P’răng pứih đenh bhrợ bấc đhị zr’lụ k’tiếc toor biển zr’lụ Nam trung bộ ma goóh gooi, boọ váih k’rịa bấc, bhrợ cắh liêm crêê tước pr’ắt tr’mung lâng bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr. Bấc đhị, đhanuôr lưm zr’nắh đắh bhiệc chấc lêy đác đươi dua, pa’xiêr k’rịa đoọng đươi đác ha tơơm chr’nóh hân noo ch’noọng c’loọt.

     Lalay lâng zâp c’moo, ha’roo xoọc moót chắt váih đoong, hân đhơ cơnh đêếc, prang đhăm k’tiếc k’zệt hécta cóh vel Phú Thạnh, chr’val An Chấn, chr’hoong Tuy An, tỉnh Phú Yên nắc zêng lêy ma rơợc răng. Đhị clung ruộng, manứih bơm tưới đác. T’coóh Bùi Minh Hùng cóh vel Phú Thạnh, chr’val An Chấn, chr’hoong Tuy An đoọng năl, pr’loọng đông nắc ơy pa’glúh k’noọ 5 ực đồng câl máy bơm đơơng chô đác, ặt đương goon zư đhị ruộng bơm đác trông dấc 3 bha’nên chóh ha’roo ch’noọng c’loọt: “Clung ruộng nâu azi p’loon chóh bhrợ đấh. đác chô hooi k’dâng mơ t’ngay 5/5 nắc choom ặ chóh, 2 c’moo đâu chóh m’bứi tu p’răng. Nắc c’moo đâu ha’roo cắh râu vêy xoót bhrợ, k’rang tước c’xêê 8 hadang cắh xoót loon nắc zêng nong lít.”

     Ting cơnh t’coóh Nguyễn Minh Đức, GĐ HTX An Chấn, chr’hoong Tuy An, tỉnh Phú Yên, hân noo ch’noọng c’loọt nâu, prang HTX chóh bhrợ lấh 70ha ha’roo, hân đhơ cơnh đêếc, tu p’răng pứih đenh nắc lấh 60% k’tiếc nắc goóh gooi. Prang tuần nâu, HTX pay k’rong đơơng máy bơm đác zêl cha’groong goóh gooi, trông dấc ha’roo, hân đhơ cơnh đêếc, tu g’nưm ooy đác tơợ bha’nậ Đồng Cam lâng ắt cóh dứp nắc đác chô cắh bấc. t’coóh Nguyễn Minh Đức moon: “Tơợ ahay c’moo n’đoo cung cơnh đâu, tước bêl k’noọ pô váih ha’roo nắc lưm k’rịa, hân đhơ cơnh đêếc, c’moo đâu nắc zr’nắh lấh mơ. Bơm đác trông dấc cung cắh liêm choom.”

     Cắh mưy crêê lưm p’răng xơớt, đhr’năng lướt moót k’rịa đhị zâp zr’lụ đồng bằng toor biển tỉnh Phú Yên dưr váih zr’nắh lấh mơ. K’ha riêng hécta k’tiếc chóh bhrợ zêng crêê đác k’rịa moót. Bấc đhị đhanuôr nắc lơi jợ đợ đhị k’tiếc bhrợ cha. P’căn Phạm Thị Hoa cóh vel Phong Phú, chr’val An Hiệp, chr’hoong Tuy An đoọng năl, đhr’năng lướt moót k’rịa dưr váih tơợ bấc c’moo đâu. đhanuôr nắc ơy lêy xăl chóh zâp râu tơơm chr’nóh lalay, hân đhơ cơnh đêếc, tu cắh zâp đác tưới nắc ta lơi jợ zêng ruộng. bấc manứih k’rong bhrợ k’zệt ực đhanuôr pếch giếng chấc lêy đác đươi, hân đhơ cơnh đêếc cung ta lơi tu đác k’rịa moót, cắh choom tưới. p’căn Phạm Thị Hoa xay moon: “Hadang apêê vêy chóh nắc mơ c’xêê 3 cung lơi cơnh đêếc, cắh vêy đác bhrợ, ma goóh gooi zêng. Giếng cung váih k’rịa bấc bhlâng. Bêl apêê pếch giếng xơợng k’rịa nắc lơi luôn, bil bal bấc bhlâng. Mưy giếng mơ 15 ực đồng. giếng khoan mơ 50, 60 ực. hadang khoan cung k’pân k’rịa nắc cung cắh pân khoan bhrợ.”

