Mất điểm lưu trú, du lịch Bhơ Hôồng chững lại

Khu nghỉ dưỡng Bhơ Hôồng Bungalows, với 5 căn nhà gỗ mô phỏng nhà sàn của người Cơ Tu, từng là điểm nhấn của du lịch sinh thái miền núi Quảng Nam cũ, nay thuộc xã Sông Kôn, thành phố Đà Nẵng. Có thời điểm, nơi đây đón hàng nghìn lượt khách trong và ngoài nước, nhiều đoàn lưu trú 3-4 ngày để trải nghiệm đời sống của người Cơ Tu và trekking đến các điểm thác trong vùng.

Sau đại dịch COVID-19, đơn vị chủ quản dừng vận hành. Người dân địa phương không thể tiếp quản, sửa chữa do vướng mắc liên quan đến quyền sở hữu. Đến nay, khu nghỉ dưỡng đã xuống cấp nghiêm trọng, không còn khả năng cải tạo. Thời diểm đó, đây là điểm lưu trú duy nhất tại thôn Bhơ Hôồng (nay đổi tên thành thôn A Păng sau sáp nhập thôn, bản).

Theo Trưởng thôn B’ríu Nhiên, khi không còn điểm lưu trú, lượng khách đến và ở lại thôn giảm mạnh. Hiện nay, khách đến thôn chủ yếu là khách vãng lai, doanh nghiệp lữ hành không còn đưa khách lên do không có chỗ nghỉ. Nguồn thu từ cung cấp dịch vụ biểu diễn văn nghệ, trình diễn nghề truyền thống của người dân vì thế cũng giảm theo đáng kể.

Trong khi đó, Bhơ Hôồng vẫn còn những giá trị có thể tạo thành sản phẩm du lịch. Được công nhận là Làng văn hóa du lịch cộng đồng từ năm 2013, đồng bào Cơ Tu tại đây vẫn duy trì các hoạt động đan lát, dệt thổ cẩm, dân ca, dân vũ và lễ hội truyền thống. Tuy nhiên, những giá trị này khó phát huy hiệu quả kinh tế nếu thiếu các dịch vụ cơ bản, trước hết là nơi lưu trú.

Chi phí đầu tư là rào cản với người dân

Từ năm 2023 đến nay, gia đình chị Đinh Thị Thìn là hộ duy nhất xây dựng homestay tại Bhơ Hôồng. Số tiền bỏ ra ban đầu cho căn nhà gỗ lên tới 500 triệu đồng, chưa tính phần trang trí. Chỉ tính riêng phòng vệ sinh, gia đình chị đã phải bỏ khoảng 50 - 60 triệu đồng.

Chị Thìn cho rằng người dân hoàn toàn có thể tận dụng nhà đang ở, chỉ cần cải tạo một số hạng mục thiết yếu, đặc biệt là khu vệ sinh. Tuy nhiên, ngay cả khoản đầu tư vài chục triệu đồng cũng là trở ngại với những gia đình làm nông nghiệp, thu nhập còn bấp bênh. Vốn đầu tư lớn, trong khi lượng khách chưa ổn định và khả năng thu hồi vốn chưa rõ ràng, đây cũng chính là nỗi lo khiến nhiều hộ dân dù có nhà sàn, có không gian và điều kiện để tham gia du lịch vẫn chưa dám đầu tư làm cơ sở lưu trú.

Bên cạnh đó, một số quan niệm truyền thống của người Cơ Tu cũng khiến người dân lo ngại khi mở cửa đón khách. Theo quan niệm, phong tục, một số gia đình Cơ Tu không chấp nhận việc người lạ không phải vợ chồng mà lại cùng lưu trú trong nhà.

Những quan niệm này không thể thay đổi trong ngày một ngày hai. Vì vậy, bài toán phát triển du lịch cộng đồng ở Bhơ Hôồng không chỉ nằm ở việc có thêm cơ sở lưu trú hay nguồn vốn, mà còn ở quá trình để người dân từng bước thay đổi cách nghĩ, chủ động tham gia vào hoạt động du lịch.

