Hai năm trước, gia đình anh Nguyễn Văn Việt, ở thôn 6, xã Ea Ô, tỉnh Đắk Lắk, vay 300 triệu đồng để tái canh hơn 1 ha cà phê trồng từ trước năm 2000, đã già cỗi. Đến nay, diện tích cà phê trồng mới đã bắt đầu cho thu bói. Với vụ thu hoạch đầu tiên, gia đình dự kiến thu khoảng 6 tạ cà phê nhân. Khoản thu này chưa thể bù đắp chi phí đầu tư, nhưng là bước khởi đầu để gia đình từng bước phát triển sản xuất. Anh Việt cho biết, với một hộ nông dân, việc bỏ hàng trăm triệu đồng để phá bỏ vườn cây cũ, trồng mới và chăm sóc trong những năm chưa có thu nhập ổn định là áp lực không nhỏ. Nếu không vay ngân hàng, gia đình cũng khó: "Đầu tư như thế này, phá bỏ các thứ cũng mất nhiều tiền. Nguồn vốn ưu đãi, phù hợp với bà con nông dân, em thấy rất tốt, nên nhân rộng cho bà con nhiều vùng để tái canh cây cà phê cho hiệu quả cao".

Thực tế cho thấy, khó khăn lớn của người trồng cà phê không chỉ là chi phí ban đầu, mà còn là nguồn tiền duy trì sản xuất trong giai đoạn kiến thiết cơ bản. Giống, phân bón, vật tư và công chăm sóc đều cần được đầu tư liên tục. Ở quy mô doanh nghiệp, bài toán vốn còn gắn với khả năng cải tạo diện tích lớn và duy trì hoạt động sản xuất trong thời gian dài. Tại Công ty TNHH Một thành viên Cà phê 52, công tác tái canh được triển khai từ năm 2016. Trong tổng diện tích khoảng 500 héc-ta, doanh nghiệp đã tái canh 230 héc-ta.

Ông Đỗ Đức Vinh, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Cà phê 52, cho biết, thời điểm triển khai dự án, doanh nghiệp gặp khó khăn do giá cà phê biến động, trong khi vốn đầu tư tái canh lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Nguồn vốn tín dụng đã hỗ trợ kịp thời để doanh nghiệp tiến hành tái canh. Trong bối cảnh một thời gian cà phê giá cả không ổn định, Công ty 52 mạnh dạn bỏ đi những diện tích cũ, năng suất không cao. Công ty tái canh 230 héc-ta dự án. Với dự án tái canh là 50 tỷ đồng, trong đó ngân hàng hỗ trợ hơn 30 tỷ đồng. 

Hiệu quả kinh tế của việc tái canh được thể hiện qua sự thay đổi về năng suất. Trước khi tái canh, năng suất bình quân đạt khoảng 8 tấn cà phê quả tươi/ha, sau tái canh tăng gần gấp đôi, với khoảng 15 tấn/ha. Doanh nghiệp đồng thời phối hợp với Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên lựa chọn giống mới, phù hợp hơn với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, năng suất tăng chưa đồng nghĩa lợi nhuận tăng tương ứng, bởi hiệu quả còn phụ thuộc chi phí đầu tư, vật tư, nhân công và đầu ra. Vì vậy, tái canh cần gắn với lựa chọn giống, quy trình canh tác và phương án tài chính phù hợp, không chỉ dừng ở thay thế diện tích già cỗi.

Định hướng này phù hợp với Nghị quyết 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững theo Quyết định 150/QĐ-TTg ngày 28/1/2022 của Thủ tướng Chính phủ. Cụ thể hóa định hướng này, các đề án tái canh cà phê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng tới thay thế diện tích kém hiệu quả, nâng cao năng suất, chất lượng và thu nhập cho người trồng. Với chu kỳ kiến thiết cơ bản khoảng 3–4 năm, cây cà phê đòi hỏi nguồn vốn tín dụng có kỳ hạn phù hợp với thời gian chưa cho thu hoạch và khả năng hoàn vốn.

Ông Võ Tiến Nam, Phó Giám đốc Agribank Chi nhánh Đắk Lắk, cho biết đơn vị triển khai các khoản vay trung, dài hạn, xem xét ân hạn trả nợ gốc trong giai đoạn cây chưa cho thu hoạch, căn cứ phương án sản xuất và khả năng trả nợ của khách hàng. Chi nhánh duy trì hoạt động của 266 tổ vay vốn, phối hợp với các hội, đoàn thể đưa vốn đến tận hộ dân, đồng thời phối hợp với ngành nông nghiệp, khuyến nông địa phương hướng dẫn người dân áp dụng canh tác tiết kiệm. Mục đích là để dòng vốn vay tạo ra hiệu quả thực chất, giảm chi phí đầu tư, tưới, phân bón và nhân công, nâng cao năng suất, chất lượng hạt cà phê”.

Trong bối cảnh sản xuất cà phê đứng trước yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh, tái canh không đơn thuần là thay thế những cây già cỗi. Đây là quá trình đầu tư dài hạn, đòi hỏi sự tính toán chặt chẽ giữa nguồn vốn, quy trình canh tác và thị trường tiêu thụ. Khi tín dụng được bố trí phù hợp với chu kỳ sản xuất, đi cùng phương án sử dụng vốn hiệu quả, người trồng cà phê mới có điều kiện nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất và phát triển sản xuất theo hướng bền vững.