Nằm cách tuyến đường BOT Thái Nguyên – Chợ Mới khoảng 4 km, cách trung tâm xã hơn 5km, Khuân Bang vẫn giữ được vẻ mộc mạc của một bản làng miền sơn cước, với núi đồi, cánh đồng, những con suối nhỏ và các nếp nhà sàn truyền thống của người Tày. Là một trong những hộ tiên phong đi đầu, anh Dương Văn Đạt, chủ Homestay Đạt Oanh cho biết, trước đây gia đình chủ yếu sống bằng nghề trồng lúa, trồng keo và sản xuất nông nghiệp. Thu nhập ổn định nhưng không cao. Khi địa phương định hướng phát triển du lịch cộng đồng, anh quyết định mạnh dạn đầu tư xây dựng mới một ngôi nhà sàn theo kiến trúc truyền thống của dân tộc Tày để làm homestay. Sau gần hai năm hoàn thiện, cơ sở của anh Đạt có khả năng đón khoảng 38 khách. Không chỉ đáp ứng nhu cầu lưu trú, nơi đây còn được xây dựng theo hướng để du khách có thể trải nghiệm không gian sinh hoạt truyền thống và văn hóa của đồng bào Tày.

Thôn Khuân Bang có tổng diện tích đất tự nhiên hơn 200 ha, với 60 hộ dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc Tày sinh sống. Trong thôn hiện có khoảng 40 ngôi nhà sàn được xây dựng khang trang, sạch sẽ, thoáng mát; nhiều gia đình có sân rộng, tạo không gian phù hợp để tổ chức các hoạt động sinh hoạt cộng đồng, giao lưu văn hóa và đón khách du lịch. Không chỉ có cảnh quan tự nhiên với núi non, ao hồ bao quanh như hồ Tam Kha, thác Khe Cúp, đồi Nặm Tặc, động Thắm Hon…, Khuân Bang còn lưu giữ những nghề truyền thống như đan lát, dệt vải cùng các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, trong đó có hát Then, đàn Tính. Đặc biệt, Khuân Bang còn có cây thị cổ chừng hơn 200 tuổi. Theo lời các già làng truyền lại, từ xa xưa, mỗi khi trai tráng trong thôn lên đường nhập ngũ đều đến làm lễ dưới gốc thị, gửi gắm mong ước bình an và ngày trở về. Điều đặc biệt là theo câu chuyện được lưu truyền qua nhiều thế hệ, những người con của bản làng sau khi hoàn thành nhiệm vụ đều trở về trong bình an. Cây thị vì thế không chỉ là một phần cảnh quan Khuân Bang, mà còn lưu giữ những câu chuyện, ký ức và niềm tin của cộng đồng…

Với người dân nơi đây, làm du lịch không chỉ là đón khách, tăng thêm thu nhập, mà còn là cách để giới thiệu những nét văn hóa đã gắn bó với đời sống cộng đồng qua nhiều thế hệ. Chị Ma Thị Thu Trang, người dân thôn Khuân Bang cho biết, rất muốn khi khách đến đây sẽ được thu hút, được thưởng thức và trải nghiệm những nét văn hóa của dân tộc mình; được nghe Then, được chiêm ngưỡng bản sắc văn hóa của quê hương. Rất muốn gìn giữ để văn hóa Then của dân tộc không bị mai một.”

Để du lịch cộng đồng có thể phát triển bền vững, chính quyền địa phương đang từng bước đồng hành, hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng và hoàn thiện các sản phẩm du lịch. Nhiều lớp tập huấn về phát triển sản phẩm truyền thống như dệt thủ công, hát Then, đàn Tính, chế biến món ăn được tổ chức; cùng với đó là các chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm từ những mô hình du lịch cộng đồng trong khu vực. Ông Ma Văn Tuệ, Trưởng thôn Khuân Bang, xã Chợ Mới, tỉnh Thái Nguyên cho biết, ở thôn Khuân Bang những ngôi nhà sàn vẫn giữ được nét truyền thống, bản sắc của dân tộc. Du khách đến đây sẽ được thưởng thức những món ăn cổ truyền, được nghe các làn điệu Then, tham gia đốt lửa trại, nhảy sạp… Chúng tôi cũng mong muốn được tiếp cận nhiều hơn với công nghệ, thông tin để quảng bá, lan tỏa hình ảnh Khuân Bang, để nhiều người biết đến và tìm về với bản làng.

Từ những nếp nhà sàn, làn điệu Then, tiếng đàn Tính đến các món ăn truyền thống, Khuân Bang đang từng bước đưa những nét văn hóa của cộng đồng trở thành sản phẩm du lịch. Cùng với đó, xã Chợ Mới đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá về vùng đất, con người, văn hóa, lịch sử và tiềm năng du lịch, đưa hình ảnh địa phương đến gần hơn với du khách và thu hút các nguồn lực đầu tư. Theo ông Triệu Tiến Trình, Bí thư Đảng ủy xã Chợ Mới, tỉnh Thái Nguyên, xác định việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc, trong đó có đồng bào dân tộc tại thôn Khuân Bang, là một trong những nền tảng quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững. Quan điểm của xã là không biến văn hóa thành những tiết mục biểu diễn đơn thuần, mà phải để chính người dân là chủ thể gìn giữ và giới thiệu văn hóa của mình. Vì vậy, chúng tôi sẽ từng bước xây dựng, hướng dẫn cho các hộ, nhóm hộ và cộng đồng làm du lịch, để người dân vừa bảo tồn được văn hóa, vừa có thêm sinh kế và thu nhập.

Với cảnh quan thiên nhiên mộc mạc, bản sắc văn hóa đặc trưng của đồng bào Tày và sự đồng hành của chính quyền địa phương, nơi đây có thêm cơ hội mở ra một hướng phát triển mới. Khi người dân trở thành chủ thể của du lịch, mỗi giá trị văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn có thể trở thành sinh kế, tạo thêm thu nhập. Để rồi, những nếp nhà sàn, tiếng Then, tiếng đàn Tính và nét văn hóa Tày ở Khuân Bang sẽ tiếp tục được trao truyền, cùng nhịp sống mới của bản làng hôm nay.