X'ră: A LĂNG LỢI
Chr’hoong Tây Giang nắc pr’đoọng vểycâng ca coong, plêêng k’tiếc liêm pr’hay đh’hi đhí, prang c’moo bơơn đh’lúc nhưr ga lóp bêl đơớh ra diu lâng ha bu đăl. Cóh đâu dzợ vêy bấc đhị đhăm k’tiếc liêm pr’hay cơnh lâng đhăm crâng a bhuy bhứah ga mắc; c’bhúh tâm đác, k’ruung đác, a zúh tran đác liêm. Đhị trung tâm chr’hoong dâng 2 km, bha nụ tâm k’ruung đác, crâng liêm pr’hay nắc đhị du lịch liêm pr’hay bhlâng. Ha dang tậm Tr’lêê liêm za đóc hooi ga ving bơơn đh’lúc nhưr ga lóp zấp ha bu lâng ra diu, nắc tran đác Nal ga hô bơơn bhrợ t’váih tơợ bấc acoon toọm k’tứi chô hooi dal 30 m cóh m’pâng nắc bấc acoon a zúh đhêl…. Da ding ca coong Tây Giang dzợ vêy bấc đhị liêm ma bhuy, tơợ c’kir lịch sử boọng hầm A Nông, pa zêng: Tâm A bóc, Chrun, Abuôl, Bhnơm lâng Lbơơi; tran đác A rầng 9 clang; tơơm zrii k’rơ bhâu c’moo đhị chr’val A Xan, vel A đuôl đhị chr’val Tr’hy, La’a, A ur đhị chr’val A Vương, bha đưn crâng h’ngoo cắh cậ ruộng Chuôr đhị A Xan. T’mêê đâu, Tây Giang dzợ bơơn đớp bằng xay moon bha nụ crâng H’nghêê nắc Tơơm c’kir Việt Nam… t’coóh Nguyễn Hai, Phó Giám đốc Trung tâm thông tin xúc tiến Du lịch tỉnh Quảng Nam, đoọng năl: “Chr’hoong Tây Giang vêy pa bhlâng bấc pr’đơợ đoọng pa dưr du lịch. Pa bhlâng nắc du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái. Xoọc đâu chr’hoong Tây Giang công âi bhrợ pa dưr dợ chủ trương đoọng zư đớc đợ truyền thống văn hoá Cơ Tu, cơnh âi bhrợ pa dưr vel truyền thống đhị trung tâm chr’hoon. Đăn đâu cớ công âi bhrợ pa dưr vel du lịch H’nghêê cóh chr’val A Xan. T’mêê bơơn UBND chr’hoong Tây Giang k’đươi ting pấh ch’mêệt lêy, lum lêy crâng H’nghêê. Cơnh lâng nắc apêê ma nứih bhrợ du lịch, azi lêy cóh đâu pa bhlâng vêy pr’đơợ pa dưr. Cóh cr’chăl ha y, ngành văn hoá- du lịch âng tỉnh vêy trách nhiệm pa zum đh’rứah lâng UBND chr’hoong Tây Giang chơớc lêy ng’cơnh bhrợ đoọng pa dưr liêm choom pr’đơợ liêm âi vêy âng Tây Giang.”
