Hidưm x’rịa tuần, đong cộng đồng vel Đắk N’Drung, chr’val Đức An, tỉnh Lâm Đồng dưr chr’val x’nưl chiing. 25 học viên bơơn apêê nghệ nhân pa choom đoọng cơnh t’coọ chiing. Tơợ zập g’luh pa choom, x’nưl chiing năc dưr chr’va pr’hay bhlầng. Amoó Thị Hợi xay moon:"Bêl căh ơy pa choom, a cu ngoọ k’đhap bhlầng. Ha dợ tơợ ơy ting pa choom lớp nâu, a cu lêy doọ k’đhap cơnh đay ngoọ. Tước nâu kêi, a cu ơy choom t’coọ pêê bài chiing buôn đươi. Acu bhui har bhlầng ơy choom tâm. Acu ting pa zay lâh mơ đoọng zư pa dưr chr’năp văn hóa âng ma nưih đay”.

Lớp pa choom tâm goong, t’cóo chiing xoọc tr’nơợp năc vêy ting zooi tơợ chính quyền chr’val Đức An lâng ngành văn hóa tỉnh Lâm Đồng. Tơợ  bêl lớp ơy xang, apêê  ađhi amoó năc pa choom đhị đong văn hhóa âng vel Đắk N’Drung. Zập hi dưm x’rịa tuần, ađhi amoó ra pặ bh’rợ tr’nêng đoọng tước pa choom t’cóo chiing. Zập g’luh t’cóo cơnh đêêc năc ơy vaih đhr’năng u loih coh pr’ặt tr’mông.

Cơnh lâng apêê nghệ nhân, bhiệc pa choom t’cóo chiing căh muy cơnh pa choom đươi muy cr’coọ x’nưl, năc đoo đơơng pa dưr chr’năp liêm coh pr’ặt tr’mông, zooi pr’châc p’niên năl zập cơnh x’nưl chiing, chr’năp cơnh ooy, đoọng tơợ đêêc apêê năl cơnh đươi dua coh pr’ặt tr’mông. Tơợ zập g’luh pa choom đoọng, Nghệ nhân Thị Dryan rơơm vêy pa xoọng bấc pr’châc p’niên ting pa choom t’cóo chiing:"Chr’val Đức An ơy t’vaih pr’đơợ đoọng bhrợ lớp pa choom t’cóo chiing nâu đoọng ha pr’chấc p’niên ting pa choom. Tơợ lớp pa choom nâu, azi kiêng pachoom pazêng cơnh tâm x’nưl chiing ty đoọng ha lang t’tun, đoọng ha pêê oọ ha vil chr’năp liêm âng lang lalăm đơc đoọng”.

Đoọng t’pâh apêê nghệ nhân pa têệt pa dưr, pa choom đoọng pazêng chr’năp văn hóa liêm pr’hay đoọng ha lang t’tun, tơợ ơy pa zưm vel bhươl, chr’val Đức An ơy pa căh Quyết định zooi zập c’xêê đoọng ha bơr Nghệ nhân Ưu tú âng vel Đắk N’Drung. Coh đêêc, NNƯT Thị Phyơn, Đội trưởng đội Văn nghệ dân gian vel Đắk N’Drung, bơơn zooi lâh 3 ức đồng zập c’xêê. Cơnh lâng a đoo, nâu năc rau k’rang chr’năp ga măc bhlầng đăh bh’rợ zư pa dưr chr’năp văn hóa M’nông."Acu yêm bhlầng loom, chăp hơnh Đảng, Nhà nước ơy vêy chính sách zooi đoọng ha cu lâh 3 ức đồng zập c’xêê. Nâu năc zên chr’năp bhlầng đoọng ha cu pa zay pa dưr chr’năp văn hóa ty đanh. Acu năc pa choom cớ bhiệc tâm chiing đoọng ha lang t’tun, pa dưr c’bhuh pân đil t’coó chiing ha dưr k’rơ lâh mơ, đoọng ha lang coon ch’châu pa têệt pa dưr c’kir âng lang aconh a bhướp”.

