Ch’ngai tơợ thị trấn Sa Pa k’dâng 12 km chô tơợ đông bắc, chr’val Tả Phìn nắc muy cóh pazêng zr’lụ du lịch bha lâng âng chr’hoong Sa Pa, tỉnh Lào Cai. Cắh muy ta n’năl ooy rau la liêm pr’hay âng cruung đác, Tả Phìn nắc dzợ t’váih rau la liêm pr’hay lâng ta mooi tu ooy rau chr’nắp pr’hay âng văn hoá âng đhanuôr acoon cóh đhị đâu, cóh đêếc vêy bh’rợ taanh n’đoóh a doóh âng manuýh Mông lâng họm a xậ z’nươu âng đhanuôr Dao bhrôông nắc 2 rau chr’nắp pr’hay bhrợ t’váih bh’nơơn bh’rợ la lay đoọng ha đhăm k’tiếc n’nâu.

Tước ooy Tả Phìn cóh zập hân noo cóh c’moo, cóh bấc đhị, vêy cơnh cậ nắc cóh tang đong, đhị chợ cắh cậ cóh toor c’lâng, ta mooi nắc bơơn lêy đợ apêê pân đil tớt đh’rứah i íh lâng prá k’chăng bhui har. Lâng đợ rau pr’đươi cơnh k’pái, lanh, axậ p’nang, nghệ… tước ooy tr’pang têy ta béch lâng rau a cọ a búc g’lăng âng manuýh pân đil nắc ơy íh bhrợ đợ n’đoóh a doóh vêy bấc rau cha nắc la liêm, p’cắh rau chr’nắp âng acoon cóh, cơnh a doó, khăn, pr’nơng, ch’đhung du lịch, ví, tranh…

Tơợ bêl 6- 7 c’moo, p’niên pân đil cóh Tả Phìn nắc vêy apêê a dếch, a pêê a mế pa choom cơnh k’đhơợng za rum, p’tiêl chỉ lâng pác a ngon bhai; xang n’nắc lêy pay đợ a ngon bhai, chêếc lêy pay t’nơơm n’loong bhrợ t’váih pr’họm, công cơnh bh’rợ bhrợ t’váih pr’họm, bh’rợ taanh đợ n’đoóh a doóh tơợ rau đơ buôn tước ooy rau đơ k’đháp. Cắh muy i íh, apêê a mế, a pêê a dếch nắc dzợ xay moon rau chr’nắp âng pazêng rau cha năm cóh pazêng ta la n’đoóh a doóh. Lâng tước bêl pậ banh, muy cha nắc pân đil Mông nắc vêy ta đoọng ha rêê la lay đoọng chóh bhrợ bhai. Bêl t’nơơm lanh dưr pậ tước k’dâng 2 mét nắc cắt chô đơơng, đơơng puáh pa goóh xang n’nắc tạ pay n’căr. Bêl tạ pay nắc tạ liêm pa bhlâng, tạ cơnh ooy pazêng n’jéh âng lanh nắc ma mơ lâng doọ choom tr’tơợt. Pazêng n’jéh lanh ơy ta téc nắc ta n’tom, xang n’nắc đớc ooy t’păl tắp, đoọng tắp lơi bột pay n’đợ n’jéh lanh nhâm, xang n’nắc pazum đớc. Đoọng bơơn đợ cơnh u bhoóc crêê cơnh cr’noọ lâng ra bụ, lanh n’nâu nắc vêy bơr chu ta zêệ lâng đác k’chắh lâng muy chu lâng đác vêy đong k’dợ, xang n’nắc nắc vêy choom taanh bhrợ bhai. Đợ bhai ơy xang ng’taanh nắc ta luôn ng’giặt đoọng u bhoóc, xang n’nắc bha lếp đớc đhị n’loong vil, xang n’nắc đươi đhâl lâng đong k’dợ, n’jụt tước bêl u tíh.

