Ragam ragu Ngu Am lac janih alat ragam bhap bini, pagam khang kajap haong dom adat saong bruk daok dang ilamo dalam dom baoh sang baha saong phum soc di urang Khmer. Tui dom harak gal roh duah, alat ragam Ngu Am hu pambuak meng medhir patao saong agama di An Do meng kal mai, gam haong dom negar dalam labik Asia Tenggara.

Rah tapa tukvak thun bilan, langiu di dom asal kadha hu pambuak tame saong hu khik tani tanat, urang bangsa Khmer di bhum Taneran kraong Cuu Long, dalam nan hu ban raya Can Tho, jeng hu bruk pamaluk hlai, salih karei ka njauk lagaih haong adat cambat di drei.

ragam ragu Ngu Am bhap bini di urang bangsa Khmer lac sa majam alat ragam hu hlai pagam haong 5 janih ragam ragu, ngak meng 5 janih karei gauk, dalam nan hu: janih ngak meng ban, meng pasei, meng kayau, raok piah yuk saong meng.

Tui sap urang bangsa Khmer, ragam ragu Ngu Am ieu lac “Plêng Pinpeat”. Angan ieu yau nan brei mboh asal kadha ngak jeng majam phling ragam karrei ini dalam ilamo bangsa bhap bini. Nghe si Uu tu Lâm Tấn Thê – Kapul Seni Khmer ban raya Can Tho brei thau:

“Phling ragam Pin-peat (ngu am) meng kal hu ieu lac Pin-peat kayua meng kal tuk me-in hu alat ragam Pin, daok Peat ye lac gong praong, kong sit hu dalam majam alat ragam meng dahlau, ye nyu lac yau nan. Tal tuk ini, urang hu majam Pin - peat sit saong praong. Dalam nan, alat ragam hu me-in rilo dalam majam alat raga mini hu Rô neat ek, Rô neat đek, gavang praong, gavang sit, hagar Som phô, hagar praong saong Sro Lay, tui njauk di nyu ye njauk yau nan. Min urak ini, kayua kurang Sro Lay nan urang meng klak tabiak dom baoh, tok daok dom alat ragaam yau nan min.”

Daok ka gah seni phling ragam, majam ragam Ngu Am lac majam alat ragam hlai me-in haong gauk. Bruk ini samu haong bruk njauk lagaih saong dom caong khin biak glaong ka asar siam nghe thuat, karei haong janih phling ragam karei.

Biak di nyu meda mboh, ini lac janih phling ragam glaong pakat saong hu padang khang kajap dalam phling ragam Khmer. Dom sap yava dalam yaok alat ragam, jeng yau hlai yava di majam alat ragam, jeng hu ngak biak tani tanat saong ilamo khoa hoc.

Tui ragu ragam di nyu, ragu Ngu Am bhap bini taong abih meda hu samu haong chuc nang saong makna haong dom janih phling ragam bhap bini naih gheih di dom bhap bini rahra karei di Viet Nam yau ye: Kong caing Tay Nguyen, Ragam ragu jaman putao bia kota Hue…

Jeng meng di nan, bruk bac ragam ragu Ngu Am oh lac bac piah thau tani tanat di yaok kadha ragam, blaoh daok thau hu dom asal kadha khoa hoc dalam phling ragam yau ye: ine ragam, pakat yava thang am, ragam ragu karei li-i la-an di nyu … ye meng meda hlai jak jeng sa kadha phling Ngu Am.

Khan brei thau ka bruk pato phling ragam ragu Ngu Am ka urang, Nhac si Thạch Hải Vinh – Kapul Seni Khmer ban raya Can Tho brei thau:

“Ndom ka gah kadha, khol drei brei pato ka urang thau ganap 7 ine ragam. Yang ka Dua lac brei thau hu pakat yava thang am ragam ragu di nyu, blaoh hadei di nan meng pato me-in ragam tani tanat.”

Phling ragam ragu Ngu Am hu brei angan ieu lac Drap ar ilamo oh mboh di meta pakat negar di thun 2019 saong daong bruk biak hu makna dalam raidiuk daok dang duh agama, gam haong nan ngak tabiak bruk pambuak bhap bini biak gheih ghang saong khang kajap.

Meng bruk sangka caik hatai saneng kurhia di Karja, gam haong bruk iek praong di bhap bini, alat ragam ragu Ngu Am dak harei dak gheih siam saong dak harei dak brei mboh dom yaom glaong ka sa janih drap ar ilamo biak gheih karei di bhum taneh Meraong Negar./.