Dom thun dahlau diah, tal bilan pandiak thu, 2 sào padai di sang muk Mang Thị Liên daok di xã Bắc Sơn, huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận njauk klaak saoh kayua oh ginup ia pruh. Yau nan min,  bilan Hè thu  thun 2019, hu karja palei jak ba salih janih phun pala saong hu daong meneing pajeih phun pala, pandap ngak nong, muk Liên salkih tapa pala ratak lo ratak haluk di taneh padai.

Tapa labaih 3 adit trun pajaih mbiah tal ini, phun ratak lo daok tamuh siam. Muk Liên khan lac, phun ratak biak lagaih saong taneh tanu, taneh cuah. Pala ratak lo abih takik prein yawa iek glang, phun jien buh tabiak takik. Dalam tuk kurang ia pruh yau urak ini, pala ratak lo abih takik ia pruh nan lac jalan ngak daong ka dom baoh sang khik bruk paka drak, oh padeih pala bilan halei.

 Jeng dreih yau nan, sang muk Phạm Thị Thảo daok di xã Bắc Sơn, huyện Thuận Bắc jeng salih taneh praong labaih 2 sào pala hareik takik kein laba tapa pala măng tây hijao. Muk Thảo lac, hu palei daong 30% pajaih, khak drak, sang buh jien tabiak ngak hệ thống pruh ia patak pataom. Tapa tukvak pala iek, phun măng tây hijao tamuh siam dalam langik pandiak taneh riya thu lagu, abih takik prein iek glang, takik pruh jru, takik buh khak.

Ong Hán Văn Thiện, Phó akok Balai Pachreih nong huyện Thuận Bắc brei thau, piah khik bruk ngak mbang duah jien ka mikva urang nong dalam bilan thu lagu, karja dom puk palei daok patagok bruk jak ba, daong pajaih, khak drak, trun tapak hamu tacei, pato, pasram ka mikva pala. Mbiah tal urak ini, dalam huyen hu salih jaik 66 ha taneh (tui bruk ba tabiak lac salih 166 ha dalam thun 2019) taneh ngak padai takik kein laba tapa pala dom janih phun yau ratak, măng tây xanh, tuk camereip ba mai rilo kein laba.

Tui Pasak pachreih nong Ninh Thuan, ngak tui bruk ba tabiak lac salih janih phun pala lagaih haong bien doi khi hau, dalam bilan Hè Thu saong Balin mùa thun 2019, tỉnh Ninh Thuan daok salih labaih 970 ha, bilan Đông Xuân 2018 -2019 hu salih bloh labaih 582 ha taneh takik laba, taneh bhian kurang ia pruh tapa pala dom janih phun takik harei hu mbuan lagaih saong bhum taneh di labik ini yau: tangei, kiệu, tamun, njam patam saong dom janih phun pala atah harei yau nho, medar, măng tây xanh; kruac bung; li-u...di dom huyen Bác Ái, Thuận Bắc, Ninh Hải, Ninh Phước, Thuận Nam. 

Tapa pasang iek, bruk salih janih phun pala dalam tuk langik pandiak bhang tua riya hu daong patak pataom hu biak rilo ia pruh, meng 25 tal 30%,  takik kuac mek ia ala taneh; ia patak pataom hu piah pandar, piah menyum ka athur raong saong caga ia ka bilan hadei. Tui nan, ba brei bruk ngak, ba jien tame ka bhap bini tuk oh pala drak hu dom janih phun pala meng dahlau mai pandar rilo ia. 

 Ong Trần Quốc Nam, Phaok Akok UB bhap bini tỉnh Ninh Thuận brei thau, piah caga langik pandiak bhang tua riya thun 2019, UB bhap bini tỉnh tacei pato Sở Ngak nong saong patagok palei pala saong dom gah pambuak tal tui iek tani tanat bruk langik tasik, bhian pasang iek dom binek padang ia, ribaong kraong piah peih ngak hu siam lagaih bruk pacang caga tua riya, khik bruk pala drak.

 Lingiu di nan, tỉnh tacei dom huyện, ban patagok bruk khik iek khang kajap, oh brei trun pajaih pala tui hatai langiu bruk ba tabiak di dom labik takik hu ia, oh ginup ia pruh  piah plaik khat lahik ka bhap bini. Gam saong nan, tỉnh hu dom sarak daong salih janih phun pala lagaih haong bien doi khi hau, pambuak gauk pala drak tui chuỗi giá trị khang kajap./.

