Tại nhiều buôn làng đồng bào dân tộc thiểu số xã Tân Hội, tỉnh Lâm Đồng, người dân đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất, lựa chọn cây trồng phù hợp và tính toán hiệu quả kinh tế để nâng cao thu nhập. Ở buôn Bia Ray, gia đình anh K’Ming có 1,6 ha đất sản xuất, gồm 8 sào lúa nước, 6 sào cà phê và 2 sào rau thương phẩm. Thay vì duy trì diện tích lúa một vụ kém hiệu quả, anh chuyển sang trồng rau, ghép cải tạo vườn cà phê và sử dụng giống lúa chất lượng cao. Nhờ đó, mỗi năm gia đình thu lãi khoảng 200 triệu đồng, có điều kiện ổn định cuộc sống và tái đầu tư sản xuất. Nhìn lại những đổi thay trong kinh tế gia đình, anh K’Ming cho biết, từ khi chuyển một phần đất sang trồng rau thương phẩm đã mang lại nguồn thu khá ổn định cho gia đình. Ngoài ra, gia đình đã ghép cải tạo vườn cà phê, trồng những giống lúa chất lượng cao, kinh tế gia đình đã ổn định và khá lên từng ngày.

Cách làm như gia đình anh K’Ming đang được nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số xã Tân Hội áp dụng. Từ sự vận động, hướng dẫn của cán bộ cơ sở, người dân từng bước thay đổi tập quán canh tác, mạnh dạn chuyển đổi cây trồng kém hiệu quả sang những mô hình phù hợp hơn. Theo ông K’Mơi, Trưởng thôn Đoàn Kết, xã Tân Hội, thời gian qua, thôn đã tập trung vận động bà con chuyển đổi cây trồng như trồng dâu nuôi tằm, chuyển cà phê già cỗi sang cà phê ghép, rồi chuyển đổi ruộng lúa một vụ kém hiệu quả sang trồng rau thương phẩm, từ đó đời sống của bà con đã được nâng lên thấy rõ.

Sự thay đổi ở Tân Hội không chỉ thể hiện qua những mô hình sản xuất hiệu quả mà còn trong ý thức xây dựng nông thôn mới, giữ gìn cảnh quan và phát huy tinh thần tự quản của cộng đồng. Tại buôn Srê Đăng, nơi được lựa chọn xây dựng mô hình nông thôn mới kiểu mẫu, bà con cùng vệ sinh đường làng, trồng hoa, chỉnh trang khu dân cư và cải tạo vườn cây kém hiệu quả. Trong quá trình này, những người có uy tín phát huy vai trò vận động, nêu gương để cộng đồng cùng thực hiện.

Ông Liêng Hót Ha Kim, người có uy tín buôn Srê Đăng cho biết, trong quá trình xây dựng, chúng tôi đã tuyên truyền bà con thực hiện dọn vệ sinh đường làng ngõ xóm, trồng hoa 2 bên đường làng. Đặc biệt, vận động chuyển đổi diện tích cà phê già cỗi sang trồng rau hoa và các loại cây trồng có năng suất, giá trị cao.

Thực tế ở Tân Hội cho thấy, vai trò nêu gương của cán bộ cơ sở, người có uy tín đang giúp đồng bào chuyển từ sản xuất theo tập quán sang chủ động tính toán hiệu quả kinh tế, tự giác chung sức xây dựng nông thôn mới. Tại xã vùng sâu Quảng Sơn, các chương trình mục tiêu quốc gia cùng sự hỗ trợ giống, vật tư, kỹ thuật của chính quyền và các đơn vị đang giúp người dân phát triển sinh kế. Xã có hơn 23.000 dân, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 50%.

Gia đình bà Nguyễn Thị Nẩy ở thôn 3A từng thuộc diện hộ nghèo do vườn cà phê già cỗi. Được Đoàn Kinh tế - Quốc phòng Quảng Sơn, Quân khu 5 hỗ trợ cải tạo vườn cây, sau ba năm, năng suất dự kiến đạt 5 tấn/ha, gần gấp đôi trước đây. Thoát nghèo, bà chia sẻ chồi ghép, kinh nghiệm chăm sóc, giúp các hộ khó khăn cùng phát triển sản xuất.

Tại xã Quảng Sơn, các mô hình hỗ trợ bò giống, chăn nuôi, trồng dâu nuôi tằm cùng với cải tạo cà phê đang góp phần đa dạng hóa sinh kế, tạo thêm thu nhập cho người dân. Đến cuối năm 2025, toàn xã còn 134 hộ nghèo, chiếm 2,79%, trong đó có 98 hộ đồng bào dân tộc thiểu số; số hộ cận nghèo là 90 hộ, chiếm 1,87%. Cùng với hỗ trợ sản xuất, các chương trình mục tiêu quốc gia còn góp phần đầu tư hạ tầng giao thông và các công trình thiết yếu, cải thiện điều kiện sinh hoạt, đời sống văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Theo tổng hợp của địa phương, tổng kinh phí đầu tư trên địa bàn xã Quảng Sơn trong giai đoạn triển khai các chương trình đạt hơn 200 tỷ đồng.

Ông Đoàn Văn Phương, Chủ tịch UBND xã Quảng Sơn, cho biết, qua rà soát và tổng hợp toàn bộ thì trong giai đoạn này, toàn xã được đầu tư với mức kinh phí hơn 200 tỷ. Với mức kinh phí này, xã Quảng Sơn được hưởng lợi rất nhiều. Đặc biệt, bộ mặt nông thôn cũng như mức sống, thu nhập của bà con nhân dân, nhất là đời sống văn hóa tinh thần cũng được nâng lên.

Từ Tân Hội đến Quảng Sơn, các chương trình mục tiêu quốc gia đang góp phần cải thiện sinh kế, thu hẹp khoảng cách phát triển ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Lâm Đồng hiện có hơn 683.000 người dân tộc thiểu số, chiếm 17,6% dân số toàn tỉnh. Để hướng tới mục tiêu đến năm 2030 cơ bản không còn hộ nghèo, tỉnh cần gắn nguồn lực đầu tư với nâng cao năng lực sản xuất, tạo sinh kế ổn định và phát huy tinh thần tự lực của người dân. Khi đồng bào chủ động đổi mới nếp nghĩ, cách làm, nguồn lực hỗ trợ sẽ trở thành nền tảng cho giảm nghèo bền vững, xây dựng buôn làng no ấm, văn minh, giàu bản sắc.