Cóh t’ruíh l’lăm, phóng viên Đài P’rá Việt Nam âi vêy bha ar xrắ xay moon bh’rợ tr’nêng zr’nắh k’đháp âng ma nứih đông apêê liệt sĩ cóh bh’rợ chơớc lêy ping xal ma nứih đong; cóh đêếc vêy râu pa zum têy, chroi c’rơ âng apêê cựu chiến binh đoọng zooi ma nứih đong liệt sĩ, m’bứi bơơn t’bhịt râu k’ay loom ha ma nứih dzợ ma mông. Prang 6 c’moo ha nua, Hội zooi đoọng apêê pr’loọng đong liệt sĩ Việt Nam âi zooi đoọng k’rơ bhâu pr’loọng đong chơớc lêy ping xal liệt sĩ, pa đớp đoọng bh’nơơn xay moon AND crêê ha lấh 600 pr’loọng đong. Bha ar xrắ g’lúh bơr âng c’bhúh bha ar xrắ n’nâu vêy pr’đớc “ Đợ apêê cựu chiến binh t’bhlâng lướt chớớc lêy đồng đội”.

       C’moo đâu 86 c’moo âi, nắc c’moo tỵ choom ặ đhêy ặt, muy đương đớp râu bhui har âng rúh t’coóh t’ha đh’rứah lâng ca coon cha chau, n’đhơ cơnh đêếc zấp t’ngay, t’coóh Nguyễn Quang Thanh Ban tổ chức chính sách, Hội zooi đoọng apêê pr’loọng đong liệt sĩ Việt Nam bhrợ têng cơnh lâng muy bh’nọ hồ sơ âng k’rơ bhâu pr’loọng đong pa gơi tước Hội rơơm kiêng bơơn đớp râu zooi đoọng chơớc lêy n’hang apêê liệt sĩ. Zấp t’ngay, t’coóh đương đớp k’zệt pr’loọng đong cơnh lâng bấc cơnh đhr’năng pr’ặt la lay cơnh, n’đhang nắc mr’cơnh cr’noọ cr’niêng: bơơn chơớc lêy n’hang liệt sĩ, chô đơơng ooy vel đong”… Nắc muy cựu chiến binh, âi ting moọt ặt đhị râu cr’pân chr’nêệt lâng đồng đội, t’coóh Nguyễn Quang Thanh pa bhlâng năl ghít cr’noọ loomâng apêê ma nứih đong apêê liệt sĩ, đợ apêê pr’zớc âi chiến đấu lâng chêệt bil, nâu câi cắh năl n’hang n’gloọng ặt cóh ooy. Tu cơnh đêếc, rơơm kiêng bơơn bhrợ muy râu đoọng ha đồng đội âng đay, cơnh xang bêl đhêy hưu, t’coóh âi zước pấh ooy Hội zooi đoọng pr’loọng đong liệt sĩ Việt Nam đoọng pa choom đoọng, xay moon, pa zum lâng lâng zooi đoọng apêê pr’loọng đong liệt sĩ cóh bh’rợ chơớc lêy, k’rong đớc n’hang liệt sĩ chô lâng vel đong. N’đhơ bh’rợ k’đươi râu ghít t’lăng, lum bấc râu zr’nắh k’đháp, n’đhang t’coóh moon, dzợ mặ bhrợ bh’rợ n’hâu nắc choom t’bhlâng ng’cơnh choom đoọng bơơn zooi bấc pr’loọng đong chơớc lêy n’hang liệt sĩ. T’coóh Nguyễn Quang Thanh xay moon: “Bấc pr’loọng đong chơớc tước Hội, tr’nơợp cắh âi năl n’đhơ cơnh đêếc đhị bấc chu lum prá, nắc apêê pr’loọng đong liệt sĩ xơợng k’rêêm loom lấh. K’rêêm lấh nắc đhị azi pa choom đoọng liêm ta níh, xay moon đoọng ha pêê pr’loọng đong bhrợ pa xang đợ bha ar pa tơ, bơơn năl đợ xa nay chr’nắp đoọng chơớc lêy n’hang liệt sĩ âng pr’loọng đong đay.”

