Dalam adat mbang akaok padai hu pamedeih di palei Dun De, xa Ia Grai, labik ngak adat hu peih ngak praong prang, lagaih meng adat duh paling, kaya paling bhap bini tal kadha caing dalam adat saong dom ragam xoan gheih ghang di dam dara likei kamei.
Sa-ai kamei angan Puih Gái, rahra palei Dun De brei thau: Adat uan padai bilan di urang Jrai lac adat hu makna, peih ngak tabiak di dahlau tuk trun pajaih, tuk bhap bini likau ka hajan siam angin lagaih, ngak hagait hu nan. Rah tapa tukvak, adat ini hu tuk kurang lahik. Harei ini, yaom lac bruk pala oh daok pambak taong abih tame langik ceik glai, adat uan padai bahrau jeng khik bruk lac labik piah bhap bini mbon palei pataom gauk, pambuak saong khik ramik dom yaom kaom ilamo bhap bini.
“Thun halei khol dahlak jeng hu mbaok. Rahra mbon palei pamedeih adat piah khik ramik bruk siam gheih di urang bangsa Jrai, nan adei thau hu ragam xoang, kong caing. Khol adei jeng pato veik ka rairah hadei, piah hadei oh var ilamo di bangsa drei.”
Tui urang Jrai di bhum Ayun Hạ, adat likau hajan Yang Pơtao Apui brei mboh catang ka raidiuk duh yang saong bruk hlai haong gauk di menuac urang saong langik ceik glai. Rah tapa rilo rairah, adat ini jeng daok hu khik ramik yau sa talei ginreih pambuak bhap bini saong yang mebang, ceik glai, hajan pandiak saong bilan pala drak. Bhian hu peih ngak meng llabaih bilan 9 yaok thun, adat likau hajan peih tabiak labik ginreih di ceik glai, labik sap kong caing sameng, dom urang daong bruk di Patao Apui rai ka 14 hu peih adat ngan haong hatai iek praong abih. Dalam hatai sahneng di urang Jrai, Patao Apui oh lac urang pan bruk pasang khik, blaoh lac urang “patao ka hatai glo akaok sahneng”, lambaok ka htai je saong hatai iek praong di bhap bini. Rahra mbon palei likau ka hajan siam angin lagaih, mbon palei sron mbon, ngak hagait hu nan, tapa nan payua caong takre ka bruk ginup trei saong karo kajap di raidiuk. Ong Rmah Yơi, urang hu angan je daok di Plei Ơi, xa Chư A Thai, tinh Gia Lai brei thau, khol dahlak hulin mboh hadah mbaok meta kayua hu taong abih 14 rai Patao Apui patui veik gauk. Patao Apui lac sa patao ka hatai glo akaok sahneng ginreih, hu mikva dom mbon palei biak iek praong saong duh paling. Dalam raidiuk duh yang mebang di bhap bini, Patao Apui khik bruk yau urang pambuak menuac urang saong yang mebang, lambaok ka rahra mbon palei piah kamaon likau ka hajan siam angin lagaih, ngak hagait hu nan, mbon palei sron mbon, khang kajap.
Tinh Gia Lai urak ini hu 29 bangsa, dalam nan mikva urang bangsa takik hu labaih 23% urang rahra, rilo di nyu dalam nan hu lac urang bangsa Banar, Jrai, Chăm, H’re…tui majam drap ar ilamo oh mboh di meta pagam haong bruk ngak nong saong raidiuk adat cambat bhap bini. Tal ini, rilo adat bhap bini jeng daok hu dom mbon palei khik tani tanat, yau sa bruk bhian di raidiuk bhap bini.
Dom thun jaik ini, tinh Gia Lai iek praong bruk khik ramik, pamedeih dom adat bhap bini, gam haong nan dak harei dak pagam patagok jirah rivang. Rilo adat hu pamedeih dalam bruk dom danak dak ilamo praong. Hu bruk hu mbaok di dom urang nghe nhan Bahnar, Jarai, langiu di me-in kong caing, dom danak dak daok pamedeih adat raya, bruk ngak meng tangin, kaya mbang menyum saong kadha me-in bhap bini dalam labik peih, siam mekre.
Amuk Lê Thị Thu Hương, Phaok Yam ndok So Ilamo, Pahat padhih saong Jirah rivang tinh Gia Lai, dalam thun tapa, bruk pamedeih raya adat hu peih ngak tui rilo bruk ngak, ngak tantu, dalam nan lac iek praong asal kadha daok tamo gok, patakik bruk “sân khấu hóa”, tapa nan khik ramik taong abih yava binguk ilamo di dom bangsa di bhum taneh Gia Lai.
“Meda ndom mayai lac tapa dom danak dak pamedeih, mikva biak chreih chrai. Meng thun 2023 tal 2025, tinh hu peih rilo danak dak pamedeih. Urak ini, so patui nyaom biai haong UB Bhap bini tinh patui veik padang danak dak khik ramik kong caing tukvak 2026 – 2030, dalam nan hu asal kadha pamedeih raya adat. Dahlak hulin caong khin tukvak anak tal ilamo bangsa di Gia Lai hu rilo urang thau tal jang”
Dom raya adat hu pamedeih oh tok lac khik ramik ilamo siam gheih di mbon palei, blaoh daok raong pabum hatai hadah mbaok meta di bhap bini ka ilamo bangsa drei, tapa nan ngak meda veik ilamo saong prein diuk ka bhum taneh Gia Lai harei ini./.
Viết bình luận