Kon Tum : kham merat paglaong bruk hu thau saong ngak tui adat hukum ka bhapbini bhum tapen negar.

         Tỉnh Kon Tum daok gah Brak di Tay Nguyen saong hu jalan tapeng negar atah labaih 280 km pambuak pagam saong taneh ia Lao saong Campuchia. Rah tui jalan tapeng negar hu 101 palei dalam 13 xa di 4 huyen hu 21 bangsa adei saai gam diuk rai, dalam nan bangsa takik meblah labaih 90%. Kayua kinh te daok rilo kan kandah, akaok sahaneng, bruk thau ka adat hukum di bhapbini oh sumu gauk yau nan ye bruk ngak suan adat hukum bhian rah tbaiak, yau ye bruk xuất nhập cảnh suan hukum; khing likei kumei saong urang taneh ia langiu; meriak gauk taneh riya; duah mek kaya glai saong khoáng sản suan hukum; truyền đạo suan hukum; ngak suan quy chế bhum tapeng negar.

        Mboh cambaih ini lac dom bruk bo kol phản động pagam pambak tame piah neh rabha bruk jum pataom di Đảng, karja saong bhapbini, ngak srau kadau bhum tapeng negar, hadei di tuk mintri Quốc phòng hu đề án “ patagok bruk hu thau, pato adat hukum ka urang jakar, bhapbini bhum tapeng negar, pulao kaoh tukvak 2013 -2016, uy mban bhapbini tỉnh Kon Tum bo nao dahlau nan lac gah biên phòng hu padang Mban tacei pato đề án di tỉnh saong ba tabiak bruk pathau khan , pato adat hukum di bhum tapeng negar. Ông Lương Văn Huân, phoaok akaok uy mban bhapbini xã Đăk Xú, huyện Ngọc Hồi, labik hu labaih 10km jalan tapeng negar saong taneh ia Lào brei thau : “Meng tuk hu Đề án nan, taong abih dom ban nganh, kapul nyaom dalam xã pambuak bruk saong  Đồn Biên phòng, gam saong bruk ba tangin tame di Đảng ủy, karja puk palei peih bruk pathau khan adat hukum tal bhapbini, abih di nyu nan lac bruk pajeng ba pablei salih pandap panda tapa jalan tapeng negar hu peih ngak siam. Paglaong hu akaok sahanneg di bhap bini. Tal tukvak ini duk saong kreh thun 2013 tal thun 2016 bruk ngak suan trun biak rilo.”.

       Dalam klau thun ngak tui đề án, piah ka sarak di Đảng, hukum di karja tal urang jakar, bhapbini bhum tapeng negar, mban tacei pato đề án tỉnh Kon Tom hu biên soạn, patabiak 46 đề cương, tờ gấp pathau khan asal kadha dom hukum, nghị định barau pambuak tapak tal raidiuk di bhapbini bhum tapeng negar. Piah ka bruk pathau khan pato adat hukum hu mbuan si thau, mbuan hadar saong bhapbini, karja kapul nyaom saong dom gah chuc nang hu rilo jalan ngak ye : nyaom biai pato pasram, nyaom pakacah duah thau adat hukum; pablak tame dom mbang nyaom, taoam gaok cơ quan, puk palei, chào cờ akaok adit; khan brei thau di angaok loa truyền thanh puk palei; ginum biai tapak, langyah samal dom tavak tave di bhapbini.

       Lac sa dalam 3 xã tapeng negar di huyện Đăk Glei, dahlau daih Đăk Nhoong lac libik pandiak ka duah mek khoáng sản saong nao tapa bhum tapeng negar suan hukum, min meng hu khik siam bruk ngak di kalup kapul tư vấn adat hukum, xã Đăk Nhoong oh daok hu bruk ini. Ông A Nang, akaok uy mban bhapbini xã brei thau : “Tapa 3 thun ngak tui Đề án, urak ini bruk vượt biên suan hukum dalam xã oh daok, duah mek ameh, khoáng sản jeng oh rah tbaiak. Ini lac bruk kham merat di abih hệ thống chính trị di xã, abih di nyu nan lac kalup kapul daong adat hukum hu ngak bruk nề nếp. Bhapbini thau sahaneng rilo jang, ngak tui jalan tacei di Đảng,  hukum di karja rilo jang.