 Bặt nến hay tước Anh hùng liệt sĩ  đhị bha nụ ping xal  k'tiếc k'ruung Trường Sơn

       Chiến tranh tỵ nắc zr’nắh xr’dô, n’đhơ cơnh đêếc cơnh lâng bấc ngai pr’đoọng lướt z’lấh g’lúh chêệt bil tước lâng yêm têêm, nắc vêy ha dợ năl ghít lấh mơ râu zr’nắh xr’dô n’nứac. Ting tước bấc bha nụ ping xal liệt sĩ cóh prang k’tiếc, t’coóh Nguyễn Hùng Phong, Phó Chủ tịch Hội zooi  đoọng pr’loọng đong liệt sĩ Việt Nam bh’nhăn năl ghít râu ca ay loom âng apêê pr’loọng đong liệt sĩ. K’rơ bhâu bêệ ping ta xrắ đớc “ Liệt sĩ cắh âi năl a chắc”, nắc vêy bấc bêệ ping vêy đh’nớc a chắc n’đhang cắh vêy ngai tước lum lêy tu pr’loọng đong cắh năl chơớc ha ooy. Công vêy đợ ping liệt sĩ ặt cóh crâng ca coong ch’ngai a tắh âi k’noọ m’pâng thế kỷ, p’rơơm bơơn chơớc lêy nắc pa bhlâng pr’hắt. Bấc apêê ca căn, ca điêl cắh mặ đơng ca coon, k’díc rạch chô đoọng bhuốih zư. Tu cơnh đêếc apêê cán bộ âng Hội zooi đoọng pr’loọng đong liệt sĩ Việt Nam ta luôn t’bhlâng lứch c’rơ  cơnh lâng bác cơnh bh’rợ la lay cơnh đoọng zooi apêê pr’loọng đong liệt sĩ đơớh bơơn chơớc lêy hun ping xal âng ma nứih đong. Đoọng năl ghít crêê a chắc đh’nớc âng liệt sĩ nắc bhrợ khoa học lâng crêê bhlâng nắc đoo ch’mêệt lêy ADN. Đợ cựu chiến binh âng Hội âi cắh xay p’răng boo, đh’rứah lâng apêê pr’loọng đong liệt sĩ z’lấh k’rơ bhâu cây số, z’lấh crâng, chang k’ruung, pay k’zệt, vêy đhị k’ha riêng pr’đhang sinh phẩm âng apêê ping xal cắh vêy đh’nớc chô đơơng ooy Hà Nội ch’mêệt lêy. Bêl âi vêy bh’nơơn crêê bhlâng nắc pa đớp đoọng ooy apêê pr’loọng đong, ma nứih đong liệt sĩ. N’đhơ vêy bấc g’lúh lướt cắh chô đơơng bh’nơơn cơnh ương kía, n’đhơ cơnh đêếc zr’nắh k’đháp doó bhrợ ha apêê ma nứih lính A Va Hồ đhu loom. T’coóh Nguyễn Hùng Phong đoọng năl: “Dâng 200 r’bhâu liệt sĩ cắh âi bơơn lêy cóh pr’đơợ pa bhlâng zr’nắh k’đháp, ahêê công xoọc t’bhlâng chơức lêy. 300 r’bhâu ping xal liệt sĩ cắh bơơn năl âng ngai? Azi công xoọc đh’rứah lâng apêê cơ quan chưc snăng nhà nước bhrợ mị 2 bh’rợ n’nâu. Đhêêng n’đắh bh’rợ ch’mêệt lêy gen đoọng “pa chô cớ đh’nớc ha noo” k’dâng lêy ngoọ u buôn, n’đhang pa bhlâng zr’nắh k’đháp. N’đhơ cơnh đêếc k’đháp mơ đêếc, vêy k’đháp lấh mơ đêếc cớ azi công t’bhlâng bhrợ. Hội nắc cắh vêy bấc ngai n’đhơ cơnh đêếc vêy dzung k’híp cóh apêê vel đong lâng k’zệt r’bhâu hội viên apêê pr’loọng đong liệt sĩ cóh apêê vel đong brhợ bh’rợ n’nâu.”

       Lấh mơ Hội zooi đoọng pr’loọng đong liệt sĩ Việt Nam, xoọc vêy k’rơ bhâu cựu chiến binh, bấc ma nứih đong âng apêê liệt sĩ tình nguyện rạch bhrợ hội viên zooi đoọng apêê pr’loọng đong liệt sĩ n’lơơng đhị bh’rợ chơớc lêy n’hang ma nứih đong. Vêy bấc ngai zấp t’ngay công đạp xe lướt chơớc lêy ping xal, vêy bấc ngai k’rong ting đồng đoọng đh’rứah lâng pr’loọng đong liệt sĩ lướt chơớc lêy đồng đội âng đay  bêl ahay. Bh’nhăn lướt, bh;’nhăn chơớc, apêê đoo bh’nhăn lêy nắc choom bhrợ bấc lấh mơ ha đồng đội lâng chroi đoọng t’bhịt đợ râu ca ay loom âng apêê ma nứih đong liệt sĩ.

