Zên chroót môi trường crâng nắc pa dưr bấc pa bhlâng rau liêm choom âng bh’rợ zư lêy- pa dưr crâng đhị Kon Tum. Rau đêếc nắc rau xa nay xay moon gít tơợ rau la lua bêl đhị tỉnh Kon Tum cóh xoọc đâu dzợ 157 r’bhâu hecta crâng cóh zr’lụ bhrợ têng bh’rợ môi trường crâng nắc vêy ta pazao đoọng ooy pazêng pr’loọng đong, c’bhúh pr’loọng đong lâng bhươl cr’noon. Tơợ bêl tỉnh pa dưr bh’rợ pazao đoọng zư lêy crâng ting cơnh bh’rợ n’nâu lâng vêy p’xoọng zên chroót tơợ quỹ môi trường crâng, đợ bh’rợ pa hư crâng cóh tỉnh nắc xiêr bấc pa bhlâng. đh’rứah lâng n’nắc đhanuôr ting t’ngay xay bhrợ liêm choom, vêy trách nhiệm lấh mơ lâng crâng.

     C’moo 2015, cr’noon Đắc Wơk, chr’val Hơ Moong, chr’hoong Sa Thầy nhăn zư lêy lấh 8 hecta crâng cóh tu k’ruung đhị zr’lụ chr’val. Xang bêl prá xay lâng apêê pr’loọng đong đhanuôr cóh cr’noon nắc mr’cơnh cr’noọ xa nay bhrợ t’váih 4 c’bhúh zư lêy crâng. Đh’rứah lâng bh’rợ ta luôn lướt ch’mêết lêy zâl cha groong c’bhúh col pa hư crâng, đhanuôr cr’noon Đắc Wơk dzợ bhrợ têng xa nay gr’hoót, cóh đêếc xay moon gít đợ bh’rợ lâng đợ ng’toom lâng bh’rợ pa hư crâng. Đươi vêy cơnh đêếc lấh 1 c’moo ahay đhăm crâng cóh tu k’ruung pazao đoọng ooy cr’noon Đắc Wơk nắc vêy ta đhanuôr zư lêy nhâm mâng pa bhlâng. A noo A Cường, muy cha nắc đhanuôr cóh cr’noon prá: “Đoọng zư lêy crâng đhanuôr nắc vêy xa nay gr’hoót đoọng toọm đợ bh’rợ pa hư crâng cóh tu k’ruung âng bhươl cr’noon k’đhơợng lêy. Vêy ngai bhrợ lất, ba bi cơnh manuýh cóh bhươl cr’noon cắh cậ manúyh tơợ lơơng nắc bh’rợ toom cơnh đâu. Tr’nơớp bh’rợ toom doọ h’lêệng nắc Ban k’đhơợng lêy âng bhươl cr’noon tước p’too pa choom. Cóh g’lúh bơr nắc toom ting cơnh xa nay gr’hoót âng bhươl cr’noon, cơnh toom a tứch. T’đui ooy đhr’năng xang n’nắc tước toom a ọc.”

     Đhị chr’hoong Kon Plông, cóh muy đơn vị c’la crâng nắc Công ty TNHH muy thành viên lâm nghiệp Kon Plông ơy pazao đoọng ha 665 pr’loỌng đong đhanuôr lâng 7 c’bhúh đhanuôr k’đhơợng lêy lấh 20.700 hecta crâng cóh pazêng đhăm p bhứah 56.500 hecta crâng âng đơn vị n’nâu nắc vêy tỉnh Kon Tum pazao đoọng zư lêy. Bh’nơơn bh’rợ đoọng lêy cóh 5 c’moo ahay crâng âng Công ty k’đhơơng zư doọ dưr váih bh’rợ roóh crâng. Đợ bh’rợ tal crâng bhrợ ha rêê đhuốch, đợ bh’rợ col pay n’loong lất xa nay doọ dzợ bấc. A noo A Pan, trưởng cr’noon Vi Ô Lắc, chr’val Pờ Ê, chr’hoong Kon Plông prá: “Bêl l’lăm ahay cắh ơy pazao đoọng ooy đhanuôr apêê đoo tal crâng. Pazao đoọng ooy apêê đoo nắc apêê đoo doọ dzợ k’xịa pay. Cóh muy c’xêê c’bhúh pr’loọng đong n’nắc nắc zập ngai công lướt ch’mêết lêy, loon đơớh zala cha groong rau bh’rợ n’lất n’mốp lâng prá xay lâng apêê n’lơơng, nâu đoo nắc Đảng, Nhà nước ơy pazao đoọng ooy bhươl cr’noon âng zi tu cơnh đêếc i nhi cắh choom bhrợ lất. Ha dang i nhi cắh đươi cơnh t’coóh bhươl lâng cr’noon xay moon nắc azi đơơng i nhi tước ooy chr’val bhrợ bhiệc lâng UBND chr’val.”