Đh’rứah lâng pr’đơợ du lịch sinh thái cơnh lâng bấc đhị đhăm k’tiếc liêm pr’hay, c’léh văn hoá vel ty Cơ Tu nắc đhị bha lâng cóh c’lâng xa nay pa dưr du lịch âng chr’hoong Tây Giang. Chr’hoong âi bhrợ pa dưr bha nụ vel : Pr’ning, R’cùng lâng Tà Vàng- pêê vel văn hoá tr’haanh dưr váih đhị pr’đơợ bha lâng âng du lịch vel bhươl. Zr’lụ vel ty Cơ Tu nắc dưr váih đhị pa đhêy dzung ặt bệch âng t’mooi kiêng chơớc lêy năl râu văn hoá liêm pr’hay âng Cơ Tu. Vel văn hoá Cơ Tu công nắc đhị buôn ta bhrợ apêê bhiệc bhan ty đanh âng đha nuôr Cơ Tu. Prá pr’ma- bhrợ bh’noóch, bh’rợ t’taanh c’clăng lâng tân tung da dặ âng đha nuôr Cơ Tu t’mêê bơơn xay moon nắc C’kir văn hoá phi vật thể k’tiếc k’ruung công bơơn bhrợ pa cắh ta luôn đhị vel n’nâu. T’coóh Cơ lâu Nâm, vel Pr’ning, chr’val Lăng, nắc ma nứih k’đơơng k’âng, cha ol pa choom ng’cơnh bhrợ têng, coóch boóc cóh Gươl âng Vel ty Cơ Tu xay moon: “Vel văn hoá ty Cơ Tu nắc đoo đhị choom zư đớc đợ râu chr’nắp văn hoá liêm pr’hay bhlâng âng acoon cóh Cơ Tu, lấh đhị vel Pr’ning, Tà Vang lâng R’cung, tỵ tơợ ahay nắc đhị ặt ma mông công nắc muy đhị cơnh muy vel bhrợ pa k’tứi âng ma nưíh Cơ Tu. Đhị đâu nắc đhị k’rong pa zêng lứch đợ z’hai g’lăng bhlâng âng Cơ Tu. Nâu đoo Gươl ga mắc bhlâng tơợ ahay tước nâu câi âng ma nứih Cơ Tu Tây Giang.”
Chr’hoong Tây Giang vêy c’lâng Trường Sơn lướt z’lấh đhị buôn la lêy cóh trung tâm bha nụ chr’val A zích, boọng hầm A nông, zr’lụ trung tâm hành chính chr’hoong cơnh lâng vel ty đanh Cơ Tu đhị A Tiêng, vel Pr’Ning âng chr’val Lăng dzợ zư đớc liêm đợ văn hoá âng đha nuôr Cơ Tu… T’mooi Trần Đình Phước, quận Tân Bình, TP. HCM g’lúh tr’nơợp tước lâng chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon: “Acu ặt cóh Sài Gòn lướt chô tước apêê tỉnh Tây Nguyên abác ặ. N’đhơ cơnh đêếc chô tước Quảng Nam, Tây Giang vêy muy râu liêm la lay, nắc dzợ bơơn zư đớc lịch sử âng ma nứih Cơ Tu. Râu bơr cớ nắc crâng a bhuy âng H’nghêê nắc nâu câi muy Tây Giang hơớ dzợ vêy. Cóh đâu plêêng k’tiếc đh’hi đhí, cơnh ngoọ cóh Đà Lạt. Bh’cộ chính quyền vêy chủ trương pr’hay, đha nuôr Cơ Tu nắc pa bhlâng déh hơnh t’mooi, bhrợ têng pa bhlâng liêm crêê bhui har. Acu pa chắp Tây Giang nắc vêy pa dưr k’rơ. Acu vêy rạch cớ ooy Tây Giang đh’rứah lâng ma nứih đong cu tước đhêy ặt cha ớh cóh đâu.”
