Mưy ooy đợ apêê nâu năc nghệ nhân ưu tú Mai Thị Hồng Chắn, coh vêêl Nà Vài, chr’val Lục Yên. Ahêê đh’rưah bhrợ năl lâng nghệ nhân nâu ớ:

Pazêng bh’ươr pr’hat Tày âng amoó Chắn ơy choom hat tơợ ruh 5, 6 c’moo. Pazêng cr’liêng pr’hat âng amoó tơợp hát năc aconh căn lâng apêê t’ha coh vel pa choom đoọng, r’dợ năc rau căh choom căh vêy coh pr’ặt tr’mông âng amoó.

“Acu choom hát zập pr’hat Tày tơợ p’niên ặ. Xoọc đâu, acu vêy năl bấc rau bh’ươr. Tơợ zập hội diễn, hội thi cung t’pâh loom âng cu ting pa dưr lâh mơ tước t’ngay đâu”.

Bêl ơy ng’hay zập cr’liêng pr’hat âng apêê a dich, a mế, amoó Chắn năc chơơc lêy, k’rong pazêng bh’ươr n’ty, chơơc năl ghit lâh mơ j’niêng cr’bưn âng đhanuôr Tày. R’dợ năc a moó tơợp xrặ, t’vaih bấc pr’hat t’mêê, pa căh xa nay vel bhươl, k’tiếc k’ruung lâng pr’ặt tr’mông lang nâu kêi. Zập bh’ươr đươi cơnh đêêc năc bấc ngai năl tước tơợ zập g’luh giao lưu, hội diễn, sinh hoạt văn hóa đhị vel đong. Lâng tơợp zập lớp âng amoó dzoọng pa choom đoọng ơy apêê ting năl lâh, pa bhlầng năc cơnh lâng pr’châc p’niên. Amoó Chắn đoọng năl, tước nâu kêi, amoó ơy bhrợ 11 lớp pa choom đoọng pr’hat Tày, t’pâh k’ha riêng học viên đhị bấc ruh c’moo ting pâh.

“Bơơn Đảng, Nhà nước k’rang, zooi m’bứi zên đoọng ha nghệ nhân cung cơnh lớp pa choom âng zi, zooi muy đăh đoọng zư pa dưr lâh mơ chr’năp văn hóa ty đanh âng ma nưih Tày”.

Vương Thị Giang ơy ting pa choom  hát tơợ a moó Chắn 4 c’moo đâu, a đhi căh muy bơơn pa choom c’năl lâng kỹ thuật hát cơnh crêê pr’hay bhlầng, năc dzợ k’rong kinh nghiệm đhị sân khấu, ting pâh trình diễn đhị zập t’nay bhiệc bhan.

“Bh’ươr pr’hat Tày pr’hay bhlầng, a cu kiêng hát. Acu yêm loom vêy bơơn cô Chắn pa choom đoọng hát then, hát khắn, cọi”.

Pr’căn Nông Thị Tiếp, muy cha nắc t’ha ặt vel 13, chr’val Lục Yên bhui har đoọng năl: Đươi pazêng manưih cơnh nghệ nhân Mai Thị Hồng Chắn, pazêng cr’liêng pr’hat ngoọ cơnh năc ặt lơơp coh cr’noọ, nâu kêi ơy leh vaih coh pr’ặt tr’mông zập t’ngay lâng vêy c’rơ clan bhưah lâh mơ.

“Chr’năp liêm âng ma nưih Tày năc căh choom căh vêy cr’liêng pr’hat, bh’ươr then, cọi. Ha dang căh vêy pazêng bh’ươr nâu năc cung đui cơnh căh vêy a vị cha coh zập t’ngay”.

T’cooh Đặng Ngọc Thông, hội viên Hội Văn học – Nghệ thuật tỉnh Lào Cai, Chủ nhiệm CLB Văn hóa, thể thao ma nưih Tày, chr’val Lục Yên đoọng năl:

“Pr’hat Tày năc đoọng pa choom đoọng cớ kỹ thuật, cơnh ặt ma mông; pa too  pa choom acoon a chau lâng pa choom cớ kinh nghiệm bhrợ cha đoọng ha lang t’tun pa dưr liêm choom lâh mơ. Lêy ooy bhiệc bhrợ âng Hồng Chắn  năc cu lêy chr’năp căh dzợ cơnh, tu ơy bơơn lêy c’bhuh pr’chấc p’niên ting pa dưr. Lang apêê nâu ha dang căh ting pâh năc lêy đui cơnh bil pât lưch”.

C’lâng bh’rợ zư pa dưr bh’ươr pr’hat Tày âng a moó Chắn cung bơơn pa căh lâng pazêng bh’nơơn. Tơợ Huy chương Vàng lâng tiết mục “X’nưl sáo Mường Lai” c’moo 2001 tước cha ner A đhị Liên hoan Nghệ thuật hát then, đàn tính prang k’tiếc k’ruung c’moo 2018; đăn đâu  bhlầng năc Huy chương Vàng đhị Hội diễn Đàn, hát dân ca pêê miền prang k’tiếc k’ruung c’moo 2026… Pa bhlầng c’moo 2022, amoó bơơn đớp cha ner tr’haanh nắc Nghệ nhân Ưu tú đăh nghệ thuật trình diễn dân gian.

Amoó Chăn xay moon, pazêng hun pr’hêl năc đoo êêh rau năc bh’rợ lêy bơơn, năc rau amoó kiêng lâh mơ năc pazêng cr’liêng pr’hat âng ma nưih Tày dzợ bơơn hay tước, bơơn chăp kiêng  lâng bơơn pa dưr pa xơc.

