Tu pr’ắt tr’mông zr’nắh k’đháp, đhanuôr cóh zr’lụ bhươl cr’noon, zr’lụ ch’ngai bha dắh cắh vêy bơơn lêy pay đợ chr’na đha nắh đươi dua cóh zập t’ngay. Ton đươi dua rau đâu, bấc rau hàng cắh gít zr’lụ bhrợ têng, lấh t’ngay c’xêê choom đươi dua nắc ta đơơng pa câl ooy chợ da ding k’coong. Nâu đoo công nắc rau k’rang âng bh’rợ k’đhơợng lêy rau liêm crêê âng chr’na đha nắh cóh zr’lụ da ding k’coong, zr’lụ ch’ngai bha dắh. Xay truíh âng Thừa Xuân, PV Đài P’rá VN đhị tỉnh Yên Bái.

     Nắc k’nặ muy pâng c’moo ơy, a moÓ Thào Thị Chư, ắt cóh chr’val Trạm Tấu, chr’hoong Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái nắc cắh choom ha vil g’lúh bol chr’na đha nắh xang bêl đắh lêệ t’rị chêết cóh tr’nơớp c’moo. Xoọc đêếc, công cơnh 34 cha nắc manuýh n’lơơng, xang cha cha a moó xơợng k’ăy luônh, lướt pr’noong pa zruáh, k’tá lâng vêy ta đơơng pa dứah ooy bệnh viện. Tu bh’rợ bol chr’na đha nắh vêy ta xay moon nắc tu bh’rợ zêệ bhrợ, zư đớc lêệ t’rị cắh crêê cơnh, bhrợ t’váih độc tố, bhrợ t’váih bh’rợ bol chr’na đha nắh: “Xoọc đêếc đắh công xơợng la lay cơnh bêl lơơng, cắh u yêm cơnh c’xu nắc acu đắh cắh bấc. Bêl đắh xang nắc crêê k’tá lâng pr’noong pa zruáh ngân lướt pa dứah cóh bệnh viện. Xoọc đâu acu dzợ k’pân đắh lêệ t’rị.”

     Đh’rứah lâng bh’rợ zêệ bhrợ, bh’rợ lêy pay lâng zư đớc chr’na đha nắh công nắc rau tu bhrợ t’váih bol chr’na đha nắh cóh zr’lụ da ding k’coong Yên Bái. Lấh ooy bh’rợ đhanuôr n’năl đhiệp lêy pay đhị rau ha lị lêy a năm, rau tin đươi lâng manuýh pa câl ting n’nắc nắc c’lâng p’rang lướt chô zr’nắh k’đháp, tu cơnh đêếc muy chu lướt chợ đhanuôr buôn câl chr’na đha nắh đoọng chô ha âu đớc cóh bấc t’ngay. Ha dzợ đhr’năng ha âu đớc cắh lấh liêm crêê, bhrợ t’váih chr’na đha năh đơớh u hư, pa bhlâng nắc cóh t’ngay c’xêê pleng k’tiếc p’răng puýh chr’na đha nắh buôn đơớh ma íh. T’coóh Vàng A Giàng, Phó Chủ tịch UBND chr’val Túc Đán, chr’hoong Trạm Tấu prá: “Cóh đâu zr’nắh k’đháp pa bhlâng nắc đhiệp 3 cr’noon vêy điện, ha mơ dzợ nắc cắh vêy điện. Chr’na đha nắh bêl câl chô đơơng cắh đươi lứch, cắh ơy ng’đươi đoọng choom đươi dua nắc đhiệp choom pa goóh a năm cắh đoọng crêê ma íh. Rau bơr cậ lâng r’véh nắc ng’câl đhiệp ng’năl câl a năm, cắh vêy pr’đươi hân đoo đoọng xay moon nắc sạch hay cắh.”

     Tri lâng pazêng rau p’lêê p’coo cóh crâng công nắc rau vêy đhr’năng bhrợ t’váih rau bol chr’na đha nắh cóh zr’lụ da ding k’coong cóh hân noo ch’noọng. Xoọc đâu nắc hân noo boo, công nắc xoọ vêy bấc p’lêê p’coo cóh crâng đọm, tri cóh crâng váih bấc, đhanuôr nắc buôn đươi dua pazêng rau p’lêê p’coo lâng tri crâng đoọng bhrợ chr’na đha nắh. Ha dzợ bh’rợ bh’rợ lêy pay nắc cơnh bh’rợ ơy loóih ooy pr’họm, rau đha hum lâng kinh nghiệm, nắc bh’rợ tr’lúc, ha vil công ơy u váih lâng cắh ngai pân moon doọ dzợ u váih đhr’năng n’nắc, cắh ng’xay tri crâng choom ng’cha ha dzợ chặt váih đhị n’loong vêy độc bấc cắh cậ pa bhlâng đăn lâng t’nơơm mr’nghêê ( rau t’mêê pa bhlâng u độc buôn chặt váih cóh crâng k’coong) công choom bhrợ t’váih crêê độc ha manuýh cha. T’coóh Mùa A Kỷ, chr’val Khao Phạ, chr’hoong Mù Cang Chải prá: “Acu cắh n’năl ha mơ rau tri độc, tri choom ng’cha nắc acu n’năl mơ muy bơr rau. Acu lướt pêếh tri nắc cắh pêếh tri đơ chríh, cắh pay tri la liêm chô đơơng zêệ cha.”

