Tr’nơơp c’xêê 5 bêl đêêc ahay, bhuông n’nâu dưr lướt tơợ Argentina, chở đơơng 147 cha năc ta mooi. Bêl lướt, vêy 7 cha năc manuyh crêê pr’luh cr’ăy cr’ooh, coh đêêc vêy 2 cha năc ta moon năc crêê vi-rút Hanta, 5 cha năc manuyh n’lơơng vêy cơnh công crêê pr’luh cr’ăy. Rau k’rang bhlâng, pr’luh cr’ăy ơy bhrợ 3 cha năc manuyh chêệt lâng 1 cha năc coh đhr’năng k’ăy ngân bhlâng. Xoọc đâu căh ơy bơơn n’năl manuyh Việt Nam hân đoo vêy ting lướt coh g’luh lướt n’nâu.

Vi-rút Hanta năc vi-rút choom bhrợ t’vaih cr’ăy ngân ha manuyh. Bêl crêê pr’luh cr’ăy, manuyh k’ăy vaih k’hiir, k’bao, p’hơơm k’đhap, huyết áp xiêr, vêy cơnh cậ choom chêệt bil ha dang căh đơơh ta bơơn lêy lâng đơơh loon ng’pa dưah. Xoọc đâu, pr’luh cr’ăy tu vi-rút Hanta căh ơy vêy zơ nươu đơ tiêng choom pa dưah. Tu cơnh đêêc, bêl vêy cơnh crêê pr’luh cr’ăy, đhanuôr năc đơơh tước ooy cơ sở y tế khám lêy lâng đơơh loon vêy ta pa dưah. Căh choom ma chêêc câl ộm zơ nươu coh đong, pa bhlâng năc coh đhr’năng vaih k’hiir, p’hơơm k’đhap, k’bao.

Pr’luh cr’ăy tu vi-rút Hanta bấc bhlâng năc trơơi tơợ amó ooy manuyh. Pr’luh cr’ăy u vaih êế, đác đhó, đác ha vi âng amó crêê pr’luh cr’ăy, căh cậ năc coh zr’lụ amó ắt, đong amó. Buôn crêê pr’luh cr’ăy năc tu crêê coop k’đhơợng amó dzợ mamông, amó chêết, êế, đhó, đong amó; căh cậ xang bêl k’đhơợng pazêng rau đêêc năc têy crêê t’gợ ooy, moh, mắt, boóp. Pa bhlâng năc đoo bêl pih dooh đong xang, grăng, c’rol bh’năn, zr’lụ ăt đanh đươnh âng amó, êế lâng đác đhó u gooh âng amó năc choom dưr vaih cơnh pui pai k’tứi coh không khí. Ha dang crêê ng’ha nghêết pui n’leh vaih cr’ăy, đhanuôr năc công crêê vi-rút Hanta.

Cr’ăy n’nâu doọ lâh choom u trơơi tơợ manuyh ooy manuyh. Hân đhơ cơnh đêêc, đoọng zư lêy c’rơ ha c’la đay lâng pr’loọng đong năc đhanuôr hêê công căh choom căh rơớt, pa bhlâng năc coh zr’lụ vêy bấc amó ăt mamông.

Xang bêl crêê vi-rút Hanta, cr’ăy căh vêy đơơh n’leh vaih. Cr’chăl ăt vaih cr’ăy năc tơợ 2 tước 4 tuần, vêy cr’chăl vaih tước 8 tuần. Coh tr’nơơp, manuyh crêê cr’ăy buôn vaih k’hiir, pa khau, p’hơơm k’đhap, k’ăy acọ, viir moh mắt, k’ăy lêệ la, kiêng c’ta, c’ta, k’ăy luônh lâng pa zruah. Xang n’năc, cr’ăy choom dưr ngân lâh mơ. Manuyh k’ăy dưr k’ooh đơơh, k’ăy ta đhưa, p’hơơm k’đhap, nhưh, huyệt áp xiêr. Bêl n’leh vaih đhr’năng n’nâu năc đơơh ng’đơơng manuyh k’ăy tươc ooy cơ sở y tế, doọ ng’đươi manuyh k’ăy ma dưah.

Tước nâu cơy, Việt Nam căh ơy bơơn lêy manuyh hân đoo crêê cr’ăy vi-rút Hanta. Hân đhơ cơnh đêêc, Bộ Y tế p’too moon đhanuôr năc đơơh loon zâl cha groong pr’luh cr’ăy, pa bhlâng năc zâl cha groong pazêng rau pr’luh cr’ăy trơơi tơợ amó ooy manuyh.

Tr’nơơp, đhanuôr căh choom coóp k’đhơợng amó, amó ơy chêệt, êế, đhó âng amó, đác h vi âng amó căh cậ túp ooy đong amó. Bêl bơơn lêy amó chêết, đong amó, êế, amó coh đong ăt, coh grăng, c’rol bh’năn năc đơơh ng’ven pa liêm crêê cơnh. Bêl ven pa liêm đhị zr’lụ n’leh vêy amó ăt, đhanuôr loọng pazêng p’loọng đong đoọng l’thai. Ng’đươi pa nor boóp, đươi x’rọp têy, xang n’năc phun pa dếp zr’lụ vêy êế amó, đác đhí amó căh cậ đong amó lâng đác r’rao cơnh c’xu, xang n’năc năc vêy choom dzút pa sạch.