Ninh Thuận đa dạng hóa cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu

Những năm trước, cứ vào mùa khô hạn, 2 sào lúa của gia đình bà Mang Thị Liên (ở xã Bắc Sơn, huyện Thuận Bắc) phải bỏ hoang vì không đủ nước tưới. Tuy nhiên, vụ Hè Thu năm 2019, được địa phương vận động chuyển đổi cây trồng và hỗ trợ một phần giống, vật tư nông nghiệp, bà Liên chuyển sang trồng đậu phộng trên nền đất lúa.

Qua hơn 3 tuần xuống giống đến nay, cây đậu phộng sinh trưởng và phát triển khá tốt. Bà Liên chia sẻ, cây đậu phộng rất phù hợp với vùng đất gò, đất cát. Trồng đậu phộng ít tốn công chăm sóc, chi phí đầu tư thấp. Trong điều kiện thiếu nước tưới như hiện nay, lựa chọn trồng cây đậu phộng ít sử dụng nước là giải pháp giúp các hộ dân duy trì sản xuất, không phải bỏ mùa vụ.

Tương tự, gia đình bà Phạm Thị Thảo (ở xã Bắc Sơn, huyện Thuận Bắc) cũng chuyển đổi hơn 2 sào đất trồng cỏ kém hiệu quả sang trồng cây măng tây xanh. Bà Thảo cho hay, được địa phương hỗ trợ 30% giống, phân bón, gia đình đầu tư lắp đặt hệ thống tưới nước tiết kiệm. Qua thời gian trồng thử nghiệm, cây măng tây xanh sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu khô hạn, ít tốn công chăm sóc, ít phải phun thuốc, bón phân.

Ông Hán Văn Thiện, Phó Trưởng trạm Khuyến nông huyện Thuận Bắc cho biết, để đảm bảo sinh kế cho người dân trong mùa khô hạn, các địa phương đang tăng cường vận động, hỗ trợ vật tư nông nghiệp, trực tiếp xuống tận đồng ruộng tập huấn, hướng dẫn bà con sản xuất. Đến nay, địa phương thực hiện chuyển đổi gần 66 ha (kế hoạch chuyển đổi 166 ha trong năm 2019) đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng các loại cây như đậu, măng tây xanh, bước đầu mang lại nhiều tín hiệu khả quan.

Theo Trung tâm Khuyến nông Ninh Thuận, thực hiện kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng ứng phó với biến đổi khí hậu, trong vụ Hè Thu và vụ Mùa năm 2019, tỉnh Ninh Thuận  tiếp tục chuyển đổi trên 970 ha (vụ Đông Xuân 2018 – 2019 đã chuyển đổi trên 582 ha) đất trồng lúa năng suất kém, đất thường xuyên thiếu nước tưới sang trồng các loại cây ngắn ngày có lợi thế như: Ngô; kiệu; dưa; rau đậu và các loại cây trồng dài ngày như: Nho; táo; măng tây xanh; bưởi; dừa... tại các huyện Bác Ái, Thuận Bắc, Ninh Hải, Ninh Phước, Thuận Nam.

Qua khảo sát, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trong điều kiện hạn hán giúp tiết kiệm đáng kể lượng nước tưới từ 25 – 30%, hạn chế việc khai thác nước ngầm; lượng nước tiết kiệm được để sử dụng cho nhu cầu sinh hoạt, nước uống cho gia súc và dự trữ cho vụ sản xuất tiếp theo. Đồng thời, tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân khi không thể gieo trồng các loại cây trồng truyền thống sử dụng nhiều nước.

Ông Trần Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận cho biết, để chủ động trong ứng phó với mùa hạn năm 2019, UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các đơn vị liên quan theo dõi chặt chẽ tình hình diễn biến của thời tiết, thường xuyên kiểm tra các công trình hồ thủy lợi để chủ động triển khai có hiệu quả biện pháp phòng chống hạn, bảo vệ sản xuất.

Đồng thời, tỉnh chỉ đạo các huyện, thành phố tăng cường quản lý chặt chẽ, không để gieo trồng tự phát ngoài kế hoạch ở những khu vực gặp khó khăn về nguồn nước, không đảm bảo được nước tưới để tránh gây thiệt hại cho người dân. Cùng với đó, tỉnh có các chính sách hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị bền vững./.

 Nguyễn Thành - Báo Dân tộc và Miền núi