     Tơợ tr’nơớp c’moo tước nâu cơy, tỉnh Yên Bái dưr váih 7 bh’rợ bol chr’na đha nắh, lâng lấh 230 cha nắc crêê lâng 4 cha nắc lấh chêết. Pazêng chu bol chr’na đha nắh n’nâu bấc bhlâng nắc váih cóh apêê chr’hoong da ding k’coong âng tỉnh cơnh: Trạm Tấu, Mù Cang Chải, Văn Chấn. Bấc bhlâng tu bh’rợ t’váih bol chr’na đha nắh nắc tu bh’rợ zư đớc, zêệ bhrợ cắh crêê cơnh, đươi dua z’nươu zư lêy chr’nóh chr’bêết cắh crêê cơnh, cha p’lêê p’coo cóh crâng cơnh: bh’rợ cha p’lêê hông t’rị âng apêê học sinh cóh chr’hoong Trạm Tấu; cha cà chua cóh chr’hoong Văn Chấn. Đhị đhr’năng n’tếh, tỉnh Yên Bái p’too moon apêê vel đong, ngành Y tế, t’bhlâng lướt xay moon moon p’too pa choom ooy rau liêm crêê âng chr’na đha nắh cóh đhanuôr, chr’nắp bhlâng nắc lâng zr’lụ da ding k’coong. T’coóh Nguyễn Văn Tuyến, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Yên Bái prá: “Tr’nơớp nắc azi t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ xay moon đoọng ha zập cấp chính quyền vel đong; đoọng ha đhanuôr pa câl chr’na đha nắh đoọng apêê đoo n’năl gít ooy rau chr’nắp cóh bh’rợ zư lêy rau liêm crêê âng chr’na đha nắh. rau bơr xay moon đoọng ha đhanuôr n’năl lêy pay chr’na đha nắh sạch, n’năl zâl cha groong đhr’năng bol chr’na đha nắh. Muy bh’rợ cậ nắc toom rơợng griing đợ bh’rợ bhrợ lất.”

     Đoọng pazêng bh’rợ n’tếh la lua vêy ta bhrợ têng liêm choom, pa bhlâng nắc cóh cr’chăl hân noo ch’noọng pazêng rau chr’na đha nắh buôn đơớh ma íh, đhr’năng zư đớc, c’năl ooy rau liêm crêê âng chr’na đha nắh âng đhanuôr zr’lụ da ding k’coong dzợ cắh liêm choom, pa bhlâng kiêng đươi dua pazêng vel đong lâng Ngành y tế tỉnh Yên Bái ta luôn lướt ch’mêết lêy, pa liêm pa crêê rau liêm crêê âng chr’na đha nắh cóh zr’lụ da ding k’coong./.

VỆ SINH THỰC PHẨM Ở VÙNG CAO YÊN BÁI:

CÒN NHIỀU NỖI LO

PV Thừa Xuân

     Do cuộc sống khó khăn, người dân vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa không có nhiều điều kiện để lựa chọn  thực phẩm cho sinh hoạt hàng ngày. Lợi dụng điều này, nhiều mặt hàng không rõ nguồn gốc, quá hạn sử dụng đã đưa về các phiên chợ vùng cao. Đây cũng là nỗi lo cho công tác quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm ở vùng sâu, vùng xa.

     Đã gần nửa năm trôi qua, chị Thào Thị Chư, ở xã Trạm Tấu, huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái vẫn chưa thể quên được vụ ngộc độc sau bữa ăn thịt trâu chết dịp đầu năm. Hôm ấy, cũng như 34 người khác, sau bữa ăn chị bị đau bụng, tiêu chảy, nôn và phải đi nhập viện điều trị. Nguyên nhân vụ ngộ độc được xác định là do quá trình chế biến, bảo quản thịt trâu không đảm bảo nên phát sinh độc tố, gây ra vụ ngộ độc: “Hôm đấy thấy ăn cũng hơi khác, nó không ngon lắm nên tôi ăn không nhiều. Vậy mà ăn xong vẫn bị nôn và tiêu chảy nặng phải đi viện luôn. Giờ tôi vẫn thấy sợ ăn thịt trâu lắm”. chị Thào Thị Chư nói.

