Bằng tư duy nhạy bén và bàn tay khéo léo, người thợ gốm hôm nay đã biến di sản thành dòng hàng hóa mỹ nghệ đắt khách.

Sinh năm 1959, nghệ nhân Lương Thị Hòa – chủ cơ sở sản xuất gốm Sơn Hòa, thôn Phan Hiệp, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng gắn bó với nghề từ những ngày làng quê mở lớp nâng cao tay nghề năm 2005.

Nhận thấy đồ truyền thống tuy tốt, nhưng thị trường đòi hỏi sự mới lạ, bà đã chủ động sáng tạo ra các dòng gốm mỹ nghệ mang tính ứng dụng cao.

Bà Lương Thị Hòa cười nói: “Cô tự nghĩ ra sản phẩm. Cô mê mỹ nghệ, cô không có làm gốm truyền thống bao nhiêu đâu. Nhưng truyền thống cô vẫn biết. Đó là là cơ bản rồi. Nâng cao mỹ nghệ nhiều lắm ví dụ như cô tự tạo ra một cái vòng ngực của phụ nữ rồi để cắm hoa hay là để viết, để thước đồ của học sinh trên bàn viết hay trên bàn làm việc đồ đó. Rồi những mẫu bình lớn hoa văn đó nó hơi khác, trang trí khác nữa. Như cô cũng hiếu kỳ, cô cũng làm một cặp tình nhân phần dưới thì hai chân, chân nam chân nữ rồi phần trên là một cái bình hoa. Làm ra là bán liền”.

Không chỉ dừng lại ở xưởng sản xuất gia đình, nghệ nhân Lương Thị Hòa còn tích cực mang sản phẩm đi quảng bá ở các triển lãm, lễ hội, Festival từ TP Huế, An Giang, TP Cần Thơ cho đến TP. Hồ Chí Minh. Đồng thời, cung cấp đèn trang trí, đồ mỹ nghệ cho các resort ở Mũi Né.

Năm 2024, sản phẩm gốm Chăm Sơn Hòa của bà vinh dự được công nhận đạt OCOP 3 sao, chứng minh cho hiệu quả của việc đưa gốm mỹ nghệ ra thị trường.

“Cứ bán được ba triệu, hai triệu mấy gì đó. Cứ hễ có khách người ta giới thiệu tới là mình bán. Mấy cái resort đặt hàng như Mũi Né đặt đèn trang trí sân vườn, thu mua đồ của cô nữa đó. Có tiền cho con học, rồi tới khi nó ra đời rồi hai vợ chồng tự sử dụng. Hễ con cháu nó tới làm ra sản phẩm thì cho nó. Mình không lấy”. – Bà Hòa tâm sự.

Nếu như ở cấp độ hộ gia đình, gốm mỹ nghệ giúp gia tăng thu nhập, thì tại Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa), việc chuyển từ gốm truyền thống sang dòng gốm Decor hiện đại đã trở thành chiến lược sống còn để phát triển kinh tế.

Anh Phú Hữu Minh Thuần – Giám đốc HTX Gốm Chăm Bàu Trúc, ở thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa cho biết, nếu sản xuất theo biên độ truyền thống sẽ không có doanh thu. Nhưng khi phát triển dòng sản phẩm gốm Decor, sản phẩm có lượng tiêu thụ lớn.

“Khi mình lên một bậc level cao hơn là dòng Decor thì giá trị sản phẩm cao hơn, trị giá cao hơn và nhu cầu thị trường cần nhiều hơn. Đây là hướng đi rất đúng. Hiện bây giờ chúng tôi đang cung ứng nhiều là các bình to và đèn trang trí, các bức phù điêu liên quan đến văn hóa Chăm như tượng Shiva, Vishnu, Brahma, Ganesha... Đó là những tượng người ta hay đặt. Decor là sự kết hợp giữa truyền thống và đương đại, tạo ra giá trị đương đại”. – Anh Thuần cho hay.

Dù nâng tầm lên dòng Decor để phục vụ trang trí nội thất, resort và khách sạn, HTX vẫn giữ nguyên tắc không đưa công nghệ công nghiệp vào sản xuất để bảo tồn nguyên vẹn hồn cốt di sản. Nhờ hướng đi đúng đắn này, bình quân mỗi tháng HTX xuất bán trên 1.000 sản phẩm. Doanh thu mỗi năm đạt 3 – 4 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho 45 hộ thành viên với thu nhập từ 6 – 12 triệu đồng/tháng.

Sự chuyển dịch từ gốm truyền thống sang gốm mỹ nghệ không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho từng hợp tác xã hay hộ sản xuất, mà còn làm thay đổi diện mạo của cả làng nghề.

Ông Đàng Chí Quyết – Bí thư Chi bộ thôn Bàu Trúc chia sẻ về sự khởi sắc của địa phương: “Bà con làm sản phẩm bữa nay rất phong phú, đa dạng, nhiều mẫu mã mới lạ và đặc biệt là theo yêu cầu của khách hàng. Sản phẩm gốm mỹ nghệ dùng thông dụng rất rộng: trang trí văn phòng, gia đình, cơ quan, resort, nhà hàng, khách sạn... Mỗi năm bình quân sản xuất ra thị trường trên dưới 20.000 sản phẩm các loại, rất đa dạng, tạo công ăn việc làm cho địa phương rất nhiều. Thu nhập bình quân mỗi cá nhân thực hành nghề không dưới 5 triệu/tháng. Từ đó, tạo sinh kế việc làm cho địa phương và tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể. Hiện cả làng Bàu Trúc chỉ còn 3 hộ nghèo”.

Việc chuyển hướng sang gốm mỹ nghệ đã giúp bà con người Chăm nâng cao thu nhập, thoát nghèo bền vững.