Pr’đơợ pa dưr nắc ga mắc bấc, n’đhơ cơnh đêếc bh’rợ k’rong bhrợ têng du lịch âng chr’hoong Tây Giang nắc đhêêng tơợp bhrợ ha dợ. Bấc doanh nghiệp cóh cr’loọng tỉnh lâng tỉnh n’lơơng bơơn lêy pr’đơợ pa dưr kinh tế lâng công nắc âi tơợp chơớc lêy tước đâu đoọng k’rong bhrợ têng. T’coóh Ngô Hữu Lộc, Giám đốc Công ty Cổ phần đầu tư xây dựng Việt Sip, xay moon: Bêl âi đấc tước Tây Giang bhrợ cha, ặt ma mông, a đoo lêy a đay nắc công ma nứih Cơ Tu, ma nứih ca coon âng Tây Giang. Tu cơnh đêếc, cơnh lâng nắc muy doanh nhân, t’coóh vêy bhrợ đợ lứch c’rơ đay bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng ha đha nuôr lâng chroi đoọng zư đớc văn hoá Cơ Tu: “N’đhơ zấp ngai doanh nghiệp n’đoo công cơnh đêếc, bêl bhrợ muy bh’rợ n’hâu, apêê đoo công ch’mêệt lêy pa ghít, ting n’jéh. Cơnh lâng cu, đhăm k’tiếc Tây Giang n’nâu âi vêy plêêng k’tiếc t’đui đoọng bấc râu. Pa bhlâng nắc plêêng k’tiếc, acoon ma nưúih liêm ta níh déh hơnh t’mooi. Văn hoá cóh đâu, nắc muy cóh đâu dzợ bơơn zư đớc đợ văn hoá ty đanh, râu liêm pr’hay dzợ vêy. Bêl âi chơớih pay cóh đâu, azi vêy t’bhlâng đh’rứah lâng chính quyền lâng đha nuôr cóh đâu bhrợ pa liêm, zư đớc lâng pa dưr ng’cơnh choom râu liêm pr’hay văn hoá cóh đâu ting t’ngay ting liêm pr’hay lấh.”
Năl ghít pa dưr du lịch bhrợ pr’đơợ toong đoọng pa dưr kinh tế xã hội dưr k’rơ, chr’hoong Tây Giang âi lâng xoọc t’bhlâng bhrợ pa dưr đợ đợ pr’đơợ liêm k’rơ âi l’lăm vêy đoọng bhrợ pa dưr du lịch. Tước nâu câi, đề án pa dưr Du lịch chr’hoong Tây Giang tước c’moo 2015, ch’lang lêy tước c’moo 2020 âi bơơn ha lỵ lêy. T’coóh A rất Blúi, Phó Chủ tịch Thường trực UBND chr’hoong Tây Giang đoọng năl: “Cóh nghị quyết Dại hội đảng bộ chr’hoong g’lúh XV, cóh đêếc vêy bh’rợ tơợp k’rong bhrợ lâng pa dưr du lịch. Brương tr’nu chr’hoong vêy c’lâng lướt liêm ta níh lấh đhị bh’rợ pa dưr du lịch. Cóh đêếc bhrợ têng liêm choom đợ pr’đơợ âng ca coong da diing, văn hoá lịch sử. pa bhlâng nắc zr’lụ vel ty Cơ Tu lâng zr’lụ crâng c’kir h’nghêê.”
Cóh bhrương tr’nu cắh mơ đanh, bha nụ boọng hầm A Nông- vel ty Cơ Tu- bha nụ crâng h’nghêê nắc vêy dưr váih đhị lướt la lêy bha lâng chr’nắp cóh quy hoạch pa zêng n’đắh pa dưr du lịch Tây Giang, bhrợ t’váih pr’đơợ liêm cóh bh’rợ k’rong pa dưr apêê tour du lịch chô ooy vel bhươl crâng ca coong âng zr’lụ đhăm k’tiếc Quảng Nam./.
TÂY GIANG KHAI THÁC TIỀM NĂNG DU LỊCH
Nằm trên độ cao hơn 1.300 mét, có nơi hơn 1.500 mét so với mực nước biển với cung đường Trường Sơn huyền thoại, huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam có nhiều thắng cảnh đẹp như cụm địa đạo A-Nông, đỉnh Quế, rừng Pơ Mu di sản…cùng các lễ hội dân gian, lễ hội truyền thống vô cùng đa dạng và phong phú.. Ngoài ra, với một không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc CơTu, huyện Tây Giang đã trở thành điểm đến của du khách trong nước và nước ngoài.
