Vượt qua ranh giới của khoảng cách địa lý hay thiếu thốn về cơ sở vật chất, tiếng đài đã gieo niềm tin, nuôi dưỡng tình yêu văn hóa và thắp sáng tri thức cho biết bao thế hệ đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) trên khắp mọi miền Tổ quốc.

Ký ức ấm áp bên radio

Với nhiều người con của bản làng, chiếc radio chính là cửa sổ đầu tiên mở ra thế giới. Trong ký ức tuổi thơ, chiếc đài nhỏ bọc da của cha, hay những buổi nghe hát dân ca cùng ông ngoại đã trở thành mảnh ký ức ấm áp nhất. Đặng Mùi Mui, người dân tộc Dao Đỏ, xã Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng là một trong số đó.

“Em nghe đài từ nhỏ. Lúc 6 – 7 tuổi. Em nghe qua đài của ông ngoại. Hay nghe những câu chuyện, những bài hát, điệu then. Em cũng rất thích. Nghe qua đài phát thanh em biết được những câu hát của các dân tộc rất phong phú và đa dạng”.- Mui tâm sự.

Tình yêu ấy lớn lên theo năm tháng. Có những thời điểm chiến tranh thiếu thốn, pin đài hiếm hoi. Nhưng ham muốn nghe tin tức, nghe kịch truyền thanh lại xuất hiện những sáng tạo mà chỉ có tình yêu đài tha thiết mới làm nên.

Ông Đinh Ngọc Lương, 65 tuổi, người Mường ở xã Thịnh Minh, tỉnh Phú Thọ chia sẻ: “Tàn dư của cái mảnh tên lửa từ những năm 70, xác nó rơi xuống thì đi nhặt về. Mình cho vào bát nước, đấu thành cực âm, cực dương và để ở thềm nhà. Không có pin phải dùng mảnh xác của tên lửa chế ra pin để mà nghe đài. Đến mức độ nó không thể nói to hơn được, nó chỉ có một cái lượng nói nhất định của đài thôi. Đặc biệt đêm khuya chẳng hạn, muốn nghe Đọc chuyện đêm khuya này, rồi chương trình Thời sự cuối ngày này… Đi nương mang đài đi, muốn nghe đài suốt ngày đấy. Cứ đeo ở hông hoặc treo ở gốc cây. Lúc nào cũng muốn có tiếng đài, tiếng nói Việt Nam. Nó ăn suốt vào trong máu”.

Còn bà Siu Thị Bích Ngọc, 62 tuổi, người Ba Na ở làng Stơr, xã Tơ Tung, tỉnh Gia Lai lại nhớ những tối cả gia đình bà dắt díu nhau sang nhà hàng xóm nghe đài. Quãng đường núi dài cả cây số, đêm tối vẫn không ngăn được tình yêu của mọi người tụ họp trong khung giờ quen thuộc của các chương trình phát thanh.

“Hồi ấy cô ở ngoài Bắc. Cô nhớ là cái đài của bố bị hư vào tối thứ Bảy, thế là mấy chị em phải dắt nhau đi qua nhà chú Bình. Đi bộ buổi tối cũng phải hơn một cây số để mà nghe đài. Từ nhà mình đến nhà chú nó vắng tanh, chỉ có những nông trường mía rồi nông trường dứa. Nghe chăm chú lắm. Nó say mê đến nỗi không ai nói chuyện, cứ ngồi lắng nghe như thế thôi. Đoạn nào nó hay quá có đứa thì sụt sịt. Rồi khóc cũng có, mà cười cũng có”. – Bà Ngọc kể.

Nhịp cầu văn hóa, lan tỏa sức mạnh cộng đồng

Không chỉ dừng lại ở niềm vui giải trí, làn sóng VOV còn là "chiếc cầu nối" văn hóa diệu kỳ. Qua các chương trình như Dân ca và nhạc cổ truyền, Giao lưu văn hóa các dân tộc Việt Nam…, đồng bào khắp dải đất hình chữ S được lắng nghe tiếng lòng của nhau, biết trân trọng và tự hào hơn về bản sắc của dân tộc mình.

Bà H’Hoa Nie Ksor, người Ê Đê ở xã Ea Tul, phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk không giấu nổi niềm vui khi nhắc đến các chương trình phát thanh của VOV mà bà tâm đắc.