Bh’rợ n’nâu đươi bấc c’rơ, pa bhlâng nắc bh’rợ pa liêm, pa chăm cóh bhai. Pr’đhang vêy ta íh bhrợ bấc nắc cơnh glúh m’đóc, cắh bậ bí, cắh c đợ rau cha năm lêy cơnh tơợ crâng k’coong, cơnh n’loong, bhơi, pô, axậ, a chim a đhắh… Manuýh Mông íh bhrợ gít pa bhlâng xa nâp ty đanh âng pân đil lâng zập pazêng rau khăn pươr cóh a cọ, a doóh cóh m’pâng, a doóh cóh ngoài, n’đoóh lâng bhai pươr dzung. Apêê đoo taanh pazêng t’clắh a doóh, n’đoóh, xang n’nắc nắc vêy p’têết íh cơnh a doóh. Muy ta la bhai nắc xay p’cắh gít pa bhlâng cr’noọ cr’niêng, bh’rợ âng manuýh íh.

Lâng đhanuôr cóh zr’lụ da ding k’coong, n’đoóh a doóh năc cắh muy ng’đươi cóh pr’ắt tr’mông zập t’ngay ting n’nắc nắc dzợ pr’đươi c’cir chr’roonh zr’muông, cắh cậ nắc đợ p’nooi cóh t’ngay bhiệc bhan bơơn k’díc k’điêl. Rau ta béch cóh bh’rợ i íh, đợ n’đoóh a doóh âng apêê pân đil taanh bhrợ nắc rau xay moon apêê ơy pậ banh lâng nắc đhị đoọng apêê pân juýh lêy pay k’điêl ha đay.

Tước ooy Tả Phìn, lấh ooy bh’rợ chêếc câl đợ n’đoóh a doóh âng manuýh Mông, ta mooi nắc dzợ bơơn họm a xậ z’nươu âng manuýh Dao bhrôông. Bh’rợ n’nâu nắc dưr váih bh’nơơn bh’rợ la lay âng đhanuôr vel đong, k’đơơng bấc ta mooi tước la lêy lâng chêếc n’năl.

Z’nươu ng’họm âng manuýh Dao bhrôông cóh Tả Phìn vêy bấc rau t’nơơm n’loong t’piing lâng apêê đhanuôr Dao n’lơơng, bấc mơ tơợ 10 tước 100 rau, t’đui ooy cr’noọ đươi dua. Z’nươu t’mêê cắh cậ ơy xang ng’pa goóh nắc vêy ta tếch t’tứi, đớc ooy muy gọ ga mắc xang n’nắc zêệ tr’đóc lâng óih. Xang n’nắc, n’tóh đác z’nươu n’nắc ooy thùng n’loong, lúc m’bứi đác chrộ, đoọng oó lấh u puýh, đhêệng mơ đoọng ng’họm. Cóh đhr’nong đong k’tứi g’dzoóc âng đác puýh dưr păr, tr’lúc lâng rau đha hum âng z’nươu bhrợ ha manuýh họm nắc xơợng l’ngooi pa bhlâng.

Họm cắh cậ trọm dzung ooy a xậ z’nươu nắc choom pa dứah cr’ăy n’hang, k’bao têy dzung, thần kinh toạ, k’ăy đh’mâl, cr’hoóc, k’ăy p’lung, đợ rau cr’ăy cóh n’căr, k’ăy hoọng, k’ăy loom… chr’nắp bhlâng, pân đil họm nắc n’căr la liêm, aham liêm.

Hạm axậ z’nươu manuýh Dao bhrôông cắh muy nắc bh’rợ zư lêy c’rơ, ting n’nắc nắc dzợ t’váih rau chr’nắp pr’hay văn hoá âng đhanuôr acoon cóh. Xoọc đâu cóh Tả Phìn vêy bấc pr’loọng đong manuýh Dao bhrôông bhrợ têng bh’rợ họm axậ z’nươu đoọng ha ta mooi du lịch. Chr’nắp bhlâng cóh Tả Phìn nắc dzợh vêy Công ty cổ phần pazêng vêy lấh 40 pr’loọng đong cóh chr’val bhrợ têng z’nươu họm âng manuýh Dao bhrôông đoọng pa câl ooy thị trường.

