Nhiều hợp tác xã (HTX) ở Đắk Lắk đang chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ sang mô hình quản trị hiện đại, chủ động xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và tham gia chuỗi giá trị. Sự thay đổi này không chỉ nâng cao hiệu quả hoạt động của kinh tế tập thể mà còn tạo thêm giá trị cho nông sản, tăng thu nhập cho thành viên và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế địa phương.

Thành lập năm 2021 với 7 thành viên, đến nay Hợp tác xã Sản xuất - Thương mại - Dịch vụ Mắc ca Ea H'leo đã phát triển lên hơn 30 thành viên, quản lý khoảng 140 ha cà phê và mắc ca. Năm 2025, sản phẩm mắc ca của HTX được xuất khẩu chính ngạch sang Hàn Quốc, đồng thời đạt danh hiệu Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia sau khi giành Giải thưởng Mai An Tiêm năm 2024.

Theo ông Nguyễn Trọng Huê, Giám đốc HTX, sự phát triển của đơn vị không chỉ đến từ việc mở rộng vùng nguyên liệu hay nâng cao chất lượng sản phẩm mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức quản trị, minh bạch tài chính và phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các thành viên.

Ông Nguyễn Trọng Huê cho rằng: "Mô hình HTX là mô hình phát triển khó nhất, nhưng nếu áp dụng đúng sẽ phát triển nhanh và bền vững. Để hoạt động tốt hơn cần có sự gắn kết và minh bạch về báo cáo tài chính, phân cấp, phân quyền, phân nhiệm vụ cho từng người."

Đổi mới quản trị cũng đang tạo động lực cho nhiều HTX nông nghiệp khác trên địa bàn. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp - Dịch vụ Công bằng Ea Tu, phường Tân Lập, 49 thành viên, trong đó khoảng 90% là đồng bào dân tộc thiểu số, cùng quản lý hơn 250 ha cà phê. Hiện hơn 60 ha đạt chứng nhận Thương mại công bằng (FLO), phần lớn diện tích còn lại đạt tiêu chuẩn 4C.

Nhờ sản xuất theo các tiêu chuẩn quốc tế, cà phê của HTX luôn bán cao hơn thị trường từ 2-2,5 triệu đồng/tấn, giúp mỗi hộ thành viên tăng thêm từ 10-25 triệu đồng mỗi năm.

Theo ông Nguyễn Đình Trọng, Giám đốc HTX, yếu tố quyết định sự phát triển là tinh thần chủ động thay vì trông chờ vào hỗ trợ từ Nhà nước.

"Hợp tác xã nên tự vận động, không nên ỷ lại. Trước tiên phải làm tốt, tạo uy tín trong sản xuất thì khách hàng sẽ tìm đến. Nhà nước hỗ trợ chỉ là điều kiện để mình đi nhanh hơn chứ không thể trông chờ hoàn toàn," ông Trọng chia sẻ.

Không chỉ tập trung vào sản xuất nông nghiệp, nhiều HTX còn khai thác lợi thế địa phương để phát triển mô hình kinh tế đa giá trị. Tại xã Ea Nuôl, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Du lịch Phú Nông Buôn Đôn lựa chọn hướng đi kết hợp nông nghiệp với du lịch trải nghiệm quanh hồ thủy điện Sêrêpốk 3.

Sau 6 năm hoạt động, số thành viên của HTX đã tăng từ 22 lên 46 người. Theo ông Trần Văn Toàn, Giám đốc HTX, thành công đến từ sự đồng lòng của các thành viên trong việc góp vốn, chia sẻ trách nhiệm và phát huy tiềm năng sẵn có của địa phương.

"Chúng tôi xác định hai lĩnh vực nền tảng là sản xuất nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm. Từ khu vực còn nhiều đất bỏ hoang, đến nay đã hình thành hệ sinh thái đa dạng, thu hút khách du lịch," ông Toàn cho biết.

Đắk Lắk hiện có hơn 1.220 HTX với trên 185.000 thành viên, hoạt động trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, du lịch cộng đồng, công nghiệp chế biến và logistics. Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% HTX tham gia các chuỗi liên kết, trong khi khoảng 80% vẫn hoạt động riêng lẻ và tự tìm đầu ra cho sản phẩm. Đây được xem là một trong những điểm nghẽn lớn đối với sự phát triển của kinh tế tập thể.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk nhiệm kỳ 2025-2030 xác định kinh tế tập thể là một trong những động lực quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11%/năm trở lên trong những năm tới.

Theo ông Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk, Liên minh Hợp tác xã tỉnh cần tập trung nâng cao chất lượng hoạt động, phát triển mô hình HTX kiểu mới gắn với khoa học công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái và liên kết chuỗi giá trị.

Ông nhấn mạnh cần xây dựng các HTX hiện đại, đổi mới phương thức quản trị, ứng dụng truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và tăng cường kết nối thị trường để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.

Thực tiễn từ nhiều mô hình HTX tại Đắk Lắk cho thấy, kinh tế tập thể đang từng bước thay đổi theo hướng chuyên nghiệp và năng động hơn. Khi lấy quản trị hiện đại làm nền tảng, liên kết chuỗi giá trị làm động lực và lợi ích thành viên làm trung tâm, các HTX không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn trở thành cầu nối đưa sản phẩm của địa phương vươn xa, đóng góp ngày càng rõ nét vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.