     Xa nay tơợ Sở NN lâng PTNT tỉnh Kon Tum đoọng lêy tước nâu cơy đhăm crâng vêy Nhà nước pazao đoọng k’tiếc, pazao đoọng crâng, k’đhơơng zư lêy lấh 45 r’bhâu hecta ooy 3.600 pr’loọng đong, 22 cộng đồng, đhanuôr bhươl cr’noon, đhăm crâng vêy c’la crâng nắc tổ chức nhà nước pazao đoọng zư lêy crâng ooy đhanuôr, cộng đồng zư lêy lấh 157 r’bhâu hecta ha 5 r’bhâu pr’loọng đong, 73 cộng đồng, đhanuôr bhươl cr’noon lâng 30 c’bhúh pr’loọng đong. Bh’rợ pazao đoọng crâng lâng zư lêy crâng ooy pr’loọng đong, cha nắc manuýh, bhươl cr’noon k’đhơợng lêy nắc liêm choom bhlâng, pazêng bh’rợ bhrợ lất xa nay âng luật, tal crâng bhrợ ha rêê đhuốch nắc doọ dzợ bấc. Nắc manuýh vêy bấc c’moo xay bhrợ bh’rợ zư lêy crâng cóh Kon Tum, t’coóh Phan Đình Nhã, Phó Viện trưởng Viện xay moon pa dưr xay moon, bh’rợ pazao đoọng crâng ooy pr’loọng đong, bhươk cr’noon zư lêy nắc c’lâng bh’rợ crêê cơnh đoọng zư lêy crâng. “L’lăm ahay cắh ơy pazao đoọng quyền nắc apêê đoo công ting zư lêy crâng n’nâu, ha dzợ rau chr’nắp nắc đhiệp cóh bhươl cr’noon a năm, ha dzợ lâng manuýh n’lơơng nắc k’đháp tu ooy xa nay nắc apêê đoo cắh vêy quyền. Bêl apêê đoo ơy vêy quyền nắc apêê đoo pân xay bhrợ. Tr’nơớp nắc toom ting cơnh xa nay j’niêng âng bhươl cr’noon xang nắc xay ooy chr’val, xay ooy chính quyền nắc zập ng’moon nâu đoo nắc xa nay pháp luật. Nhâm mâng quyền đoọng ha apêê đoo nắc apêê đoo đh’rứah pazum j’niêng cr’bưn lâng xa nay âng luật pháp nắc apêê đoo choom zư lêy crâng.”

     Bơơn vêy ta pazao đoọng zư lêy crâng lâng pazao đoọng k’tiếc, pazao crâng, đh’rứah lâng trách nhiệm lâng crâng ting t’ngay ha dưr dal, pazêng pr’loọng đong, cộng đồng cóh tỉnh Kon Tum công xoọc đươi dua rau liêm crêê tơợ crâng. Xoọc đâu tơợ zên chroót môi trường crâng, đợ zên bơơn pay pa chô cóh zập c’moo âng muy pr’loọng đong ting zư lêy crâng bơơn tơợ 4 tước 6 ức 500 r’bhâu đồng. Lâng cộng đồng tơợ 18 tước 143 ức đồng. Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr ting t’ngay đăn lấh mơ lâng crâng nắc pr’đơợ nhâm mâng cóh bh’rợ zư lêy crâng liêm choom lấh mơ./.

KON TUM : ĐÒN BẨY CHO CÔNG TÁC BẢO VỆ-PHÁT TRIỂN RỪNG
                                                                                                     PV Khoa Điềm

     Tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng đã làm tăng đáng kể hiệu quả bảo vệ-phát triển rừng tại Kon Tum. Đây là lời khẳng định từ thực tế, khi tại tỉnh Kon Tum hiện có 157.000 ha rừng thuộc lưu vực cung ứng dịch vụ môi trường rừng được giao khoán cho các hộ, nhóm hộ, cộng đồng, và thôn làng. Từ khi tỉnh tăng việc giao khoán quản lý bảo vệ rừng theo cách này và có thêm nguồn chi trả từ quỹ cung ứng dịch vụ môi trường rừng, số vụ xâm hại rừng ở tỉnh đã giảm hẳn. Cùng với đó người dân ngày càng gắn bó, có trách nhiệm hơn với rừng.