Đhanuôr hêê p’ghít cơnh đâu: Căh choom pih bêl u gooh, căh choom đươi máy diếu pui pai, căh choom đươi máy ha bhru coh zr’lụ vêy êế, đong amó. Tu ng’bhrợ cơnh đêêc, pui pai choom dưr păr coh không khí. Ha dang coh pui pai n’năc vêy cr’ăy, manuyh crêê ha nghêết vêy cơnh năc choom dưr vaih cr’ăy. Xang bêl pa sạch pa liêm, k’rong n’đoh n’noh, crêê coóp k’đhơợng amó căh cậ đhị zr’lụ vêy cơnh vaih cr’ăy, đhanuôr đơơh rau pa sạch têy lâng xà phòng  lâng đác ch’ngaách. Nâu đoo năc bh’rợ ba buôn năc chr’năp bhlâng coh bh’rợ zâl cha groong pr’luh cr’ăy.

Đoọng amó doọ bơơn mót ooy đong, đhanuôr năc choom k’nặt lứch zr’lụ b’boọng coh z’đâr đong, cum đong, p’bhung đong. Chr’na đha năh, đác ộm năc choom k’tóp pa céch. N’đọh n’noh năc k’rong đớc muy đhị, căh choom vất lơi bấc ooy. Ting n’năc, đhanuôr hêê công choom đắc acăp amó, pa liêm pa sạch zr’lụ đong ăt, tal xraách bhơi xấc coh toor đong, bhrợ ha đong xang, grang, c’rol bh’năn ta luôn l’thai, gooh gooi. Môi trường sạch liêm năc zooi pa xiêr đhr’năng amó ăt vaih lâng bhrợ đong.

bêl k’đhơợng amó, căh cậ ven pa liêm zr’lụ vêy bấc êê, đhó amó, đong amó, ha dang achăc azân dưr vaih k’hiir, pa khau, k’ăy acọ, viir moh mắt, k’ăy lêệ la, kiêng c’ta, c’ta, k’ăy luônh, pa zruah, k’ooh, k’ăy ta đhưa căh cậ p’hơơm k’đhap, đhanuôr hêê năc đơơh tươc ooy trạm y tế, trung tâm y tế căh cậ bệnh viện đăn bhlâng. Bêl khám, đhanuôr hêê xay truih ghít ooy apêê cán bộ y tế năc ađay ơy k’đhơợng amó, êế, đhó âng amó căh cậ đhị đong amó ăt. Xa nay n’nâu năc zooi apêê cán bộ y tế đơơh n’năl đhr’năng u vaih lâng đơơh loon ng’pa dưah.

Pr’luh cr’ăy tu vi-rút Hanta hân đhơ doọ ơy bơơn lêy u vaih coh k’tiếc k’ruung hêê, năc đhr’năng trơơi boọ âng pr’luh cr’ăy tơợ amó ooy manuyh năc rau choom ng’rơớt. Zập pr’loọng đong năc ven pa liêm, pa aih đong xang, tang leh, zư đớc chr’na đha năh crêê cơnh, c’chêệt amó crêê cơnh lâng lướt khám đh’reh cr’ăy bêl n’leh vaih cr’ăy cr’naanh. Đơơh loon zâl cha groong pr’luh cr’ăy tơợ bh’rợ k’tứi bhlâng coh zập t’ngay năc bh’rợ chr’năp bhlâng đoọng zư lêy c’rơ ha c’la đay, pr’loọng đong lâng ha zập ngai./.

BỘ Y TẾ CẢNH BÁO KHẨN VIRUS HANTA LÂY TRUYỀN TỪ CHUỘT

Bộ Y tế nước ta vừa có cảnh báo khẩn về nguy cơ lây nhiễm vi-rút Hanta. Cảnh báo này được đưa ra sau khi Tổ chức Y tế Thế giới thông tin về một số ca bệnh nặng trên một tàu du lịch ở khu vực Nam Đại Tây Dương.

Đầu tháng 5 vừa qua, con tàu này xuất phát từ Argentina, chở 147 hành khách. Trong chuyến đi, có 7 người bị bệnh đường hô hấp cấp, trong đó 2 người được xác định nhiễm vi-rút Hanta, 5 người khác nghi ngờ mắc bệnh. Đáng lo ngại, dịch bệnh đã làm 3 người tử vong và 1 người trong tình trạng nguy kịch. Hiện chưa ghi nhận công dân Việt Nam tham gia chuyến đi này.

