Bộ Tài chính đang xây dựng Dự thảo Nghị định quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035. Dự thảo được thiết kế gồm 7 chương, 51 điều và 6 phụ lục, quy định từ mục tiêu, nội dung, nguồn lực đến cơ chế đặc thù, đánh giá kết quả và trách nhiệm của các cấp.

Một trong những nguyên tắc được đặt ra ngay tại Điều 4 của dự thảo là “phân cấp, phân quyền mạnh cho chính quyền địa phương”, đồng thời gắn việc phân cấp với trách nhiệm thực hiện và kết quả. Trung ương tập trung quy định mục tiêu, cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn, tiêu chí, định mức, hướng dẫn; địa phương chủ động tổ chức thực hiện trong phạm vi được giao.

Dự thảo cũng đặt yêu cầu quản lý Chương trình theo kết quả đầu ra, tăng công khai, minh bạch và sự tham gia của người dân. Việc phân bổ, điều chỉnh nguồn lực được thực hiện theo nguyên tắc tránh chồng chéo, không để xảy ra tình trạng một nội dung, nhiệm vụ được bố trí từ nhiều nguồn vốn nhưng không rõ trách nhiệm.

Theo Điều 48, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách địa phương; quyết định phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình tại địa phương; đồng thời quyết định cơ chế, chính sách, giải pháp tổ chức thực hiện theo thẩm quyền. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm quyết định phân bổ, giao ngân sách; xây dựng kế hoạch thực hiện Chương trình trong giai đoạn 5 năm và hằng năm; tổ chức thực hiện, theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả.

Ưu tiên nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, dự thảo dành riêng Điều 12 quy định các chính sách đặc thù. Theo đó, nguồn lực được ưu tiên cho những địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn biên giới; việc phân định địa bàn, đối tượng và quản lý dữ liệu được thực hiện theo mức độ khó khăn và khoảng cách phát triển.

Các nội dung hỗ trợ bao gồm đầu tư hạ tầng, hỗ trợ đất ở, đất sản xuất và các điều kiện thiết yếu; nhà ở, di chuyển và bố trí ổn định dân cư; nước sinh hoạt; giáo dục, đào tạo; phát triển sản xuất, sinh kế đặc thù. Dự thảo cũng quy định hỗ trợ đối với người có uy tín và người lao động là người dân tộc thiểu số đi làm việc ở nước ngoài.

Riêng với hỗ trợ phát triển sản xuất, dự thảo đưa ra 4 cơ chế gồm hỗ trợ sản xuất theo chuỗi giá trị, hỗ trợ sản xuất cộng đồng, hỗ trợ sản xuất theo nhiệm vụ và hỗ trợ sản xuất đặc thù. Với từng cơ chế, dự thảo quy định cụ thể về đối tượng, phương thức hỗ trợ, lựa chọn dự án, quản lý và sử dụng tài sản hình thành từ dự án.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo không chỉ đặt vấn đề phân cấp trong quyết định và phân bổ nguồn lực, mà còn thiết kế cơ chế đánh giá kết quả đầu ra. Điều 36 quy định việc đánh giá dựa trên kết quả thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ; Điều 37 chia kết quả thành các nhóm về mục tiêu, tiến độ, mức độ hài lòng của người dân và công tác quản lý, tổ chức thực hiện.

Dự thảo cũng quy định xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi mục tiêu, nguồn lực, nhiệm vụ, dự án, đối tượng thụ hưởng và kết quả thực hiện. Các địa phương có trách nhiệm cập nhật dữ liệu, phục vụ theo dõi, kiểm tra, đánh giá và giám sát Chương trình.

Theo dự thảo, khi được ban hành, Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày ký. Các nhiệm vụ, dự án, hợp đồng, tài sản và nguồn ngân sách đã được phê duyệt trong năm 2026 tiếp tục được thực hiện theo cơ chế của các chương trình trước đây; việc chuyển tiếp sang Chương trình mới được thực hiện theo quy định tại Điều 50./.