Những năm qua, các chương trình mục tiêu quốc gia đã góp phần cải thiện hạ tầng, hỗ trợ phát triển sản xuất và giảm nghèo tại nhiều địa phương miền núi thành phố Đà Nẵng.

Tại xã Thạnh Mỹ (huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cũ), nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, đồng thời đầu tư hạ tầng thiết yếu, góp phần rất lớn vào công tác giảm nghèo, an sinh xã hội.

Ông Nguyễn Văn Phi, Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Mỹ cho biết: “Hai nguồn chương trình mục tiêu đã hỗ trợ bà con nhân dân rất nhiều, nhất là chương trình giảm nghèo tập trung hỗ trợ phát triển sản xuất, còn Chương trình 135 tập trung đầu tư hạ tầng địa phương. Những năm qua, nhờ nguồn vốn đó, công tác giảm nghèo và phát triển ở Thạnh Mỹ có chuyển biến rất mạnh”.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp giai đoạn 2026-2035, thành phố Đà Nẵng tiếp tục dành nguồn lực lớn cho khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tổng kế hoạch vốn thành phố giao năm 2026 cho hợp phần thứ hai là 870 tỷ đồng. Trong đó, 37 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được giao kế hoạch vốn 354 tỷ 500 triệu đồng. Đến ngày 30/9/2026, các xã đã phân bổ 324 tỷ 500 triệu đồng, đạt gần 94%. 

Với nguồn vốn chuyển tiếp từ giai đoạn 2021-2025 sang năm 2026, kế hoạch vốn là hơn 503 tỷ 685 triệu đồng; đến cuối tháng 9, giải ngân đạt hơn 219 tỷ đồng, tương đương 43,51%. Một số xã như A Vương, Sông Vàng, Bến Hiên, La Êê, Phước Hiệp, Nam Trà My và Trà Vân có tỷ lệ giải ngân dưới 30%. Những con số này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa việc phân bổ nguồn lực và đưa vốn vào các công trình, dự án cụ thể.

Theo các địa phương và ngành chức năng, khó khăn không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở thủ tục đầu tư, hồ sơ thanh toán, năng lực tổ chức thực hiện và điều kiện đặc thù của từng địa bàn. Miền núi rộng, địa hình chia cắt, dân cư phân tán; trong khi việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt thêm yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ cấp xã, nhất là ở những lĩnh vực chuyên môn như đầu tư, tài chính, đất đai và quản lý dự án.

Bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng cho biết, ngành đang tập trung giải ngân nguồn kinh phí còn tồn đọng của giai đoạn trước, đồng thời ưu tiên nguồn lực cho những địa phương có đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới.

“Hiện nay chúng tôi đang tập trung giải ngân cho năm 2026, bởi vì nguồn kinh phí còn tồn đọng của giai đoạn trước. Các xã đã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới thì chúng tôi ưu tiên trước. Chúng ta không dàn trải đều mà có những ưu tiên, có đặc thù riêng của từng vùng để phát triển kinh tế cũng như xây dựng nông thôn mới cho giai đoạn tới”, bà Hậu nói.

Từ thực tế triển khai, yêu cầu đặt ra là phải rà soát kỹ danh mục đầu tư, tránh trùng lặp, dàn trải và lãng phí. Ông Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đà Nẵng đề nghị các địa phương đánh giá lại hiệu quả dự án đã được đầu tư trong giai đoạn trước, làm cơ sở đề xuất những công trình thực sự cần thiết.

“Trên cơ sở kinh nghiệm trong quá trình triển khai ở giai đoạn một, đề nghị các địa phương tập trung rà soát và đánh giá kỹ toàn bộ hạ tầng đầu tư trước đây, để đề xuất phù hợp, tránh dàn trải, tránh lãng phí trong đầu tư”, ông Hà cho biết.

Từ nay đến cuối năm 2026, các đơn vị địa phương thành phố Đà Nẵng đẩy nhanh tiến độ giải ngân cả nguồn vốn chuyển tiếp và nguồn vốn của giai đoạn mới thuộc chương trình mục tiêu quốc gia; hướng dẫn địa phương hoàn thiện hồ sơ thanh toán, quyết toán; kịp thời điều chỉnh những danh mục không còn nhu cầu hoặc không thể triển khai. Với các dự án đủ điều kiện, lãnh đạo thành phố Đà Nẵng yêu cầu các đơn vị, địa phương khẩn trương tổ chức thực hiện; những vướng mắc vượt thẩm quyền cấp xã phải được sở, ngành thành phố hỗ trợ xử lý rõ đầu mối, rõ thời hạn.

Để khắc phục tình trạng chậm tiến độ, thành phố đã thành lập các tổ công tác kiểm tra, đôn đốc, hỗ trợ địa phương tháo gỡ khó khăn; đồng thời rà soát, điều chỉnh kế hoạch vốn đối với các danh mục công trình gặp vướng mắc hoặc đã hoàn thành còn dư vốn. Ông Trần Nam Hưng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng yêu cầu các xã có tỷ lệ giải ngân thấp phải xác định rõ nguyên nhân, lập cam kết tiến độ, từng dự án.

“Thành lập tổ công tác, trong đó có một đồng chí tổ trưởng là Ủy viên Thường vụ, hai đồng chí là Phó các sở để trực tiếp xuống hỗ trợ, trao đổi, chỉ đạo. Mục tiêu thì một, giải pháp thì phải mười, hành động phải quyết liệt, cụ thể, sát sao. Hành động phải cụ thể và quyết liệt hơn nữa, thể hiện bằng con số, cụ thể là phần trăm tỷ lệ giải ngân”, ông Hưng cho biết.

Đẩy nhanh giải ngân không có nghĩa là chạy theo con số bằng mọi giá. Điều quan trọng là mỗi công trình phải đáp ứng nhu cầu thiết thực, mỗi mô hình sinh kế phải phù hợp điều kiện từng vùng và có khả năng duy trì, phát triển. Khi điểm nghẽn được tháo gỡ, nguồn vốn được sử dụng đúng mục tiêu và người dân thực sự được thụ hưởng, các chương trình mục tiêu quốc gia mới trở thành động lực để miền núi Đà Nẵng phát triển bền vững, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa vùng cao và đô thị.