Trong những chiếc hộp nhỏ được đánh số cẩn thận, đó không chỉ là những mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.

Đó còn là hy vọng.

Hy vọng sau hàng chục năm nằm lại nơi đất mẹ, những người lính sẽ được gọi đúng tên mình.

Tại Nghệ An - địa phương nhiều năm liền đảm nhiệm công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên đất nước bạn Lào - chiến dịch lấy mẫu ADN đang được triển khai khẩn trương tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.

Hơn 2.000 hài cốt liệt sĩ đang chờ được xác định danh tính. Phía sau mỗi hộp mẫu là hành trình nối lại ký ức đã đứt quãng suốt nhiều thập kỷ. Đại tá Phạm Đình Trung - Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An cho biết: "Nghĩa trang liệt sĩ Đô Lương là nghĩa trang có khối lượng công việc lớn, đòi hỏi công việc phải thực hiện chặt chẽ, khoa học, đảm bảo sự tôn nghiêm. Việt Nam đảm bảo hoàn thành toàn bộ việc lấy mẫu tại 32 nghĩa trang trước cuối tháng 10, góp phần sớm xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin".

Không chỉ là địa phương có số lượng lớn hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính, Nghệ An còn là nơi những cán bộ Đội Quy tập thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh hàng năm vượt Trường Sơn sang 3 tỉnh Xiêng Khoảng, Viêng Chăn và Xaysomboun của nước bạn Lào tìm đồng đội.

Mùa khô 2025-2026, Đội Quy tập Nghệ An đã tiếp nhận, xử lý 81 nguồn tin liên quan đến 118 phần mộ liệt sĩ; tổ chức tìm kiếm, cất bốc và hồi hương 80 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh tại nước CHDCND Lào, đạt 100% chỉ tiêu Quân khu giao. Trong đó, tại tỉnh Xiêng Khoảng quy tập được 71 hài cốt liệt sĩ, tỉnh Xay Sổm Bun 8 hài cốt liệt sĩ và tỉnh Viêng Chăn 1 hài cốt liệt sĩ. 

Song điều day dứt nhất vẫn là rất ít hài cốt còn đủ thông tin để xác định danh tính.

Những chiếc lược khắc hai chữ "Hạnh phúc", những mảnh tăng võng, cúc áo, dép cao su... trở thành dấu tích hiếm hoi còn sót lại sau hơn nửa thế kỷ. Thượng tá Chế Ngọc Hà, Đội trưởng Đội Quy tập Bộ CHQS tỉnh Nghệ An chia sẻ: "Trong quá trình tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ trên đất Lào, lực lượng quy tập đã thu thập được rất nhiều di vật như súng tiểu liên AK, hộp tiếp đạn, hộp phụ tùng súng AK, bi đông, tăng, võng, dây đai, dép cao su, cúc áo... Ngoài ra còn có những hiện vật rất đặc biệt như mảnh lược khắc hai chữ "Hạnh phúc", hay những lọ penicillin mà trước đây nhiều khả năng từng được dùng để cất giữ thông tin về liệt sĩ. Tuy nhiên, qua nhiều mùa khô thực hiện nhiệm vụ, đơn vị vẫn chưa tìm kiếm được hài cốt liệt sĩ nào còn đầy đủ danh tính. Đây cũng là điều khiến những người làm công tác quy tập như chúng tôi luôn trăn trở".

Cũng theo thượng tá Hà, nếu có thêm nhiều thông tin từ các đơn vị, đặc biệt là các tọa độ, sơ đồ khu vực chôn cất liệt sĩ, cơ sở khoanh vùng tìm kiếm, xác định được danh tính các liệt sĩ thuận lợi và chính xác hơn.

Tại Nghệ An, toàn bộ mẫu sinh phẩm sau khi lấy đều được lập hồ sơ, bảo quản nghiêm ngặt trước khi bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội thực hiện giám định. Mỗi thao tác đều được tiến hành theo quy trình kỹ thuật chặt chẽ. Bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm mất đi cơ hội nhận diện thông tin của một người lính.

Trong khi đó, cùng với việc lấy mẫu hài cốt, lực lượng công an cũng đang lấy mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ để xây dựng ngân hàng gen phục vụ đối chiếu.

Hai nguồn dữ liệu ấy sẽ được đối sánh, để những gia đình đã mòn mỏi chờ đợi nhiều chục năm có thêm hy vọng. Thiếu tá Trịnh Thanh Hiệp- Khoa giám định, Viện pháp y Quân đội cho biết: "Qua sơ bộ đánh giá thì số lượng mẫu tương đối đạt theo quy trình, về mặt chất lượng thì các vùng đồng bằng có mẫu chắc hơn vùng ven triền núi hoặc các đất có độ chua cao, độ ẩm cao thì chất lượng mẫu không được bằng. Quá trình lấy mẫu cố gắng đạt chất lượng mẫu tối đa, còn đương nhiên về sau có những kỹ thuật cao hơn, kỹ thuật ADN, kể cả có số lượng mẫu khó, chúng ta vẫn có hy vọng".

Chiến dịch 500 ngày đêm lần này không chỉ đẩy nhanh tốc độ tìm kiếm những người lính còn nằm lại nơi chiến trường xưa, mà còn hướng tới mục tiêu cao hơn. Đó là trả lại tên cho những người đã hy sinh. Trả lại cho mỗi gia đình một địa chỉ để thắp nén hương tưởng nhớ.

Để rồi một ngày không xa, trên những tấm bia từng ghi dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên", sẽ có thêm những cái tên được khắc lại.

Đó cũng là cách những người đang sống thực hiện lời hứa với những người đã ngã xuống: Không để bất cứ người lính nào bị lãng quên./.