Để người dân chủ động tham gia làm du lịch

Thành phố Đà Nẵng đang đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng tại các xã, phường miền núi, vừa góp phần giảm tải cho khu vực trung tâm, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, đến nay khu vực miền núi của thành phố mới có khoảng 10 điểm du lịch cộng đồng; sự tham gia của người dân vào phát triển các dịch vụ du lịch vẫn còn hạn chế.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Sông Kôn nhiệm kỳ 2025-2030 xác định đưa văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu làm nền tảng thúc đẩy kinh tế và phát triển du lịch. Làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng được định hướng tiếp tục là hạt nhân để lan tỏa mô hình sang các thôn khác.

Theo ông Pơ Loong Jốp, Phó Chủ tịch UBND xã Sông Kôn, điều quan trọng là người dân phải chủ động tham gia, từ xây dựng homestay đến khai thác các dịch vụ tại địa phương. Tuy nhiên, với điều kiện hiện nay, người dân khó có thể tự mình đầu tư toàn bộ. Ngay cả khi người dân chủ động tham gia, vẫn cần sự hỗ trợ bước đầu của Nhà nước và sự chung tay của doanh nghiệp.

Đây cũng là hướng tiếp cận được ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng đặt ra đối với phát triển du lịch cộng đồng ở khu vực miền núi. Theo ông Văn Bá Sơn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng, bên cạnh hỗ trợ về hạ tầng và kết nối giữa khu vực miền núi với miền xuôi, yếu tố then chốt là nâng cao nhận thức của cộng đồng.

Thời gian qua, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với doanh nghiệp tổ chức các đợt khảo sát, hình thành tour, tuyến và hoàn thiện điểm đến dựa trên lợi thế của từng địa phương. Trong các tour, tuyến này, người dân trực tiếp tham gia biểu diễn múa, hát, cồng chiêng, đan lát, dệt thổ cẩm và các hoạt động văn hóa truyền thống.

Khi có nguồn thu từ những hoạt động này, người dân không chỉ có thêm sinh kế mà còn có cơ hội nhìn thấy giá trị kinh tế từ chính văn hóa của cộng đồng mình. Sự tham gia của doanh nghiệp cũng giúp hình thành thêm sản phẩm phục vụ du khách, tạo nguồn thu và đóng góp trực tiếp cho cộng đồng.

Hỗ trợ vốn và đào tạo để người dân làm du lịch

Theo ông Văn Bá Sơn, để du lịch cộng đồng phát triển bền vững cần sự kết hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ về cơ chế, nguồn lực và hạ tầng; doanh nghiệp tham gia đầu tư, kết nối thị trường; còn người dân trực tiếp tham gia và trở thành chủ thể cung cấp dịch vụ.

Thành phố Đà Nẵng sẽ tiếp tục hỗ trợ tài chính cho người dân thông qua các cơ chế phát triển điểm đến, hoạt động du lịch và sản phẩm du lịch. Thành phố cũng xây dựng đề án phát triển du lịch cộng đồng, nông nghiệp, nông thôn, trong đó có hỗ trợ những điểm đã được công nhận hoặc đang khai thác du lịch, trước mắt thống kê khoảng 10 điểm ở khu vực phía Tây.

Cùng với đó là năng lực cho cộng đồng người dân làm du lịch thông qua các lớp tập huấn, đào tạo và hướng dẫn xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên văn hóa, sinh hoạt truyền thống. Cơ quan quản lý Nhà nước cũng sẽ vận động doanh nghiệp tham gia đào tạo theo phương thức “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn người dân xây dựng kế hoạch tổ chức tour, kết nối du khách, đón tiếp và phục vụ khách lưu trú.

Với sự hỗ trợ về vốn, hạ tầng và đào tạo, cùng sự tham gia chủ động của người dân và doanh nghiệp, du lịch cộng đồng tại Bhơ Hôồng nói riêng, du lịch cộng đồng ở Đà Nẵng nói chung được kỳ vọng từng bước phục hồi, tạo thêm sinh kế và phát huy những giá trị văn hóa./.