Vi-rút Hanta là loại vi-rút có thể gây bệnh nặng cho người. Khi mắc bệnh, người bệnh có thể bị sốt, mệt, khó thở, tụt huyết áp, suy hô hấp, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.  Hiện nay, bệnh do vi-rút Hanta chưa có thuốc đặc trị. Vì vậy, khi nghi ngờ mắc bệnh, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được theo dõi, chăm sóc và điều trị kịp thời. Không nên tự mua thuốc uống ở nhà, nhất là khi có biểu hiện sốt cao, khó thở, mệt lả.

Bệnh do vi-rút Hanta chủ yếu lây từ chuột sang người. Mầm bệnh có thể có trong phân, nước tiểu, nước bọt của chuột bị nhiễm bệnh, hoặc ở những nơi chuột làm tổ, trú ẩn. Người dân có thể bị nhiễm bệnh khi chạm tay trực tiếp vào chuột sống, chuột chết, phân chuột, nước tiểu chuột, ổ chuột; hoặc sau khi tiếp xúc với những thứ này rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Đặc biệt, khi quét dọn nhà cửa, kho chứa, chuồng trại, nơi lâu ngày có chuột trú ẩn, phân và nước tiểu khô của chuột có thể bay thành bụi nhỏ trong không khí. Nếu hít phải bụi có mầm bệnh, người dân có thể bị nhiễm vi-rút Hanta.

Bệnh này rất hiếm khi lây từ người sang người. Tuy nhiên, để bảo vệ sức khỏe cho mình và gia đình, bà con không nên chủ quan, nhất là ở những nơi có nhiều chuột sinh sống.

Sau khi nhiễm vi-rút Hanta, bệnh thường không xuất hiện ngay. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 đến 4 tuần, có trường hợp kéo dài đến 8 tuần. Ban đầu, người bệnh có thể sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau nhức cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Sau đó, bệnh có thể chuyển nặng nhanh. Người bệnh đột ngột ho, tức ngực, khó thở, mệt lả, tụt huyết áp. Khi có những dấu hiệu này, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, không chờ bệnh tự khỏi.

Đến nay, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc bệnh do vi-rút Hanta trên người. Tuy vậy, Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần chủ động phòng bệnh, nhất là phòng các bệnh lây từ chuột sang người.

Trước hết, bà con không chạm tay trực tiếp vào chuột sống, chuột chết, phân chuột, nước tiểu chuột, nước bọt của chuột hoặc ổ chuột. Khi phát hiện chuột chết, ổ chuột, phân chuột trong nhà, trong kho, chuồng trại, cần xử lý cẩn thận. Khi dọn dẹp nơi có dấu vết của chuột, bà con nên mở cửa cho thông thoáng. Cần đeo khẩu trang, mang găng tay, sau đó phun ướt khu vực có phân chuột, nước tiểu chuột hoặc ổ chuột bằng nước tẩy rửa thông thường, rồi mới lau dọn.

Bà con lưu ý: không quét khô, không dùng máy hút bụi, không dùng máy thổi ở nơi có phân chuột hoặc ổ chuột. Vì làm như vậy, bụi bẩn có thể bay lên không khí. Nếu trong bụi có mầm bệnh, người hít phải có thể bị nhiễm bệnh. Sau khi dọn vệ sinh, xử lý rác, tiếp xúc với chuột hoặc nơi có nguy cơ, bà con cần rửa tay sạch bằng xà phòng và nước sạch. Đây là việc đơn giản nhưng rất quan trọng để phòng bệnh.

Để chuột không vào nhà, bà con nên bịt kín các khe hở, lỗ hổng ở vách nhà, nền nhà, mái nhà. Thức ăn, nước uống cần được đậy kín. Rác thải phải được thu gom hằng ngày, không để bừa bãi làm nơi thu hút chuột. Khi cần thiết, bà con có thể đặt bẫy chuột, vệ sinh khu vực quanh nhà, phát quang bụi rậm, giữ nhà cửa, kho chứa, chuồng trại luôn sạch sẽ, khô ráo. Môi trường sạch sẽ sẽ giúp hạn chế chuột sinh sống và làm tổ.

Sau khi tiếp xúc với chuột, hoặc dọn nơi có phân chuột, nước tiểu chuột, ổ chuột, nếu thấy sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau nhức cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, ho, tức ngực hoặc khó thở, bà con cần đến ngay trạm y tế, trung tâm y tế hoặc bệnh viện gần nhất. Khi đi khám, bà con cần nói rõ với cán bộ y tế rằng mình từng tiếp xúc với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột hoặc nơi chuột làm tổ. Thông tin này sẽ giúp cán bộ y tế nhận biết nguy cơ và điều trị kịp thời.

Bệnh do vi-rút Hanta tuy chưa ghi nhận ở nước ta, nhưng nguy cơ lây bệnh từ chuột sang người là điều cần cảnh giác. Mỗi gia đình hãy giữ gìn vệ sinh nhà cửa, bảo quản thức ăn cẩn thận, diệt chuột đúng cách và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường. Chủ động phòng bệnh từ những việc nhỏ hằng ngày chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng./.