Cựu chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị  p'loong pô xiêr ooy k'ruung Thạch Hãn, hay chơó tước đồng đội- apêê Anh hùng liệt sỹ-  Ma nứih chụp: Đình Thiệu

      Cựu chiến binh Nguyễn Duy Quyết cóh Định Hoá, Thái Nguyên nắc muy cóh bấc ngai cơnh đêếc. Tước nâu câi, t’coóh âi bơơn lêy k’ha riêng n’hang liệt sĩ vêy zấp đh’nớc a chắc lâng bơơn k’rong chô ooy apêê bha nụ ping xal k’tiếc k’ruung công cơnh bha nụ ping xal vel đong. T’coóh xay trúih, âi ting tập đớc bấc pr’zớc cóh chiến đấu tu cơnh đêếc  t’coóh xơợng k’đháp loom lâng đồng đội ha dang cắh đh’rứah lâng pr’loọng đong lướt chơớc  lêy apêê đồng chí chô lâng vel đong… Lấh mơ tài liệu xoọc zư đớc, t’coóh Quyết dzợ trực tiếp tước apêê phòng chính sách apêê Quân khu 5, 7, 9 lâng apêê đơn vị đoọng pay tư liệu. Tước nâu câi t’coóh âi pa gơi 5 r’bhâu ta la thư têy đoọng pa gơi cr’noọ xa nay ha pêê pr’loọng đong liệt sĩ. Công âi vêy k’rơ bhâu pr’loọng đong nắc vêy xa nay âng t’coóh bơơn lêy ping xal âng ma nứih đong đay. Hay tước đồng đội, cựu chiến binh Nguyễn Duy Quyết pa chắp vêy bhrợ bh’rợ n’nâu đợ tước vêl ooy cắh dzợ mặ brhợ nắc vêy đhêy: “N’đhơ nắc thương binh, t’coóh đhur ặ n’đhơ cơnh đêếc dzợ vêy pr’đơợ nắc dzợ zooi apêê liệt sĩ cơnh lâng xay trúih, zooi zúp, pa choom đoọng  ha pêê đoo chơớc lêy ping xal liệt sĩ. Nắc đoo loom cu ta luôn pa chắp tước. Cơnh lâng apêê pr’loọng đong liệt sĩ vêy cr’noọ cr’niêng nắc a zi zooi đoọng trực tiếp, xay trúih đoọng ha pêê đoo tước lâng c’bhúh k’rong k’tập n’hang liệt sĩ. Xoọc đâu dzợ dâng 5 r’bhâu liệt sĩ acu cắh âi xay trúih tước pr’loọng đong apêê đoo. Acu vêy t’bhlâng xay trúih tước apêê đoo đoọng apêê đoo bơơn năl liệt sĩ chêệt bil đhị ooy, doó lấh mr’dô loom ha pêê pr’loọng đong.”

      T’bhlâng lứch c’rơ đay đoọng chơớc lêy n’hang liệt sĩ, cơnh lâng apêê cựu chiến binh cơnh t’coóh Nguyễn Quang Thanh, Nguyễn Hùng Phong lâng Nguyễn Duy Quyết, nắc cắh muy đoọng chroi đoỌng t’bhịt đợ băng đhôn ca ay chiến tranh, nắc dzợ đoọng pa chô râu liêm crêê ha pêê ngai lấh bil mặt tu k’tiếc k’ruung./.