Tơợ pazêng chr’năp văn hóa bơơn zư lêy, chr’val Đức An xoọc t’hước pa dưr zr’lụ du lịch vel bhươl đhị vel Đắk N’Drung. T’mooi bơơn lêy t’cóo chiing, lêy bhiệc bhan, taanh din lâng âm cha ch’na ma nưih M’nông. Coh đêêc, đong văn hóa vel bhươl năc đhị ra pặ pazêng pr’đươi ty chr’năp, pa căh chr’năp vel đong lâng zập bh’rợ văn hóa du lịch. Pr’căn Thị Rơi, Bí thư Chi bộ vel Đắk N’Drung, xay moon:"Bhiệc t’pâh ađhi amoó, đoàn viên đha đhâm c’mor ting pâh t’coó chiing goong căh muy zư pa dưr chr’năp văn hóa năc dzợ t’bhlầng pa têệt pa dưr vel  bhươl. Chr’val ơy k’rong bhrợ pa dưr đong văn hóa t’mêê đoọng ha bhươl, t’vaih pr’đơợ đoọng ha đhanuôr k’rong sinh hoạt. Azi rơơm đơơng zập pr’đươi, rau buôn đươi dua đơơng chr’năp ty đanh pa căh coh đâu, đoọng ha lang t’tun năl ghit lâh mơ ooy văn hóa ma nưih đay”.

Tơợ pazêng tr’pang têy chai lưch tu đhăn boo tặ p’răng bhrợ ha rêê ha lai, pazêng pân đil M’nông ặt vel Đắk N’Drung xoọc zư pa dưr x’nưl chiing âng vel bhươl. Đh’rôông oih dzợ ang zập hi dưm x’rịa tuần, x’nưl chiing dzợ dưr chr’val đơơng chr’năp văn hóa âng vel bhươl tân đôr k’rơ lâh mơ đh’rưah lâng rau ha dưr âng vel đong Đức An, Lâm Đồng./.

PHỤ NỮ M’NÔNG GIỮ NHỊP CHIÊNG ɃON LÀNG

Mỗi tối cuối tuần, những người phụ nữ M’nông ở ƀon Đắk N’Drung, xã Đức An, tỉnh Lâm Đồng lại rủ nhau về nhà văn hóa cộng đồng học đánh chiêng. Tiếng chiêng lúc ngập ngừng, lúc rộn rã cất lên giữa đêm yên bình. Những người phụ nữ nơi đây đang lặng lẽ giữ lửa và truyền lại di sản của cha ông cho thế hệ sau.

Buổi tối cuối tuần, nhà cộng đồng bon  Đắk N’Drung, xã Đức An, tỉnh Lâm Đồng sôi động nhịp cồng chiêng. 25 học viên được các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn từng nhịp chiêng, từ cách cầm chiêng đến cách đánh sao cho đúng nhịp. Qua từng buổi tập, tiếng chiêng dần trở nên nhịp nhàng, gần gũi. Chị Thị Hợi phấn khởi chia sẻ:"Trước khi học, tôi nghĩ đánh chiêng khó lắm. Nhưng tham gia lớp học này, tôi thấy không khó như mình nghĩ. Đến nay, tôi đã đánh được ba bài chiêng cơ bản. Rất vui vì mình đã biết đánh chiêng. Tôi sẽ cố gắng tập luyện thêm để góp phần giữ gìn văn hóa của mình".

Lớp truyền dạy cồng chiêng ban đầu có sự hỗ trợ của chính quyền xã Đức An và ngành văn hóa tỉnh Lâm Đồng. Sau khi lớp học kết thúc, các chị em vẫn chủ động duy trì lịch tập luyện tại nhà văn hóa bon Đắk N’Drung. Đều đặn vào các buổi tối cuối tuần, chị em lại thu xếp việc nương rẫy, việc nhà để cùng nhau ôn lại từng bài chiêng, nhắc nhở nhau từng nhịp đánh. Những buổi tập ấy đã giúp tiếng chiêng dần trở nên thân thuộc, thấm sâu vào đời sống bon làng.