     Ting cơnh t’coóh Nguyễn Chí Hiến, PCT UBND tỉnh Phú Yên moon, đoọng zêl cha’groong đhr’năng p’răng xơớt lâng k’rịa moót, tơợ đâu tước c’moo 2020, tỉnh nắc xăl chóh lấh 3.000ha k’tiếc chóh ha’roo đoọng chóh tơơm chr’nóh liêm choom lấh. lâng đợ đhị zr’lụ k’tiếc chóh ha’roo cắh zâp đác, zâp vel đông nắc lêy moon pachoom đhanuôr xăl chóh zâp râu tơơm chr’nóh đhị k’tiếc goóh gooi: “Zooi zúp bhrợ tr’xăl đợ đhị k’tiếc chóh cắh liêm choom lâng zooi zúp đoọng ha đợ pr’loọng đông zr’nắh k’đhạp. đợ râu bhiệc nâu nắc g’lúh đoọng têêm ngăn bh’nơơn, pr’đươi lâng chr’nắp lấh mơ. C’lâng nâu nắc tr’xăl ngành nông nghiệp.”

     Đoọng zêl cha’groong lâng đhr’năng dưr váih cắh liêm tu p’răng goóh, k’rịa moót, bộ nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl k’đươi moon zâp vel đông p’gít lêy xay moon ooy đắh đhr’năng khí tượng, thuỷ văn, p’răng xơớt, k’rịa moót, lịch pa’hooi đác tơợ zâp đắh cr’loọng a’bóc thuỷ điện, moon pachoom, xay moon kinh nghiệm zêl cha’groong p’răng xơớt đoọng đhanuôr năl cơnh lêy cha’mêết, zêl cha’groong, padưr dal c’năl bh’rợ đươi dua đác k’míah, liêm choom… ooy ha y chroo zâp vel đông nắc lêy cha’mêết cớ bha’nậ chr’hooi đác, padưr dal đhr’năng bh’rợ xay moon đắh đác, p’răng xơớt, k’rịa moót, têêm ngăn zêl cha’groong lâng tr’xăl plêệng k’tiếc.

PHÚ YÊN: NÔNG DÂN KHỐN KHỔ VÌ HẠN HÁN VÀ XÂM NHẬP MẶN

      Nắng nóng kéo dài khiến nhiều vùng đất ven biển khu vực Nam Trung bộ bị khô hạn, nhiễm mặn nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của người dân. Nhiều nơi, bà con rất vất vả trong việc tìm nguồn nước ngọt để giải hạn, giải mặn cho cây trồng vụ hè  thu.

   Khác với mọi năm, lúa đang vào thời kỳ đẻ nhánh nhưng cả cánh đồng hàng chục hecta ở thôn Phú Thạnh, xã An Chấn, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên bị phủ một màu vàng úa, khô cháy. Dưới đồng ruộng, người bơm, kẻ tát nước. Ông Bùi Minh Hùng ở thôn Phú Thạnh, xã An Chấn, huyện Tuy An cho hay, gia đình ông đã phải bỏ ra gần 5 triệu đồng mua máy bơm, ống dẫn, túc trực trên đồng bơm nước cứu 3 sào lúa hè thu: “Đồng thấp này, mình tranh thủ sạ sớm. Nước về mấy năm, khoảng mùng 5 tháng Năm là sạ rồi, hai năm nay sạ muộn do nắng. Chắc năm nay lúa cắt không mấy hột nhưng lo sang tháng 8, nếu cắt không kịp là có thể ngập.”