Lâng cruung đác la liêm pr’hay, acoon manuýh liêm crêê, chắp hơnh ta mooi đh’rứah lâng đợ bh’rợ du lịch la liêm pr’hay, Tả Phìn xoọc ting t’ngay dưr váih zr’lụ du lịch pr’hay pa bhlâng đoọng ha ta mooi cóh k’tiếc k’ruung lâng ta mooi tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng. Ha dang vêy bơơn tước ooy Tả Phìn, ta mooi oó cắh chêếc n’năl lâng đươi dua đợ bh’nơơn bh’rợ chr’nắp prt’hay cóh đâu./.

Đến Tả Phìn tham quan làng dệt thổ cẩm

và tắm lá thuốc của đồng bào địa phương

         Cách thị trấn Sa Pa khoảng 12km về phía đông bắc, xã Tả Phìn là một trong những tuyến du lịch trọng điểm của huyện Sa Pa, Lào Cai. Không chỉ được biết đến với vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ, kỳ vĩ, Tả Phìn còn hấp dẫn du khách bởi bản sắc văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào các dân tộc địa phương, trong đó, nghề dệt thổ cẩm của người Mông và tắm lá thuốc của người Dao đỏ là 2 “đặc sản” tạo nên sản phẩm đặc trưng cho vùng đất này.

Đến Tả Phìn vào bất cứ thời điểm nào trong năm, ở bất cứ nơi đâu, có thể là sân nhà, góc chợ hay lề đường, du khách đều có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh từng nhóm phụ nữ ngồi quây quần bên nhau thêu thùa và chuyện trò vui vẻ. Bằng các nguyên liệu đơn giản như sợi bông, sợi lanh, lá trầu, củ nghệ, củ nâu, chàm… qua bàn tay khéo léo và óc thẩm mỹ tinh tế của người phụ nữ đã thêu, dệt nên những tấm vải đủ màu sắc, hoa văn mang đậm giá trị bản sắc dân tộc, bao gồm nhiều sản phẩm độc đáo như: váy, áo, khăn, mũ, ba lô, túi khoác du lịch, túi xách tay, ví, tranh...

Ngay từ khi 6 – 7 tuổi, các trẻ em gái ở Tả Phìn đã được các bà, các mẹ dạy cách cầm kim, xoắn chỉ và đếm sợi; sau đó là cách chọn sợi, chọn vải, cách tìm cây lấy màu cũng như kỹ thuật pha màu, phối màu, cách thêu, dệt những sản phẩm thổ cẩm từ đơn giản đến phức tạp. Không chỉ dạy thêu thùa, các bà, các mẹ còn giải thích ý nghĩa của những hoa văn và đường nét trên từng tấm vải. Và khi đến tuổi trưởng thành, mỗi phụ nữ Mông sẽ được chia những mảnh nương riêng để trồng lanh. Khi cây lanh có chiều cao khoảng 2m thì cắt về, đem phơi khô rồi tách lấy vỏ. Khi tách phải hết sức khéo léo sao cho sợi lanh có độ mảnh đều nhau và không bị đứt nửa chừng. Những bó vỏ lanh này được cuộn chặt lại, cho vào cối giã để đánh bong hết bột sao cho chỉ còn lại sợi dai, sau đó cuộn lại thành những con sợi lớn. Để đạt được độ trắng và mềm, sợi lanh phải qua vài lần luộc nước tro bếp và một lần luộc nước sáp ong rồi mới dệt thành vải. Người Mông thường dệt vải bằng khung cửi đai lưng. Tấm vải dệt xong phải giặt đi giặt lại nhiều lần cho thật trắng, sau đó trải lên khúc gỗ tròn, rồi dùng một phiến đá chà sáp ong trượt đi, trượt lại cho đến khi thật phẳng.