Đối với các nghệ nhân, việc truyền dạy chiêng không đơn thuần là dạy cách sử dụng một loại nhạc cụ, mà là trao lại cả vốn sống, giúp thế hệ trẻ hiểu được từng bài chiêng vang lên trong dịp nào, mang ý nghĩa gì, để từ đó tự hào thực hành trong đời sống của bon làng. Qua mỗi buổi tập luyện, Nghệ nhân Thị Dryan mong muốn có thêm nhiều người trẻ tìm đến với cồng chiêng:"Xã Đức An đã tạo điều kiện cho bon mở lớp dạy đánh chiêng để các bạn trẻ có niềm đam mê được học tập. Qua lớp học, chúng tôi mong muốn truyền dạy những bài chiêng cổ cho thế hệ trẻ, để con cháu không quên di sản mà cha ông đã giữ gìn từ bao đời".

Để động viên các nghệ nhân tiếp tục trao truyền những giá trị văn hóa tốt đẹp cho thế hệ sau, sau khi sáp nhập xã, xã Đức An đã ban hành Quyết định trợ cấp sinh hoạt hằng tháng cho hai Nghệ nhân Ưu tú cuả ƀon Đắk N’Drung. Trong đó, NNƯT Thị Phyơn, Đội trưởng đội Văn nghệ dân gian ƀon Đắk N’Drung, được hỗ trợ hơn 3 triệu đồng mỗi tháng. Với bà, đây là sự quan tâm đầy ý nghĩa trên hành trình giữ gìn văn hóa M’nông."Tôi rất vui và cảm ơn Đảng, Nhà nước đã có chính sách hỗ trợ cho tôi hơn 3 triệu đồng 1 tháng. Đây là nguồn động viên lớn để tôi tiếp tục bảo tồn văn hóa truyền thống. Tôi sẽ tiếp tục hướng dẫn, truyền dạy cách đánh chiêng cho thế hệ trẻ, đưa đội chiêng nữ phát triển hơn, để con cháu tiếp nối di sản của cha ông".

Từ những giá trị văn hóa được bảo tồn, xã Đức An đang định hướng xây dựng điểm du lịch cộng đồng tại ƀon Đắk N’Drung. Du khách sẽ có dịp trải nghiệm cồng chiêng, các lễ hội, nghề dệt thổ cẩm và ẩm thực M’nông. Trong đó, nhà văn hóa cộng đồng là điểm nhấn trung tâm, trưng bày những vật dụng truyền thống, giới thiệu bản sắc địa phương và các hoạt động văn hóa du lịch. Bà Thị Rơi, Bí thư Chi bộ ƀon Đắk N’Drung chia sẻ:"Việc vận động  chị em, đoàn viên thanh niên tham gia học cồng chiêng không chỉ giữ gìn bản sắc mà còn tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Xã đã đầu tư xây dựng nhà văn hóa mới cho bon, tạo điều kiện để bà con sinh hoạt, tập luyện. Chúng tôi mong muốn đưa các dụng cụ, đồ dùng sinh hoạt truyền thống vào trưng bày tại đây, để thế hệ trẻ hiểu hơn về văn hóa dân tộc".

Từ những bàn tay chai sần vì nắng gió nương rẫy, những phụ nữ M’nông ở ƀon Đắk N’Drung đang gieo nhịp, giữ hồn cho tiếng chiêng quê hương. Ngọn lửa ở nhà văn hóa cộng đồng vẫn thắp sáng mỗi đêm cuối tuần, nhịp chiêng ngân vang  đưa bản sắc văn hóa bon làng vươn xa cùng sự phát triển của quê hương Đức An, Lâm Đồng./.