Làng gốm Bình Đức, thôn Phan Hiệp, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng đang có những thay đổi trong cách giữ nghề. Những nghệ nhân cao tuổi vẫn bền bỉ truyền lại kỹ thuật làm gốm, trong khi thế hệ trẻ ứng dụng công nghệ số để quảng bá, bán sản phẩm và đưa gốm Chăm đến với thị trường rộng hơn.

Nghệ nhân Lâm Hùng Sổi cho biết ông học nghề từ bà Đặng Thị Quá vào khoảng năm 1978-1979. Cách học khi đó chủ yếu là được chỉ dạy rồi thực hành, muốn sáng tạo thêm thì tiếp tục hỏi người đi trước.

Nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ bằng cách “Mẹ truyền con nối”, thông qua kể chuyện và thực hành hằng ngày. Từ những cục đất sét, bằng đôi tay và những bước chân di chuyển quanh chiếc bàn kê cố định, các nghệ nhân tạo nên những sản phẩm gốm mang nét riêng của cộng đồng người Chăm.

Tuy nhiên, nghề truyền thống này đang đứng trước không ít khó khăn. Theo bà Lương Thị Hoà, một nghệ nhân cao tuổi, trước đây làng có hơn 120 hộ làm nghề, nay còn chưa tới 20 hộ. Nguyên liệu ngày càng cạn kiệt, khó kiếm hơn trước, trong khi hiệu quả kinh tế từ nghề gốm không còn như trước.

Ngày 29/11/2022, Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đưa nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đây là sự khẳng định, trân trọng về một nét văn hóa, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo tồn, gìn giữ bản sắc dân tộc.

Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số, thế hệ trẻ ở làng gốm Bình Đức đang tìm cách đưa nghề truyền thống đến gần hơn với người tiêu dùng thông qua các nền tảng số.

Chị Xích Mai Chi sinh ra trong gia đình nhiều đời làm gốm. Ngoài những sản phẩm truyền thống như nồi, niêu, lò bánh căn, ấm đun nước, chị đăng bài và làm video giới thiệu sản phẩm trên YouTube, Facebook, Zalo. Cách làm này giúp khách hàng biết đến sản phẩm nhiều hơn và mở rộng thị trường tiêu thụll, trung bình mỗi tháng, chị bán được hơn 200 đơn hàng trên toàn quốc.

Chị cũng nghiên cứu xây lò nung gốm bằng than thay cho cách đốt bằng củi lộ thiên. Những đoạn video ghi lại quá trình nhào đất, tạo hình, nung gốm không chỉ giới thiệu sản phẩm mà còn kể câu chuyện về nghề làm gốm của người Chăm.

Cùng với đó, chị Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn kế thừa nghề truyền thống từ mẹ và bà. Theo chị, việc đưa sản phẩm thủ công lên các nền tảng số và sàn giao dịch giúp mở rộng thị trường, đồng thời tạo thêm giá trị cho sản phẩm. Phát triển theo hướng này không chỉ nhằm đem lại kinh tế mà còn để khẳng định giá trị của làng gốm Bình Đức.

Cùng với sự chủ động của người dân, chính quyền địa phương cũng hỗ trợ đào tạo nghề, đầu tư cơ sở vật chất và thúc đẩy chuyển đổi số trong làng nghề. Ông Trần Quốc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình, cho biết địa phương tranh thủ các nguồn vốn, đặc biệt là Chương trình mục tiêu Quốc gia về phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số, để triển khai các hoạt động này. Địa phương đồng thời chú trọng trang bị kỹ năng công nghệ thông tin, hướng dẫn livestream bán hàng và quảng bá sản phẩm trên nền tảng số cho người dân quan tâm.

Từ những đôi tay của các nghệ nhân cao tuổi đến những cú chạm màn hình của thế hệ trẻ, nghề gốm Bình Đức đang tìm thêm cách để tồn tại và phát triển trong đời sống hiện đại. Không gian số không chỉ giúp sản phẩm gốm đến với nhiều người hơn mà còn tạo thêm một cách kể về làng nghề, về nghề truyền thống và những giá trị văn hóa Chăm./.