Đhị Việt Nam, n’đhơ doó âi xay moon ngai crêê, Bộ Y tế lâng apêê cơ quan ch’mêêt lêy pr’luh năc âi tơơp bhrợ rơợng bh’rợ ch’mêêt lêy đhị apêê cửa khẩu quốc tế. Ting apêê chuyên gia, đha nuôr oó lâh k’rang k’pân, xăl ooy đêêc năc choom năl đương zêl lâng cha groong pr’luh liêm crêê.

Xay prá lâng Báo Điện tử P’rá Việt Nam, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Y dược TP.HCM, đoọng năl, virus Nipah vêy pr’đơợ trơơi boọ la lay lâng Covid-19, tu cơnh đêêc doó vêy buôn choom dưr vaih pr’luh cr’ay bhưah.

Pa rach cớ, virus SARS-CoV-2 năc virus t’mêê, trơơi boọ đơơh đhị c’lâng pr’hơơm lâng ta luôn dưr tr’xăl. Coh bêl đêêc, đhr’năng Nipah trơơi đhị gr’vơh vơi đoọng dưr trơơi bhưah năc k’dâng lêy doó choom.

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng xay moon pa ghit, Virus Nipah trơơi ting 3 c’lâng bha lâng: Muy năc tơợ ađhôr dzang ooy ma nưih, bêl ch’na căh câ pr’ộm crêê boọ ha vi âng a đhôr.

Bơr năc đhị a đhăh dzăm, pa bhlâng năc aoc, bêl ma nưih ăt đăn lâng aoc crêê cr’ay căh câ lâng mô, đac đhó, êế coh cr’chăl băn rơơi, đơơng âng căh câ cut bh’zi.

Pêê năc trơơi tơợ ma nưih dzang ooy ma nưih đhị bh’rợ ăt gợ lâng cr’choh, đh’mâl.

Râu choom p’ghit năc Nipah doó trơơi coh gr’vơh vơi cơnh bâc cr’ay c’lâng pr’hơơm n’lơơng. N’đhơ cơnh đêêc, virus công vêy đhr’năng dưr vaih bâc ngai crêê coh pr’loọng đong căh câ cơ sở y tế ha dang ăt lum đăn ha dợ căh vêy c’lâng bh’rợ zêl lâng cha groong liêm glăp.

Đhị râu k’rang k’pân ooy virus Nipa moot trơơi ooy Việt Nam, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng moon, đhr’năng n’nâu đăn cơnh doó râu rí choom k’rang. Dhr’năng virus Nipah trơơi ooy Việt Nam bơơn xay moon năc đệ, tu Việt Nam căh vêy zr’lụ ăt ma mông âng apêê a đhôr đơơng virus Nipah. Đhị apêê zr’lụ xooc dưr vaih pr’luh, virus buôn trơơ tơợ a đhôr dzang ooy ma nưih.

Coh Việt Nam, bâc năc apêê a đhôr cha p’lêê ga măc lâng tươc đâu doó âi ngai xay moon crêê tươc virus Nipah. Muy bơr râu a đhôr ma mông coh gơp năc vêy đhr’năng đơơng apêê virus n’lơơng, n’đhang êêh avêy Nipah.

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng đoọng năl p’xoọng: Moon pa zum, đhr’năng trơơi virus Nipah coh Viẹt Nam xooc đâu năc ăt đhị đệ. Ha dang dưr vaih ngai crêê, bâc năc trơơi boọ tơợ k’tiêc k’ruung n’lơơng. Coh pr’đơợ Việt Nam căh vêy c’lâng păr tih tơợ apêê zr’lụ xooc moon vêy pr’luh coh Ấn Độ, đhr’năng Virus Nipah moot trơơi ooy k’tiêc hêê bơơn moon năc doó vêy u dal”.

Pa tươc đâu, đhị zr’lụ pr’luh cr’ay xooc bơơn k’rang tươc, năc muy xay moon 2 cha năc crêê boọ virus Nipah bơơn xay moon pa ghit. Mị anhi n’nâu zêng ăt lum pa bhlâng đăn lâng ma nưih crêê cr’ay ngân c’lâng pr’hơơm. Xang bêl bơơn năl lâng ch’mêêt lêy, k’dâng lêy doó vêy ngai dzợ crêê trơơi boọ t’mêê. Ha dang vêy c’lâng bh’rợ cha groong liêm glăp, pa bhlâng năc tiêm văc xin zâp (bêl vêy), đhr’năng crêê cr’ay năc vêy bơơn pa xiêr đệ.

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng công p’too moon, đha nuôr oó lâh k’rang k’pân n’dhang công choom rơơt crêê cơnh. Đoọng năl cơnh cha groong, đha nuôr năc choom zư lêy liêm ch’na đh’năh, rao pa liêm, cooch n’căr p’lêê, căh choom cha p’lêê p’coo vêy c’leh crêê a chịm a đhôr cha lâng oó lâh ộm đac tría, dzêêt tơơm chr’lo t’mêê căh âi bơơn bhrợ têng pa liêm; óo lâh bơơn đăh ađhôr căh câ a đhăh dzăm jeh ca ay, c’măp./.