Công đoạn đòi hỏi nhiều công sức nhất là thêu hoa văn trang trí lên tấm vải. Mẫu thêu chủ đạo là xoáy ốc, hoa bí hoặc những hoa văn lấy cảm hứng từ thiên nhiên như cây, cỏ, hoa, lá, chim muông... Người Mông rất cầu kỳ khi thêu trang phục truyền thống của phụ nữ với đầy đủ khăn quấn đầu, áo trong, áo ngoài, váy và vải bó chân. Họ thêu riêng từng phần rồi khâu lại thành trang phục hoàn chỉnh. Mỗi tấm vải mang dấu ấn cá nhân rất rõ, thể hiện sự tinh tế của người thêu.

Ðối với người dân tộc vùng cao, thổ cẩm không chỉ dùng để phục vụ cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày mà còn là vật kỷ niệm tình yêu hay của hồi môn trong ngày cưới. Sự khéo léo trong việc may vá, thêu thùa vừa là hành trang vào đời của các cô gái nơi đây và cũng là tiêu chí quan trọng để các chàng trai lựa chọn bạn đời.

Đến Tả Phìn, ngoài việc tìm mua những sản phẩm thổ cẩm “chính hiệu” của người Mông, du khách còn có dịp thưởng thức dịch vụ tắm lá thuốc của người Dao đỏ. Dịch vụ này đã trở thành sản phẩm đặc trưng của đồng bào địa phương, thu hút đông đảo du khách đến tham quan và trải nghiệm.

Thuốc tắm của người Dao đỏ ở Tả Phìn có nhiều loại cây hơn so với thuốc của các nhóm người Dao khác, dao động từ 10 đến hơn một trăm loại khác nhau, tùy mục đích sử dụng. Cây thuốc tươi hoặc sau khi đã phơi khô được chặt nhỏ, cho vào một chiếc nồi lớn rồi đun sôi bằng củi. Sau đó, nước thuốc được đổ vào một thùng gỗ tròn, pha thêm nước lạnh, tạo độ ấm vừa phải để tắm. Trong căn phòng nhỏ, hơi nước nóng từ bồn gỗ tỏa ra, quyện với mùi hương thảo dược khiến người tắm cảm thấy vô cùng sảng khoái và dễ chịu.

Tắm hoặc ngâm chân lá thuốc trong một thời gian dài có tác dụng chữa trị các bệnh phong thấp, đau nhức xương khớp, mỏi cơ, thần kinh tọa, cảm hàn, cảm cúm, dạ dày, các bệnh ngoài da, ho, đau lưng, đau gan… Đặc biệt, phụ nữ tắm lá thuốc da dẻ sẽ mịn màng, máu huyết lưu thông.

Tắm lá thuốc của người Dao đỏ không chỉ đơn thuần là một phương pháp chăm sóc sức khoẻ mà còn là một yếu tố cấu thành bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc. Hiện ở Tả Phìn có nhiều hộ gia đình người Dao đỏ mở dịch vụ tắm lá thuốc phục vụ khách du lịch. Đặc biệt, Tả Phìn còn có Công ty cổ phần Các sản phẩm bản địa bao gồm hơn 40 hộ gia đình trong xã, chuyên sản xuất các loại thuốc tắm của người Dao để bán ra thị trường.

Với phong cảnh thiên nhiên hoang sơ, khí hậu mát mẻ, trong lành, con người thân thiện, mến khách cùng những sản phẩm dịch vụ độc đáo, Tả Phìn đang ngày càng trở thành điểm du lịch hấp dẫn khách du lịch trong và ngoài nước. Nếu có dịp đến Tả Phìn, du khách đừng bỏ qua cơ hội tìm hiểu và thưởng thức những sản phẩm độc đáo mà nơi đây dành tặng.