     Bệnh cạnh việc chế biến, việc lựa chọn và bảo quản thực phẩm cũng là nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm ở vùng cao Yên Bái. Ngoài việc người dân chỉ biết lựa chọn bằng mắt thường, niềm tin ở người bán thì giao thông đi lại khó khăn, nên mỗi lần đi chợ người dân thường mua thực phẩm dự trữ cho nhiều ngày. Nhưng điều kiện bảo quản lại rất sơ sài, thiếu thốn, dẫn đến thực phẩm thường hư hỏng nhanh, nhất là đối với thời tiết ngày hè thực phẩm càng nhanh ôi thiu. Ông Vàng A Giàng, Phó Chủ tịch UBND xã Túc Đán, huyện Trạm Tấu cho biết: “Ở trên này rất là khó khăn chỉ có 3 thôn bản có điện, còn lại là không có điện. Thực phẩm khi mua về không dùng hết, chưa dùng đến để sử dụng được chỉ có cách là sấy khô để không bị bốc mùi hôi thối. Thứ 2 đối với rau thì mình mua cũng chỉ biết mua thôi, chưa có cái gì để khẳng định là sạch hay không sạch”

          Nấm và các loại quả rừng tự nhiên cũng là nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm ở vùng cao trong mùa hè. Hiện đang là mùa mưa, cũng là mùa nhiều loại quả rừng chín, nấm rừng phát triển mạnh, người dân thì hay sử dụng các loại quả và nấm rừng làm thực phẩm. Nhưng việc lựa chọn cũng chỉ theo thói quen về màu sắc, mùi hương và kinh nghiệm nên chuyện nhầm lẫn là đã có xảy ra và không ai dám chắc nó sẽ không tiếp tục xảy ra, chưa kể là loại nấm rừng ăn được nhưng mọc ở cây có độc tố cao hoặc quá gần cây lá ngón (loại cây cực độc, phổ biến ở vùng cao) cũng có thể gây ra ngộ độc cho người ăn. Ông Mùa A Kỷ, xã Khao Phạ, huyện Mù Cang Chải cho biết: “Mình không biết có bao nhiều loại nấm độc đâu, nấm ăn được thì biết một số loại. Mình lấy nấm thì không lấy loại nấm lạ, không lấy nấm thấy đẹp về ăn thôi”.

          Từ đầu năm đến nay, tỉnh Yên Bái đã xảy ra 7 vụ ngộ độc thực phẩm, với trên 230 người mắc và đã có 4 trường hợp tử vong. Các vụ ngộ độc này chủ yếu xảy ra ở địa bàn các huyện vùng cao của tỉnh như: Trạm Tấu, Mù Cang Chải, Văn Chấn. Phần đa các yếu tố gây ra ngộ độc là do quá trình bảo quản, chế biến thực phẩm không đúng cách, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không theo chỉ dẫn, ăn quả rừng như: Vụ ăn quả hồng Trâu của các em học sinh ở huyện Trạm Tấu; ăn cà chua ở huyện Văn Chấn. Trước thực trạng trên, tỉnh Yên Bái chỉ đạo các địa phương, ngành Y tế, đẩy mạnh tuyên truyền về vệ sinh an toàn thực phẩm trong nhân dân, đặc biệt là đối với vùng cao, dân tộc thiểu số. Ông Nguyễn Văn Tuyến, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Yên Bái cho biết: “Thứ nhất là chúng tôi đẩy mạnh công tác tuyên cho các cấp chính quyền địa phương; cho người sản xuất kinh doanh để người ta nhận thức rõ về vai trò và trách nhiệm trong vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm. Thứ 2 tuyên truyền cho người dân biết lựa chọn thực phẩm sạch, biết phòng tránh ngộ độc thực phẩm. Một hoạt động nữa là kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm”.

     Để các giải pháp trên thực sự phát huy hiệu quả, nhất là trong thời điểm mùa hè các loại thực phẩm dễ hỏng nhanh, điều kiện lưu giữ, bảo quản, kiến thức về an toàn thực phẩm của người dân vùng cao còn hạn chế, rất cần các địa phương và Ngành Y tế tỉnh Yên Bái thường xuyên hơn trong việc kiểm tra, xử lý về vệ sinh an toàn thực phẩm ở vùng cao./.