Tây Giang sở hữu thiên nhiên khí hậu mát mẻ, núi rừng quanh năm được bao phủ bởi sương mù buổi sớm và chiều. Nơi đây còn có nhiều danh lam thắng cảnh với diện tích rừng nguyên sinh rộng lớn; hệ thống sông suối, khe, thác ghềnh đẹp. Cách trung tâm huyện chừng 2km, quần thể với suối, rừng và cảnh quan thiên nhiên hữu tình là điểm du lịch sinh thái lý tưởng. Nếu dòng Tr’lêê hiền hòa, uốn lượn, được bao phủ bởi màn sương mù diễm ảo mỗi sớm chiều thì dòng thác Nal hùng vĩ được hợp thành từ nhiều con suối nhỏ chảy từ độ cao 30m giữa nhiều thác ghềnh… Vùng cao Tây Giang còn có nhiều thắng cảnh đẹp hoang sơ, kỳ vĩ. Từ di tích lịch sử Cụm địa đạo A-Nông, gồm: Tâm Abóc, Chrun, Abuôl, Bhnơm và Lbơơi; thác ghềnh Arầng 9 tầng; cây đa nghìn năm tuổi tại xã A Xan, làng Ađuôl tại xã Tr’Hy, La’a, Aur tại xã A Vương, đồi thông nguyên sinh hay ruộng Chuôr tại xã A Xan. Mới đây, Tây Giang còn đón nhận bằng chứng nhận quần thể rừng Pơmu là Cây di sản Việt Nam…. Ông Nguyễn Hai, Phó Giám đốc Trung tâm thông tin xúc tiến Du lịch tỉnh Quảng Nam, cho biết: “ Huyện Tây Giang có rất nhiều tiềm năng để phát triển du lịch, nhất là du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái. Hiện nay, huyện Tây Giang cũng đã xây dựng những chủ trương nhằm bảo tồn những truyền thống văn hoá Cơ Tu, như đã xây dựng Làng truỳên thống ngay trung tâm huyện, gần đây nữa cũng đã xây dựng được làng du lịch Pơmu ở xã Axan. Vừa qua được UBND huyện Tây Giang tham gia khảo sát, thăm rừng Pơmu. Với tư cách những người làm du lịch, chúng tôi thấy ở đây rất có tiềm năng. Trong thời gian đến, ngành Văn hoá- Du lịch của tỉnh sẽ có trách nhiệm phối hợp cùng với UBND huyện Tây Giang tìm cách làm như thế nào để phát huy tiềm năng hiện có của Tây Giang »
Cùng với tiềm năng du lịch sinh thái với vệt danh lam, thắng cảnh dày đặc, dấu ấn văn hóa làng truyền thống Cơ Tu là điểm nhấn trong chiến lược phát triển du lịch của huyện Tây Giang. Huyện đã xây dựng cụm thôn: Pơ’ning, R’cung và Tà Vàng - ba thôn văn hóa điển hình trở thành những hạt nhân du lịch cộng đồng. Không gian văn hóa làng cổ sẽ trở thành điểm dừng chân lưu trú của du khách muốn khám phá bản sắc văn hóa Cơ Tu. Làng văn hoá Cơ Tu cũng là nơi diễn ra các lễ hội truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Nói lý - hát lý, Nghề dệt thổ cẩm và Vũ điệu Tân tung da dắ của đồng bào Cơ Tu vừa được vinh danh là Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia cũng được biểu diễn thường xuyên tại ngôi làng cổ này. Già làng Cơ Lâu Nâm, thôn Pr’ning, xã Lăng, là người đứng ra chỉ đạo kỹ thuật tạo dựng, điêu khắc, trạm trổ trong nhà Gươl của Làng cổ Cơ Tu. Ông chia sẻ: Làng văn hóa truyền thống Cơ Tu là cách thức bảo tồn các giá trị văn hóa đặc sắc của tộc người Cơ Tu bên cạnh các làng Pơ’ning, Tà Vàng và R’cung, vốn là không gian sinh tồn đồng thời cũng là một xã hội thu nhỏ của người Cơ Tu. Nơi đây là nơi hội tụ tất cả những tinh hoa nhất của văn hoá Cơ Tu từ điêu khắc, trạm trổ và kiến trúc. Đây Là Gươl có quy mô lớn nhất từ trước tới nay của Cơ Tu Tây Giang.
