Tui sap bangsa Khmer, “Chà Pây” ieu lac angan sa janih phling brei tui pamayok brei ka urang adaoh. Tuk main Chầm riêng Chà Pây, urang main bhian tui tame dom akayat ariya bangsa, ralo di nyu tui ayat pak atau tijuh baoh panuac huruh. Tapi min, mada jeng hu tuk urang tui cerita dalikan halei nan blaoh urang main di angak mblang sân khấu, brei thau angan ayat ariya kayua drei neh tabiak, pok khan dom janih kadha di dalam rai diuk jeng ye hatai cong khin di manuac urang.

Ieiktui kiang gah ilamu nghệ thuật, Chầm riêng Chà Pây dreih yau ye adaoh xẩm di urang bhap bini gah Brak. Urang main gam adaoh gam main capi, tui capi chà pây đong vêng. Gru Thạch Hoài Thanh, Gru pato di Sang bac Đại học Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long brei thau lac: “Phling capi chà pây đong vêng khik kajap ragam dalam majam ragam ragu Arak, ragam lakhah caga, dan song ragam Mahori. Tui urang main Chầm riêng chà pây, khin urang main gam thau ragam ragu gam thau adaoh meng main hu gheih ghang.”

Praong tagok di baoh sang thau ilamu bhap bini, ama main phling capi, angan Danh Yên daok di xã Lâm Tân, ban Cần Thơ thau main phling jeng ye ndam gam song ragam ragu bangsa biak lawik. Meng mbang tui ame nao main, dak harei ong dak chreih takre tui ilamu ragam ragu Chầm riêng Chà Pây mbiah tal harei ini. Ông Danh Yên khan brei thau lac:  “Drei takre ragam ragu di nyu meng daok sit, drei bhian tui ame nao ieik nao main nyu. Ame ban mata oh mboh yau nan ye main hu janih gar. Tuk 12 tuổi, drei lakau bac magru di dom mik cei dalam kapul, tuk camareip bac yuk Srolay, hadei bac main chà pây. Tuk daok sit, kon phling oh bih oh truh, sa jnaih tui ieik adaoh. Mbiah tal dua thun hadei meng bac magru hu, jeng ye bac magru song dom gru pato karei meng main hu yau ye ini.”

Chầm riêng Chà Pây mada hu janih ilamu karei di nyu. Tuk tong ragam, manuac main gam tong phling gam adaoh bhian adaoh saoh sa kanen, blaoh padeih tong ragam capi blaoh meng adaoh gac. Dalam nan, sap adaoh mada neh tabiak chip tuk main, brei thau cara di urang main. Kayua hu yau nan janih ilamu ini mboh chreih mboh gheih ghang.

Piah main hu Chầm riêng Chà Pây ka nyu sampurna tantu, urang main oh lac sa janih njauk hu ilamu main capi naik gheih blaoh nyu daok njauk thau paham brei ka nyu cambac tal ilamu, sap ndom panuac puac dan song ilamu bhap bini bangsa. Dom janih ilamu nan daong ka dom panuac adaoh panuac neh njauk tui rai rah adat cambat tuk main, mblang main.

Mada ndom mayai lac, Chầm riêng Chà Pây ieu lac janih kaya mbang oh kurang hu dalam rai diuk ilamu di urang bangsa Khmer. Janih ilamu ini daok ieu lac sa janih ilamu biak karei di dalam majam phling ragam ragu di bhap bini rahra. Mada tui masa tui jaman tui harei bian di urang main nyu blaoh pilih ruah kadha main ka lagaih, patui di nan njauk mbeik ragu ragam mbeik talei yawa ragam ragu nyu ka gheih. Khan yaih brei ka kadha ini, ông Danh Yên khan mayai lac:  “Phling capi chà pây hu abih di nyu 12 phím. Tuk main, mayah talei nyu oh njauk tui ragam ragu ye brei mbeik chip. Tuk adaoh sa drei ye brei tong ka nyu lagaih. Phling capi mada brei mbeik ragam ragu hu, khing catang atau cadu jeng hu taong abih.”

Chầm riêng Chà Pây ieu lac sa janih dah krah di urang bangsa Khmer jeng ye nyu ndam gam lagaih song ilamu raidiuk. Gam tui yaom kom ilamu nghệ thuật song ilamu nan, Chầm riêng Chà Pây urang bangsa Khmer hu brei angan Janih Drap ara ilamu phi vật thể pakat nagar, janih Nghệ thuật trình diễn bhap bini thun 2013. Tal ini, drap ar ilamu ini jeng daok khik hu di dalam rai diuk ilamu di urang bangsa Khmer di mraong negar Nam Bộ./.