CẢNH GIÁC VỚI VIRUS NIPAH NHƯNG NGƯỜI DÂN KHÔNG NÊN QUÁ HOANG MANG

Thời gian qua, thông tin về các đợt bùng phát virus Nipah tại Ấn Độ với tỷ lệ tử vong lên tới 75% khiến dư luận lo ngại về một kịch bản Covid-19 lần thứ hai. Tại Việt Nam, dù chưa ghi nhận ca bệnh, Bộ Y tế và các cơ quan kiểm dịch đã bắt đầu siết chặt hàng rào giám sát tại các cửa khẩu quốc tế. Theo các chuyên gia, người dân không nên quá hoang mang mà thay vào đó nên chủ động ứng phó với dịch bệnh.

Chia sẻ với Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết, virus Nipah có đặc điểm lây truyền rất khác so với COVID-19, do đó khó có khả năng gây ra đại dịch. 

Theo ông Đỗ Văn Dũng, Nipah là virus đã xuất hiện từ lâu, cơ chế lây truyền không mới và rất khó lan rộng tại Việt Nam. Virus này chủ yếu lây từ dơi, đường lây từ người sang người không dễ và không có khả năng tạo thành đại dịch.

Ngược lại, virus SARS-CoV-2 là virus mới, lây lan nhanh qua giọt bắn hô hấp và liên tục biến đổi. Trong khi đó, khả năng Nipah lây trực tiếp qua không khí để bùng phát trên diện rộng gần như bằng không.

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng giải thích, virus Nipah lây truyền theo 3 đường chính: Thứ nhất và quan trọng nhất là từ dơi sang người, khi thực phẩm hoặc đồ uống nhiễm dịch tiết của dơi.

Thứ hai là qua động vật trung gian, đặc biệt là lợn, khi con người tiếp xúc gần với lợn bệnh hoặc với mô, dịch tiết trong quá trình chăn nuôi, vận chuyển hay giết mổ.

Thứ ba là lây từ người sang người thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết như nước bọt, đờm hoặc dịch mũi họng.

Điều cần nhấn mạnh là Nipah không lây trong không khí như nhiều bệnh hô hấp khác. Tuy nhiên, virus vẫn có thể lan thành các chùm ca bệnh trong gia đình hoặc cơ sở y tế nếu tiếp xúc gần mà không có biện pháp phòng hộ phù hợp.

Trước lo ngại về khả năng virus Nipah xâm nhập vào Việt Nam, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng cho rằng, nguy cơ này gần như không đáng kể. Khả năng virus Nipah xâm nhập vào Việt Nam được đánh giá là thấp, do Việt Nam không phải khu vực sinh sống của các loài dơi mang virus Nipah. Tại những vùng lưu hành dịch, virus thường lây từ dơi sang người. 

Ở Việt Nam, chủ yếu là các loài dơi ăn quả lớn và đến nay chưa ghi nhận trường hợp nào liên quan đến virus Nipah. Một số loài dơi sống trong hang động có thể mang các loại virus khác, nhưng không phải Nipah. 

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng cho biết thêm: “Tóm lại, nguy cơ lây nhiễm virus Nipah trong cộng đồng tại Việt Nam hiện ở mức rất thấp. Nếu xuất hiện ca bệnh thì chủ yếu đến từ nguồn xâm nhập từ nước ngoài. Trong bối cảnh Việt Nam không có đường bay trực tiếp từ các khu vực đang ghi nhận ổ dịch tại Ấn Độ, khả năng virus Nipah xâm nhập vào trong nước được đánh giá là thấp”.

Cho đến nay, tại vùng dịch đang được quan tâm, chỉ ghi nhận 2 trường hợp nhiễm virus Nipah được xác minh. Cả hai đều là những người tiếp xúc trực tiếp, rất gần với bệnh nhân bị suy hô hấp nặng. Sau khi được phát hiện và kiểm soát, hầu như không ghi nhận thêm ca lây lan thứ phát. Nếu có biện pháp phòng ngừa phù hợp, đặc biệt là tiêm vắc xin đầy đủ (khi có), nguy cơ mắc bệnh sẽ được giảm đáng kể.

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng cũng khuyến cáo, người dân không cần hoang mang nhưng nên cảnh giác đúng cách. Để chủ động phòng ngừa, người dân cần tuân thủ vệ sinh an toàn thực phẩm, rửa sạch, gọt vỏ trái cây, tuyệt đối không ăn quả có dấu hiệu bị động vật cắn và hạn chế uống nước thốt nốt, nhựa cây chà là tươi chưa qua xử lý nhiệt; tránh tiếp xúc gần với dơi hoặc động vật ốm, chết bất thường./.