Huyện Tây Giang có đường Trường Sơn đi qua điểm tham quan tại trung tâm cụm xã A Zích, địa đạo ở xã A Nông, khu vực trung tâm hành chính huyện với làng truyền thống Cơtu tại A Tiêng, làng dệt thổ cẩm thôn Tà Vàng, xã A tiêng, thôn Pr’Ning thuộc xã Lăng còn giữ nguyên nét văn hóa độc đáo của đồng bào…Du khách Trần Đình Phước, quận Tân Bình, TP. HCM lần đầu tiên đến với huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cảm nhận: "Tôi ở Sài Gòn đi về 5 tỉnh Tây Nguyên rất nhiều rồi. Nhưng về Quảng Nam, Tây Giang có một đặc thù riêng là duy trì được lịch sử của người Cơ Tu. Thứ hai nữa là rừng nguyên sinh của cây Pơmu giờ mỗi Tây Giang còn. Không khí mát mẻ, giống như Đà lạt, Lãnh đạo chính quyền có chủ trương hay, đồng bào Cơ Tu thì rất mến khách, phục vụ khách rất nhiệt tình trong niềm hân hoan. Tu nghĩ Tây Giag sẽ phát triển mạnh. Tôi sẽ quay lại Tây Giang cùng gia đình nghỉ mát một thời gian."
Tiềm năng lớn nhưng việc đầu tư, khai thác du lịch cuả huyện Tây Giang mới chỉ là bước khởi đầu. Nhiều doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đã nhìn thấy tiềm năng kinh tế và cũng đã bắt đầu tìm về đây để đầu tư xây dựng. Ông Ngô Hữu Lộc, Giám đốc Công ty Cổ phần đầu tư xây dựng Việt Sip, chia sẻ: Khi xác định lên Tây Giang lập nghiệp, sinh sống, ông xem mình cũng là người Cơ Tu, người con của Tây Giang. Chính vì thế, với tư cách là một doanh nhân, ông sẽ làm hết khả năng mình để tạo việc làm cho đồng bào và góp phần bảo tồn văn hóa Cơ Tu: “Bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng vậy. khi làm một việc gì, người ta cũng khảo sát rất chặt chẽ, kỹ lưỡng. Với tôi,miền đất Tây Giang này thiên nhiên ưu đãi rất nhiều thứ. Đặc biệt là khí hậu, con người rất hiền hoà mến khách. Văn hoá ở đây, chỉ có ở đây mới giữ lại được những nét văn hoá truyền thốn, bản sắc vẫn còn. Khi đã lựa chọn ở đây, chúng tôi sẽ cố gắng cùng chính quyền và người dân ở đây trùng tu, bảo tồn, nâng cấp làm cho nét văn hoá ở đây ngày càng sinh động hơn.”
Xác định phát triển du lịch làm đòn bẩy thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển, huyện Tây Giang đã và đang khai thác các tiềm năng, lợi thế hiện có để đầu tư phát triển du lịch. Đến nay, đề án Phát triển du lịch huyện Tây Giang đến năm 2015, tầm nhìn 2020 đã được thông qua.
Tương lai không xa, cụm địa đạo A-Nông- làng cổ Cơ Tu- quẩn thể rừng Pơmu sẽ trở thành điểm nhấn quan trọng trong quy hoạch tổng thể về phát triển du lịch Tây Giang, tạo điều kiện thuận lợi trong việc đầu tư phát triển các tour du lịch về nguồn, du lịch sinh thái của vùng đất Quảng Nam./.
A Lăng Lợi
Viết bình luận