai, chỉ một sự chủ quan nhỏ cũng có thể phải trả giá rất lớn. Vì thế, bà con thường xuyên kiểm tra kỹ căn nhà phao, gia cố các vị trí neo giữ và chuẩn bị sẵn áo phao, sẵn sàng phương án xử lý nếu có tình huống bất thường xảy ra.

Ông Nguyễn Hữu Thọ, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị cho hay, nhờ sự chuẩn bị từ trước đã giúp người dân không bị động khi nước lũ tràn về. Trong những ngày cả làng bị ngập, nhà phao trở thành nơi trú ẩn, kho lương thực và cũng là không gian giữ lại nhịp sống của mỗi gia đình. Trước đây thì mùa mưa bão thì cũng nhân dân rất lo lắng. Không biết chuyển tài sản rồi người di chuyển về đâu. Nhưng mà từ năm 2010 trở về đây thì người dân rất là chủ động. Người dân theo dõi thời tiết, rồi chủ động kiểm tra nhà phao, rồi chuẩn bị lương thực thực phẩm chuyển đến nhà phao để ứng phó với lũ.

Nhà nổi không chỉ là phao cứu sinh của người dân thôn Tân Hóa trước thiên tai mà đây cũng là mô hình sống chung thích ứng với thiên tai, đặc trưng ở vùng rốn lũ. Nước lũ ở Tân Hóa thường dâng lên từ từ, không gây sóng lớn. Trong mưa lũ, người dân có thể sống trong những căn nhà nổi và di chuyển an toàn bằng những chiếc thuyền nhỏ.

Bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị cho rằng, những mô hình nhà phao nổi ở Tân Hóa là một trong những sáng tạo của người dân địa phương, của cộng đồng để chủ động thích ứng với thiên tai. Đây không chỉ là một mô hình về phòng chống thiên tai, mà nó thể hiện được sự thích nghi, thích ứng và tính chủ động sáng tạo của cộng đồng địa phương.