Tu cơnh đêêc, pa liêm cơnh âm cha năc rau bh’rợ  bha lầng coh bhiệc k’rang zư lêy c’rơ tr’mông cơnh lâng ma nưih t’cooh  t’ha

Ch’na đh’năh bấc bhooh lâng natri

Bhooh năc rau buôn bhrợ huyết áp dal lâh lâng buôn ca ay da dul cơnh lâng ma nưih t’cooh t’ha. WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) k’đươi moon năc oọ đươi lâh 5g bhooh zập t’ngay; tu ch’na ơy ta zêệ vêy đợ natri ơy bấc năc lêy oọ bấc cha bhooh dzợ. Pa xiêr bhooh xăl lâng zr’ma tự nhiên cơnh tỏi, a hứ, bhơi rơ veh đha hum zooi zư lêy c’rơ da dul tệêm ngăn lâh mơ.

Ch’na đh’năh vêy bấc đường tinh luyện

Đường tinh luyện buôn bhrợ l’mặ, căh liêm c’lâng a ham lâng căh lâh nân năl cơnh lâng ma nưih t’cooh t’ha. Zập rau đác ngam, bánh kẹo lâng ch’na ơy ta zêệ đơc vêy bấc đường ha dợ căh bấc dinh dưỡng năc oọ cha bấc, xăl đêêc nắc lêy cha p’lêê p’coo lâng đợ ch’na vêy đường huyết ếp.

Ch’na bấc chất l’mă

Lêệ n’xiêng, n’căr a đhăh, sữa nguyên kem, bơ thực vật, ch’na pa đing bấc n’xiêng lâng ch’na ơy apêê zêệ đơc năc bấc chất l’mặ căh liêm đoọng ha c’rơ. Pazêng ch’na nâu bhrợ t’bấc cholesterol mốp, pa xiêr cholesterol liêm, vaih ca ay c’lâng a ham.

Pa bhlầng, chất l’mă buôn vêy coh ch’na công nghiệp, bơơn ta lêy năc rau cr’pân bhlầng cơnh lâng da dul, ơy bấc k’tiếc k’ruung k’dua căh đươi căh cợ pa xiêr đhr’năng đươi dua.

Ch’na k’đhap tiêu hóa

Luônh âng ma nưih t’cooh t’ha pa liêm ch’na vaih chất k’zih lâh mơ, tu cơnh đêêc buôn pa xưng luônh. Bơr pêê rau a tuông, abhêy, tỏi lâng a bhoo đhơ bấc chất dinh dưỡng ha dợ k’đhap ặt ha dang cha bấc căh cợ năc zêệ căh liêm choom cơnh lâng apêê. Jưah lâng đêêc, zr’ma a há lâng ch’na lalâh k’dzúa cung buôn bhrợ ca ay p’lung, pa bhlầng nắc cơnh lâng ma nưih ca ay p’lung căh cợ ca ay p’lung.

Đoọng pa xiêr pa xưng luônh, ma nưih t’cooh t’ha năc lêy cha đợ rau cha zêệ chêện nhuum, bha nhai ghit lâng cha tr’xin.

Pr’âm vêy cồn lâng caffeine

Buôh bia lâng pr’âm vêy caffeine crêê tước a chắc ma nưih t’cooh t’ha k’rơ bhlầng tu luônh căh lâh liêm k’rơ. Alăc buôn pa hư loom, buôn c’lâm ha bhuôh, căh liêm choom đoọng zư pa dưah năc cơnh zêl za nươu. Coh đêêc caffeine buôn bhrợ căh choom bêch, huyết áp dal lâng ca ay p’lung.

Ha dang căh điêng zêng, năc ma nưih t’cooh t’ha oọ lâh âm cha rau đêêc, lêy âm đác bhooc, đác za nươr hi la căh cợ trà oọ lâh coọc.

Ch’na bấc purin

Loom luônh a đhăh dzăm, lêệ hất lâng bấc rau a xiu bấc purin – chất vaih axit uric. Cơnh lâng ma nưih t’cooh t’ha, c’rơ pa gluh axit uric tơợ a chắc căh k’rơ bhrợ vaih cr’ay gút, ca ay mr’nịt, ca ay p’lêê hoọng lâng huyết áp dal. Xăl đêêc nắc cha k’rong protein tơợ cr’liêng a tưch a đha, sữa doọ bâc chất l’mặ, lêệ a tưch, a đha lơi n’căr lâng zập rau axiu m’bứi purin.

Ch’na zêệ công nghiệp

Xúc xích, giăm bông, lêệ t’priêng lâng ch’na zêệ tôm đơc buôn luuc bấc bhooh, chất zư lêy ch’na đh’năh, phẩm màu lâng zr’ma. Bấc rau chất cơnh nitrit, nitrat, BHA, BHT bơơn moon pa rơớt crêê tước ung thư lâng rối loạn nội tiết. Ma nưih t’cooh t’ha lêy đọc pa ghit nhãn ch’na đh’năh t’bọo coh tọ, oọ lâh đươi pr’đươi vêy xrặ bấc rau.

Cơnh âm cha liêm choom đoọng ha ma nưih t’cooh t’ha

Đh’rưah lâng g’đech đợ ch’na đh’năh căh liêm choom cơnh lâng c’rơ âng ma nưih t’cooh t’ha, apêê nắc lêy cha t’bấc rơ veh t’viêng, p’lêê t’mêê, ngũ cốc liêm ta cr’liêng, protein lêệ, ch’na bấc chất canxi, omega-3 lâng chất cha groong oxy hóa. Pác cha bấc chu coh muy t’ngay, âm zập đác, zư liêm đợ clơợng âng a chắc a rang lâng pa xoọng vitamin D, canxi liêm choom năc zooi a chắc buôn pa chô chất dinh dưỡng.