        Gam saong patagok bruk brei thau, pato adat hukum ka urang jakar bhapbini bhum tapeng negar taneh ia drei, tapa bruk đối ngoại biên phòng, đối ngoại bhapbini, kapul biên phòng Kon Tum saong karja, kapul nyaom dom puk palei daok pathau khan, brei thau adat hukum ka urang jakar saong bhapbini taneh ia ayut. Thiếu tá Phạm Tiến Dũng, Chính trị viên Đồn Biên phòng pabah mbang dunya Bờ Y brei thau : “Đồn Biên phòng gam gam ngak siam bruk đối ngoại yau ginum biai định kỳ, đột xuất, peih bruk tuần tra dua gah abih di nyu nan lac tapa dom bruk ye kết nghĩa saong  Đồn Công an pabak mbang Phu Cưa di Lào; di palei Iệc, xã Bờ Y saong  bản Phu Cưa di Lào. Đồn Biên phòng jeng hu pabalk asal kadha pathau khan adat hukum ka urang jakar, kapul khik cvaga tapeng negar, bhapbini di taneh ia ayut thau hu Hiệp định quy chế biên giới saong dom thỏa thuận bo rajaei dua taneh ia hu mbaoh tangin tame. Ngak tui adat hukum di Việt Nam dalam bruk tapa ravang jeng ye pablei salih pandap panda.   

      Piah bruk pathau khan pato adat hukum ka urang jakar, bhapbini bhum tapeng negar nao tame dalam, ba mai kein laba suai livik, mban tacei pato đề án tỉnh Kon Tum hu tacei pato , pasang iek, padrak dut iek samal bruk ngak di 10 kalup kapul tư vấn hukum, 163 Tổ hòa giải, 36 ngăn sách, tủ tapuk pháp luật, 17 Tổ pathau khan ilimo…Meng nan, akaok sahanneg, duah thau ka adat hukum saong ngak tui adat hukum di urang jakar, bhapbini bhum tapeng negar di tỉnh hu paglaong. Thượng tá Nguyễn Bá Hưng, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng tỉnh Kon Tum brei thau : “Dahlak mboh lac hu rilo salih barau. Dom bruk ngak suan hukum dahlau thiah kayua takik thau ka adat hukum urak ini trun biak rilo. Yau ye bruk tảo hôn, ngak tui hukum ka bruk nao mai angaok jalan. Khik caga alam moi tyruong di bhum tapeng negar hu salih bahrau biak siam. Bhapbini paglaong hu akaok sahanneg diukrai saong ngak tui Hiến pháp saong Pháp luật”.

       Hadei di 3 thun ngak tui đề án “ patagok bruk brei thau, pato adat hukum ka urang jakar, bhapbini bhum tapeng negar, pulao kaoh tukvak 2013 – 2016, tui taong yaom di mban tacei pato đề án tỉnh Kon Tum, bruk brei thau, pato adat hukum ngak hu siam jang, daong samal ba sarak di Đảng, hukum di karja tame raidiuk; paglaong akaok sahanang saong ngak tui Hiếp pháp, adat hukum di urang jakar bhapbini rik daong ngak ssiam bruk patagok kinh te, xa hoi, khik kajap quốc phòng an ninh, dak padang cơ sở chính trị dom xã bhum tapeng negar di tỉnh khang kajap. Meng thau sahanneg, duah thau ka adat hukum saong ngak tui adat hukum di urang jakar saong bhapbini hu paglaong, nyu ngak brei trun takik dom bruk ngak suan hukum di bhum tapeng negar./.