Tìm kiếm hài cốt liệt sỹ:

  Những cựu chiến binh nỗ lực đi tìm đồng đội

(Kim Thanh- TTTin)

       Trong chương trình thời sự trước, phóng viên Đài TNVN đã có bài viết đề cập hành trình gian nan của thân nhân các liệt sỹ trong việc tìm kiếm phần mộ người thân; trong đó có sự chung tay, góp sức của các cựu chiến binh để giúp đỡ thân nhân liệt sỹ, phần nào xoa dịu nỗi đau người ở lại. Suốt 6 năm qua, Hội Hỗ trợ các gia đình liệt sỹ Việt Nam đã giúp đỡ hàng nghìn gia đình tìm mộ liệt sỹ, trao kết quả giám định ADN chính xác cho hơn 600 gia đình. Phần 2 của loạt bài viết này có nhan đề “Những cựu chiến binh nỗ lực đi tìm đồng đội:

Đội Quy tập và tìm kiếm hài cốt liệt sĩ K52, BCH quân sự tỉnh Gia Lai đã “đưa” hàng nghìn liệt sĩ trở về quê hương- Ảnh Công Bắc

       Năm nay 68 tuổi, cái tuổi đáng lẽ được nghỉ hưu, an hưởng niềm vui tuổi già cùng với con cháu, nhưng hàng ngày, ông Nguyễn Quang Thanh, Ban tổ chức chính sách, Hội Hỗ trợ các gia đình liệt sỹ Việt Nam vẫn cần mẫn với đống hồ sơ mà hàng nghìn gia đình gửi đến Hội mong nhận được sự trợ giúp tìm kiếm hài cốt liệt sỹ. Mỗi ngày, ông tiếp hàng chục gia đình với những hoàn cảnh khác nhau nhưng chung một niềm mong ước cháy bỏng: “tìm được hài cốt liệt sỹ, đưa về quê hương”... Là một cựu chiến binh, từng "vào sinh ra tử" với đồng đội, ông Nguyễn Quang Thanh rất thấu hiểu nỗi niềm của thân nhân các liệt sỹ, những người bạn đã chiến đấu và hy sinh, giờ không biết xương cốt gửi nơi nào. Vì vậy, mong muốn làm được “điều gì đó” cho đồng đội của mình, ngay sau khi nghỉ hưu, ông đã tình nguyện vào Hội Hỗ trợ gia đình liệt sỹ Việt Nam để tư vấn, phối hợp và hỗ trợ gia đình thân nhân các liệt sỹ trong việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ về quê hương. Mặc dù công việc đòi hỏi sự tỉ mẩn, gặp nhiều khó khăn nhưng ông tâm niệm, còn làm được việc thì phải cố gắng làm sao để giúp được nhiều gia đình tìm thấy hài cốt liệt sỹ. Ông Nguyễn Quang Thanh chia sẻ:“ Nhiều gia đình tìm đến Hội, bước đầu còn chưa hiểu nhưng qua tiếp xúc một, vài lần thì các gia đình liệt sỹ thấy yên tâm hơn. Yên tâm ở chỗ là chúng tôi chỉ dẫn đến nơi, đến chốn, chỉ bảo cho các gia đình hoàn tất các thủ tục, tiếp cận những thông tin cần thiết để tìm kiếm hài cốt liệt sỹ của gia đình mình”.

Ông Nguyễn HÙng Phong- PCT thường trực Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sĩ Việt Nam tại lễ trao Quyết định giám định ADN đợt 18- ảnh Trọng Anh

       Chiến tranh vốn đã khốc liệt, nhưng với những người được may mắn đi qua cuộc chiến đến thời bình, mới nhìn rõ hơn sự khốc liệt đó. Từng đến nhiều nghĩa trang liệt sỹ trên cả nước, ông Nguyễn Hùng Phong, Phó Chủ tịch Hội hỗ trợ gia đình liệt sỹ Việt Nam càng thấm thía nỗi đau của các gia đình liệt sỹ. Hàng nghìn ngôi mộ ghi dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên”, thậm chí có những ngôi mộ có tên nhưng không có người thăm nom vì gia đình không biết tìm ở đâu. Cũng có những hài cốt liệt sĩ nằm nơi rừng xanh núi thẳm đã gần nửa thế kỷ, hy vọng tìm kiếm vô cùng mong manh. Nhiều bà mẹ, người vợ không thể chờ được con, chồng trở về để hương khói. Vì thế, các cán bộ của Hội hỗ trợ gia đình liệt sỹ Việt Nam luôn phải "rút sức mình" bằng nhiều cách khác nhau để giúp các gia đình liệt sĩ sớm tìm được phần mộ người thân. Để xác định chính xác tên tuổi của liệt sỹ thì cách làm khoa học và chính xác nhất là giám định ADN. Những cựu binh của Hội đã không quản nắng mưa, cùng các gia đình liệt sỹ vượt hàng nghìn cây số, băng rừng, lội suối, lấy hàng chục, thậm chí hàng trăm mẫu sinh phẩm của các ngôi mộ vô danh về Hà Nội xét nghiệm. Khi có kết quả chính xác thì tổ chức trao cho các gia đình, thân nhân liệt sỹ. Mặc dù có những chuyến đi không đem lại kết quả như mong muốn, nhưng gian nan không làm những “người lính cụ Hồ” nhụt chí. Ông Nguyễn Hùng Phong cho biết:“Khoảng 200 nghìn liệt sỹ chưa tìm được trong điều kiện hết sức khó khăn, chúng ta vẫn đang quyết tâm tìm. 300 nghìn mộ liệt sỹ vô danh là những ai? Chúng tôi vẫn đang kề vai, sát cánh với các cơ quan chức năng nhà nước làm cả 2 nhiệm vụ này. Riêng về chuyện giám định gien để “trả lại tên cho anh” tưởng rằng đơn giản nhưng rất phức tạp, rất khó khăn. Nhưng khó đến thế chứ khó nữa chúng tôi vẫn làm. Hội thì không có nhiều người nhưng có “chân rết” ở các địa phương và hàng chục nghìn hội viên các gia đình liệt sỹ ở các địa phương làm việc này”.