Bêl bhr’dang dzung lướt doọ ơy g’lêêh k’bao, bêl mr’loọng dzợ mặ hát, nghệ nhân ưu tú Mai Thị Hồng Chắn năc dzợ pa têệt pa dưr cớ đoọng ha lang t’tun, đoọng bh’ươr pr’hat Tày doọ dzợ ặt ch’va lưn lơơp coh loom cr’noọ, ha dợ năc dưr chr’va coh pr’ặt tr’mông t’ngay đau lâng ha y chroo…/.

ĐẮM SAY LÀN ĐIỆU DÂN CA TÀY Ở ĐẤT NGỌC

Ở xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai, những làn điệu dân ca Tày như khắp, lượn, then mượt mà, như dòng nước êm ái nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ. Đến ngày hôm nay, những "báu vật" ấy vẫn đang được những người con yêu quê hương gìn giữ, sưu tầm và truyền lại. Một trong số đó là nghệ nhân ưu tú Mai Thị Hồng Chắn, ở thôn Nà Vài, xã Lục Yên

Những làn điệu dân ca Tày đến với chị Chắn từ khi mới 5, 6 tuổi. Những câu hát đầu tiên là chị học từ cha mẹ và từ những người lớn trong bản, để rồi nó trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chị.

“Tôi biết hát các làn điệu dân ca Tày từ khi tôi còn rất nhỏ. Hiện nay tôi cũng nắm giữ được rất nhiều các làn điệu. Qua các hội diễn, hội thi cũng đã thôi thúc cho tôi để tôi phát huy đến tận ngày hôm nay”. 

Khi đã thuộc những câu hát của các bà, các mẹ, chị Chắn tiếp tục tìm tòi, sưu tầm những làn điệu cổ, tìm hiểu sâu hơn các phong tục, tập quán của đồng bào Tày trong dân gian. Rồi dần dần, chị bắt đầu sáng tác, đặt lời mới cho nhiều bài hát, đưa vào đó những câu chuyện về quê hương, đất nước và cuộc sống hôm nay. Các làn điệu dân ca vì thế không nằm yên trong ký ức, mà hiện diện trong những cuộc giao lưu, những hội diễn, những sinh hoạt văn hóa ở địa phương. Và gần gũi hơn là những lớp học mà chị trực tiếp truyền dạy cho người dân, nhất là thế hệ trẻ. Chị Chắn cho biết, đến nay, chị đã mở được 11 lớp truyền dạy dân ca Tày, thu hút hàng trăm học viên ở nhiều lứa tuổi tham gia.

“Được Đảng, Nhà nước rất quan tâm, hỗ trợ cho nghệ nhân cũng như lớp truyền dạy của chúng tôi chi phí, giúp một phần nào để phát triển, giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Tày”.

Vương Thị Giang đã theo cô Chắn học hát hơn 4 năm, em không chỉ được trang bị vốn kiến thức và kỹ thuật hát khá tốt, mà còn tích lũy kinh nghiệm sân khấu, tham gia trình diễn ở các ngày hội vui.

“Giai điệu dân ca Tày rất hay và em rất thích thú. Em rất vui được cô Chắn truyền dạy hát dân ca, hát then, hát khắp, cọi”.

Bà Nông Thị Tiếp, một người cao tuổi ở thôn 13, xã Lục Yên vui mừng cho biết: Nhờ những người như nghệ nhân Nông Thị Hồng Chắn, những câu hát tưởng như chỉ còn nằm trong ký ức, nay đã hiện hữu trong cuộc sống thường ngày và có một sức sống mới.

“ Bản sắc của dân tộc Tày là không thể thiếu được những lời ca, tiếng hát, những làn điệu then, cọi. Nếu mà thiếu đi những lời ca tiếng hát đó thì cũng như là thiếu đi cơm ăn hàng ngày”.

Ông Đặng Ngọc Thông, hội viên Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lào Cai, Chủ nhiệm CLB Văn hóa, thể thao dân tộc Tày, xã Lục Yên cho biết thêm:

“ Dân ca Tày mục đích là để truyền lại kỹ thuật, kỹ năng sống; giáo dục con cháu và truyền lại các kinh nghiệm sản xuất cho con cháu kế tục và phát triển ngày càng tốt hơn. Nhìn vào việc làm của Hồng Chắn thì tôi thấy là rất quý vì đã tìm được cái đối tượng con trẻ, đấy là cái rất cần. Lớp trẻ này mà không theo thì khi lớp bố mẹ mất đi thì coi như hết”.

Hành trình giữ những làn dân ca Tày của chị Chắn cũng được ghi dấu bằng nhiều thành tích. Từ Huy chương Vàng với tiết mục “Tiếng sáo Mường Lai” năm 2001 đến giải A tại Liên hoan Nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc năm 2018; gần đây nhất là Huy chương Vàng tại Hội diễn Đàn, hát dân ca ba miền toàn quốc năm 2026... Đặc biệt, năm 2022, chị được công nhận danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian.

Chị Chắn chia sẻ, những phần thưởng ấy không phải là đích đến, mà điều chị mong muốn hơn cả là những câu hát của dân tộc Tày vẫn được nhớ, được yêu và được trao truyền.

Khi đôi chân chưa mỏi, khi vẫn còn ngân được tiếng hát, nghệ nhân ưu tú Mai Thị Hồng Chắn tâm niệm sẽ còn tiếp tục trao truyền cho thế hệ sau, để làn điệu dân ca Tày không chỉ còn vang vọng trong ký ức, mà mãi ngân vang giữa cuộc sống hôm nay và mai sau..../.