  Theo ông Nguyễn Minh Đức, Giám đốc Hợp tác xã An Chấn, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, vụ hè thu này, toàn hợp tác xã gieo sạ hơn 70 hecta lúa nhưng do nắng hạn kéo dài nên hơn 60% diện tích đã bị khô cháy. Cả tuần nay, hợp tác xã huy động máy bơm nước chống hạn, cứu lúa nhưng do phụ thuộc nguồn nước từ hệ thống thủy lợi Đồng Cam và nằm ở cuối tuyến nên lượng nước về rất hạn chế. Ông Nguyễn Minh Đức cho hay: “Hồi giờ, năm nào cũng bị nhưng mà bị trà lúa gần trổ, nhưng năm nay dính trà đầu. Bơm rớt cứu mấy cánh đồng gần, còn nước tập trung cho cuối tuyến.”

   Không chỉ bị khô hạn, tình trạng xâm nhập mặn tại các vùng đồng bằng ven biển tỉnh Phú Yên diễn biến ngày càng phức tạp. Hàng trăm hecta đất nông nghiệp bị nước mặn xâm thực. Nhiều nơi người dân phải bỏ hoang diện tích đất sản xuất. Bà Phạm Thị Hoa ở thôn Phong Phú, xã An Hiệp, huyện Tuy An cho biết: tình trạng xâm nhập mặn diễn ra từ nhiều năm nay. Người dân đã chủ động chuyển sang trồng các loại rau màu khác nhưng do thiếu nước tưới đành bỏ ruộng hoang. Nhiều người  đầu tư hàng chục triệu đồng đào giếng tìm nguồn nước ngọt nhưng cũng đành bó tay vì nước bị nhiễm mặn nặng không thể dùng để tưới tiêu. Bà Phạm Thị Hoa phân trần: “Nếu người ta có trồng thì khoảng tháng 3 cũng bỏ không như vậy hết, chứ không có nước làm, hạn khô hết. Giếng bị xâm mặn nhiều lắm. Khi họ đào bị nhiễm mặn là bỏ luôn, rất tốn kém. Một cái giếng khoảng 15 triệu đồng. Giếng khoan khoảng 50, 60 triệu. Còn nếu khoan cũng sợ nhiễm mặn nên cũng không dám khoan.”

           Theo ông Nguyễn Chí Hiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên, để ứng phó với tình hình khô hạn và xâm nhập mặn, từ nay đến năm 2020, tỉnh sẽ chuyển đổi hơn 3.000 ha đất trồng lúa sang trồng cây hàng năm hiệu quả kinh tế cao. Đối với những vùng đất lúa thiếu nước, các địa phương cần hướng dẫn nông dân chuyển đổi sang trồng các loại cây trồng cạn: “Hỗ trợ chuyển đổi những diện tích cây trồng không hiệu quả và hỗ trợ cho những hộ gia đình khó khăn. Những vấn đề này là bước cơ cấu lại để đảm bảo sản lượng, năng suất và giá trị cao hơn.  Hướng này sẽ thay đổi lại cơ cấu ngành nông nghiệp.”

          Để ứng phó với diễn biến phức tạp của tình hình hạn hán và xâm nhập mặn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn khuyến cáo các địa phương chú trọng thông tin về tình hình khí tượng, thủy văn, hạn hán, xâm nhập mặn, lịch xả nước từ các hồ chứa thủy điện; hướng dẫn, phổ biến kinh nghiệm phòng chống hạn để nhân dân biết và chủ động phòng, tránh; nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả…Về lâu dài, các địa phương cần rà soát lại quy hoạch hệ thống thủy lợi; nâng cao năng lực dự báo nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn, bảo đảm chủ động ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu…./.