       Ngoài Hội hỗ trợ gia đình liệt sỹ Việt Nam, hiện có hàng nghìn cựu chiến binh, những người thân của các liệt sỹ tình nguyện trở thành hội viên giúp đỡ các gia đình liệt sỹ khác trong việc tìm kiếm hài cốt người thân. Có những người hàng ngày vẫn đạp xe đạp đi tìm mộ, có những người chắt chiu từng đồng tiền để cùng gia đình liệt sĩ đi tìm đồng đội của mình trước đây. Càng đi, càng tìm, họ càng thấy cần phải làm nhiều hơn nữa cho đồng đội và góp phần xoa dịu nỗi đau của các thân nhân liệt sỹ.

Thế hệ trẻ thắp nến tri ân Anh hùng Liệt sĩ dịp kỷ niệm 69 năm Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7 - Ảnh Quang Định

       Cựu chiến binh Nguyễn Duy Quyết ở Định Hóa, Thái Nguyên là một trong những người như thế. Đến nay, ông đã tìm được hàng trăm hài cốt liệt sĩ có đầy đủ danh tính và được quy tập về các Nghĩa trang Quốc gia cũng như nghĩa trang quê hương. Ông tâm sự, đã từng chôn cất nhiều bạn bè trong chiến đấu nên ông cảm thấy có lỗi với đồng đội nếu không cùng gia đình đi tìm các đồng chí về với quê hương…. Ngoài tài liệu đang giữ, ông Quyết còn trực tiếp đến các phòng chính sách các Quân khu 5,7,9 và các đơn vị để lấy tư liệu. Đến nay ông đã gửi 5 nghìn lá thư tay để gửi thông tin cho các gia đình liệt sỹ. Cũng đã có hàng nghìn gia đình nhờ thông tin của ông tìm được phần mộ người thân. Tri ân cùng đồng đội, cựu chiến binh Nguyễn Duy Quyết tâm niệm sẽ làm công việc này cho đến khi nào không thể làm được nữa mới thôi:“Mặc dù là thương binh, tuổi cũng đã cao rồi nhưng còn có điều kiện thì còn giúp các gia đình liệt sỹ bằng cách thông tin, giúp đỡ, định hướng cho họ để tìm kiếm phần mộ liệt sỹ. Đó là tâm nguyện mà tôi luôn mang trong lòng. Đối với các gia đình liệt sỹ có tâm tư, nguyện vọng thì chúng tôi giúp đỡ trực tiếp, giới thiệu cho họ đến với những đội quy tập, tìm kiếm hài cốt liệt sỹ. Hiện còn khoảng 5 nghìn liệt sỹ nữa tôi chưa thể thông tin đến gia đình họ. Tôi sẽ tiếp tục thông tin đến họ để họ biết được liệt sỹ hy sinh ở đâu, phần nào an ủi cho các gia đình”

        Nỗ lực “rút hết sức mình" để tìm kiếm hài cốt liệt sỹ, với những cựu chiến binh như ông Nguyễn Quang Thanh, Nguyễn Hùng Phong và Nguyễn Duy Quyết, đó không chỉ để góp phần làm vơi bớt những nỗi đau chiến tranh, mà còn là để trả nghĩa cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc./.