“Trước đây, chúng tôi chỉ biết bản sắc văn hóa dân tộc của mình ở trong địa phương mà thôi. Từ khi có Đài VOV chúng tôi biết được Việt Nam chúng ta có rất nhiều dân tộc anh em và mỗi dân tộc đều có một nét đẹp văn hóa khác nhau. Đất nước Việt Nam có nhiều màu sắc, có nhiều văn hóa rất nổi tiếng”. – Bà H’Hoa cho hay.

Việc Đài Tiếng nói Việt Nam hiện đang phát 13 thứ tiếng dân tộc thiểu số, ngoài ý nghĩa là đem thông tin phù hợp với đối tượng là đồng bào các dân tộc, còn góp phần rất quan trọng trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa, đặc biệt là tiếng nói của các dân tộc thiểu số của đất nước.

Đồng thời, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong thực hiện chính sách dân tộc, tăng cường đồng thuận xã hội, củng cố tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc, nâng cao niềm tin của đồng bào đối với Đảng và Nhà nước.

“Đặc biệt là chương trình Thời sự hay chuyên sâu về lao động sản xuất. Nghe tin một hợp tác xã có một mô hình gì đó rất tốt, thế là bảo: "Ui, mình phải phấn đấu như người ta!". Câu chuyện Cảnh giác thì để cảnh tỉnh cho đồng bào những lời không chính thống, ngon ngọt ấy, mà nó lừa... đồng bào tránh được những cái lừa. Tôi yêu thích "Giao lưu văn hóa các dân tộc Việt Nam". Thông qua chương trình này biết dân tộc kia có những làn điệu dân ca này, làn điệu dân ca kia. Tại sao người ta lại giữ được cái phong tục tập quán như thế? Thế thì mình lại nhìn lại mình. Các dân tộc khác họ làm được, thế dân tộc mình cũng phải làm được!”. – Ông Đinh Ngọc Lương nói.

Đối với bà con vùng cao, làn sóng phát thanh chính là người thầy hướng dẫn sản xuất, là người bạn cảnh báo điều hay lẽ phải. Những kiến thức nông nghiệp về giống lúa mới, mô hình làm ăn giỏi, hay thông tin thời tiết hằng ngày đã thực sự làm thay đổi cuộc sống nghèo khó thô sơ ngày nào.

Bà Bùi Thị Thảo, người Mường ở Phú Thọ cảm nhận những tiện ích mà đài mang lại.“Người già chúng tôi nghe đài rất bổ ích. Không phải nhìn, bởi vì mắt kém. Tai chỉ nghe thôi, nó rất là tiện. Tôi thường nghe thông tin thời sự, diễn biến về kinh tế, về chính trị của đất nước. Đặc biệt là theo dõi thời tiết để bảo vệ sức khỏe”.

Bà H’Hoa Nie Ksor bày tỏ niềm tự hào khi Đài phát sóng chương trình phát thanh bằng tiếng Ê Đê. “Có nhiều người hạn chế không biết viết, họ nghe, họ biết hôm nay có chương trình người đồng bào dân tộc Ê Đê có cái gì, sắp tới cần làm gì… Bà con rất tự hào, rất là mừng. Nghe kênh giới thiệu về cách làm ăn, phát triển sản xuất nông nghiệp, phát triển văn hóa như thế nào cảm thấy rát bổ ích. Chúng tôi được học hỏi nhiều điều”.

Những chương trình như Kể chuyện cảnh giác, Phát thanh Quân đội đã trở thành “lá chắn” tinh thần, giúp bà con nhận diện được những tin đồn vô căn cứ, những luận điệu xuyên tạc của kẻ xấu, để một lòng tin tưởng vào Đảng, Nhà nước và giữ vững sự bình yên cho buôn làng.

Thời gian trôi qua, công nghệ hiện đại mang đến nhiều phương thức truyền thông mới, nhưng vị thế của VOV trong lòng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn không hề thay đổi.

Tiếng đài vẫn vang lên mỗi sáng trên nương rẫy, rì rầm bên bếp lửa đêm khuya. Đó không chỉ là âm thanh của thông tin, mà là tiếng nói của tình thân, của niềm tin sắt son giữa lòng dân với làn sóng Quốc gia.