Apêê chuyên gia dinh dưỡng moon, bấc ma nưih t’cooh t’ha choom pa dưr c’rơ ghit lâng bhiệc pa liêm chế độ âm cha khoa học, xăl tu g’nưm lalâh bấc ooy za nươu. Muy rau ch’na cha, liêm choom lâng a chăc a rang năc đoo pr’đơợ chr’năp đoọng ma mông c’rơ liêm, bhui har coh ruuh t’cooh đhur./.

NHỮNG NHÓM THỰC PHẨM NGƯỜI CAO TUỔI NÊN HẠN CHẾ

Khi bước vào giai đoạn lão hóa, chức năng tiêu hóa, chuyển hóa và đào thải của cơ thể suy giảm, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, loãng xương và suy giảm trí nhớ. Vì vậy, điều chỉnh chế độ ăn uống hợp lý giữ vai trò then chốt trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe người cao tuổi

Thực phẩm nhiều muối và natri

Muối là yếu tố làm tăng huyết áp và nguy cơ tim mạch ở người cao tuổi. WHO khuyến nghị không dùng quá 5g muối mỗi ngày; trong khi thực phẩm chế biến sẵn thường chứa lượng natri rất cao cần hạn chế. Giảm muối và thay thế bằng gia vị tự nhiên như tỏi, gừng, rau thơm giúp bảo vệ tim mạch an toàn hơn.

Thực phẩm giàu đường tinh luyện

Đường tinh luyện làm tăng nguy cơ thừa cân, rối loạn đường huyết và suy giảm nhận thức ở người cao tuổi. Các loại nước ngọt, bánh kẹo và thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường nhưng ít giá trị dinh dưỡng cần được hạn chế, thay vào đó nên ưu tiên trái cây tươi và thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp.

Thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo trans

Thịt mỡ, da động vật, sữa nguyên kem, bơ thực vật, đồ chiên rán và thức ăn nhanh là nguồn cung chất béo không lành mạnh. Những loại chất béo này làm tăng cholesterol xấu, giảm cholesterol tốt, gây viêm thành mạch và thúc đẩy xơ vữa động mạch.

Đặc biệt, chất béo trans - thường có trong thực phẩm chế biến công nghiệp, được xem là yếu tố nguy hiểm hàng đầu đối với tim mạch và đã bị hạn chế hoặc cấm sử dụng tại nhiều quốc gia.

Thực phẩm khó tiêu hóa

Hệ tiêu hóa người cao tuổi hoạt động chậm hơn, dễ bị đầy hơi và khó tiêu. Một số loại đậu, rau họ cải, hành, tỏi và ngô tuy giàu dinh dưỡng nhưng có thể gây khó chịu nếu ăn nhiều hoặc chế biến không phù hợp. Bên cạnh đó, gia vị cay nóng và thức ăn quá chua cũng dễ kích thích niêm mạc dạ dày, nhất là với người bị trào ngược hoặc viêm dạ dày.

Để giảm gánh nặng tiêu hóa, người cao tuổi nên ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc, nấu mềm và ăn chậm, nhai kỹ.

Đồ uống có cồn và caffeine

Rượu bia và đồ uống chứa caffeine tác động mạnh hơn đến cơ thể người cao tuổi do khả năng chuyển hóa giảm. Rượu có thể gây tổn thương gan, tăng nguy cơ té ngã, rối loạn nhận thức và tương tác nguy hiểm với thuốc điều trị. Trong khi đó, caffeine dễ gây mất ngủ, tăng huyết áp và kích thích dạ dày.

Nếu không thể kiêng hoàn toàn, người cao tuổi nên giới hạn ở mức rất thấp và ưu tiên các loại đồ uống lành mạnh như nước lọc, trà thảo mộc hoặc trà xanh nhạt.

Thực phẩm giàu purin

Nội tạng động vật, hải sản, thịt đỏ và một số loại cá chứa nhiều purin - chất chuyển hóa thành axit uric. Ở người cao tuổi, khả năng đào thải axit uric kém dễ dẫn đến bệnh gút, viêm khớp, sỏi thận và tăng huyết áp. Thay vào đó, nên lựa chọn protein từ trứng, sữa ít béo, thịt gia cầm bỏ da và các loại cá ít purin.

Thực phẩm chế biến công nghiệp

Xúc xích, giăm bông, thịt hun khói và thực phẩm đóng gói sẵn thường chứa nhiều muối, chất bảo quản, phẩm màu và phụ gia. Một số chất như nitrit, nitrat, BHA, BHT được cảnh báo có liên quan đến ung thư và rối loạn nội tiết. Người cao tuổi cần đọc kỹ nhãn thực phẩm, hạn chế sản phẩm có danh sách thành phần dài và nhiều hóa chất.

Chế độ ăn uống lành mạnh cho người cao tuổi

Bên cạnh việc tránh các thực phẩm không có lợi, người cao tuổi nên ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc, thực phẩm giàu canxi, omega-3 và chất chống oxy hóa. Chia nhỏ bữa ăn trong ngày, uống đủ nước, duy trì cân nặng ổn định và bổ sung vitamin D, canxi hợp lý sẽ giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất tốt hơn.

Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng, nhiều người cao tuổi có thể cải thiện sức khỏe rõ rệt chỉ bằng cách điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào thuốc. Một thực đơn cân bằng, phù hợp với thể trạng chính là nền tảng quan trọng để sống khỏe, sống vui ở tuổi xế chiều./.