       Năm 2015, làng Đắc Wơk, xã Hơ Moong, huyện Sa Thầy nhận quản lý bảo vệ hơn 8 ha rừng đầu nguồn trên địa bàn xã. Sau khi bàn bạc các hộ dân trong làng đi tới thống nhất thành lập 4 tổ quản lý bảo vệ rừng. Cùng với thường xuyên phân công các tổ tuần tra ngăn chặn lâm tặc để giữ rừng, người dân làng Đắc Wơk còn xây dựng Hương ước trong đó quy định cụ thể hình thức và mức xử phạt đối với hành vi phá hoại rừng. Nhờ vậy hơn 1 năm qua diện tích rừng đầu nguồn giao cho làng Đắc Wơk được người dân bảo vệ chặt chẽ. Anh A Cường, một người dân trong làng cho biết: “Để giữ rừng bà con có một hương ước để xử lý, xử phạt những vụ vi phạm về chặt phá rừng đầu nguồn của thôn quản lý. Có ai đó vi phạm ví dụ như người trong thôn hoặc là người ngoài. Biện pháp thứ nhất ở mức độ nhẹ biện pháp thứ nhất Ban quản lý của thôn, của tổ đi nhắc nhở . Còn lần thứ hai sẽ xử phạt theo quy ước của làng ví dụ như xử phạt con gà này. Theo mức độ rồi con heo ”

       Tại huyện Kon Plông, chỉ riêng một đơn vị chủ rừng là Công ty TNHH Một thành viên lâm nghiệp Kon Plông đã giao cho 665 hộ dân với 7 cộng đồng dân cư, nhóm hộ quản lý bảo vệ trên 20.700 ha rừng trong tổng diện tích 56.500 ha rừng mà đơn vị này được tỉnh Kon Tum giao quản lý bảo vệ. Kết quả cho thấy trong 5 năm qua trên lâm phần của Công ty không để xảy ra cháy rừng. Số vụ phá rừng làm nương rẫy, số vụ khai thác lâm sản trái phép giảm đáng kể. Anh A Pan, thôn trưởng làng Vi ô lắc, xã Pờ Ê, huyện Kon Plông cho biết: “Trước kia chưa giao cho bà con hộ dân họ phát rẫy xung quanh. Giao cho cộng đồng rồi là bà con nghiêm túc không bao giờ lấn chiếm nữa. Trong một tháng nhóm hộ đó ai cũng đi kiểm tra, kịp thời ngăn chặn và nói với họ đây là Đảng, Nhà nước đã giao cho làng chúng tôi anh đừng có nên sai phạm. Nếu anh không nghe già làng với thôn thì tôi sẽ mời anh lên xã làm việc với UBND xã”   

       Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Kon Tum cho thấy tính đến thời điểm hiện nay diện tích rừng được Nhà nước giao đất, giao rừng  quản lý, bảo vệ là trên 45.000 ha cho trên 3.600 hộ gia đình, 22 cộng đồng, dân cư thôn; diện tích rừng được các chủ rừng là tổ chức nhà nước giao khoán quản lý bảo vệ rừng cho người dân, cộng đồng bảo vệ là hơn 157.000 ha cho 5.000 hộ gia đình, 73 cộng đồng, dân cư thôn và 30 nhóm hộ. Việc giao rừng và khoán bảo vệ cho hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư quản lý bảo vệ mang lại hiệu quả rõ rệt, các vụ vi phạm lâm luật, đốt phá rừng làm nương rẫy giảm hẳn. Là người có nhiều gắn bó, luôn trăn trở với việc bảo vệ rừng ở Kon Tum, ông Phan Đình Nhã, Phó Viện trưởng Viện tư vấn phát triển cho biết, việc giao rừng cho hộ gia đình, cộng đồng quản lý bảo vệ là một hướng đi đúng để giữ rừng: “Trước đây chưa giao quyền thì họ vẫn tự nguyện bảo vệ những khu rừng này nhưng mà hiệu lực nó chỉ gói gọn trong cộng đồng chứ còn đối với người ngoài là rất khó vì mặt pháp lý là họ không có quyền. Khi mà họ có được quyền rồi họ rất tự tin. Đầu tiên tôi xử luật làng rồi tôi báo với xã, báo với chính quyền thì nó đủ gọi là gậy pháp luật. Đảm bảo quyền cho họ thì họ vừa lồng ghép luật tục vừa lồng ghép luật pháp thì họ sẽ bảo vệ được rừng ”

        Được giao khoán quản lý bảo vệ rừng và giao đất, giao rừng, cùng với trách nhiệm với rừng ngày càng nâng cao, các hộ gia đình, cộng đồng ở tỉnh Kon Tum cũng đang được hưởng lợi từ rừng. Hiện tại từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng, thu nhập bình quân mỗi năm của một hộ gia đình tham gia quản lý bảo vệ rừng hiện đạt từ 4 đến 6 triệu 500 nghìn đồng. Đối với cộng đồng từ 18 đến 143 triệu đồng. Việc cuộc sống của người dân, của cộng đồng gắn bó với rừng được cải thiện là cơ sở vững chắc để việc quản lý bảo vệ rừng đạt kết quả tốt hơn./.