Tại thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, ông Nông Đức Dũng là một trong những hộ đầu tiên chuyển đổi đất canh tác kém hiệu quả sang mô hình trồng dâu, nuôi tằm. Trước đó, gia đình ông đã đầu tư chăn nuôi trâu, bò và dê. Dù mang lại nguồn thu tương đối ổn định, đủ trang trải sinh hoạt và nuôi con ăn học, nhưng ông Dũng vẫn muốn tìm một mô hình có thời gian quay vòng vốn nhanh hơn.

Sau khi chủ động đi tham quan, học hỏi kinh nghiệm tại một số tỉnh miền núi phía Bắc, từ cuối năm ngoái, ông quyết định chuyển đổi hơn 1 ha đất trồng mít sang trồng dâu và đầu tư hệ thống nhà nuôi tằm.

Theo ông Dũng, các vật nuôi khác thường cần vài tháng mới cho thu nhập, trong khi nuôi tằm từ khi vào giống đến khi thu hoạch chỉ mất khoảng 15-20 ngày. Mỗi hộp giống có giá khoảng 800.000 đồng đến 1 triệu đồng, nếu chăm sóc tốt có thể cho 50-70 kg kén.

Ông Dũng cho biết, cây dâu có khả năng chịu hạn, sinh trưởng nhanh, trong khi kén tằm hiện được thu mua tương đối ổn định với giá tốt. Hiện nay, ông Dũng vẫn đang đưa sản phẩm kén tằm sang các địa phương khác như Yên Bái hay Cao Bằng để tiêu thụ, do chưa có thương lái thu mua tại chỗ. Điều ông mong muốn là ngày càng có nhiều hộ cùng tham gia để hình thành vùng sản xuất lớn, thu hút thương lái về địa phương thu mua, qua đó giảm bớt chi phí, tối đa lợi nhuận cho người nông dân.

Ngoài mô hình trồng dâu nuôi tằm, một số hộ dân ở Thanh Thủy cũng đang thử nghiệm những mô hình cây ăn quả có giá trị thương phẩm phù hợp với điều kiện đất đai và cơ sở vật chất sẵn có của gia đình.

Khu nhà kính gần 1.000 m2 của gia đình ông Nông Đình Chiến trước đây được sử dụng để phơi và chế biến chè xuất khẩu. Khoảng 2 năm trở lại đây, việc tiêu thụ chè gặp khó khăn, nhà phơi không được sử dụng hết công suất.

Từ gợi ý của cấp ủy, chính quyền xã, ông Chiến mạnh dạn đầu tư thêm hệ thống tưới nhỏ giọt tự động và xuống giống 1.000 gốc dưa vàng. Sau hơn 3 tháng, vụ thu đầu tiên cho những tín hiệu tích cực.

Những quả dưa có trọng lượng trung bình 2-2,5 kg, được người tiêu dùng đánh giá tốt về mẫu mã và độ ngọt. 

Tìm hướng sản xuất hàng hóa từ các mô hình mới

Thanh Thủy có quỹ đất nông, lâm nghiệp lớn, chiếm gần 88% tổng diện tích tự nhiên; độ che phủ rừng đạt trên 73%. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển kinh tế nông, lâm nghiệp theo hướng hàng hóa.

Trong định hướng phát triển kinh tế giai đoạn 2026-2030, xã Thanh Thủy cũng xác định tái cơ cấu ngành nông, lâm nghiệp, chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang hình thành các vùng sản xuất tập trung với những cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao.

Theo ông Lê Mạnh Dũng, Chủ tịch UBND xã Thanh Thủy, từ thực tế các mô hình do người dân triển khai, địa phương từng bước xác định được những cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Bên cạnh cây dâu, dưa vàng, nho, một số hộ dân còn phát triển các mô hình chăn nuôi con giống mới như dúi, chồn, lợn đen, cá tầm.

Tuy nhiên, các mô hình hiện vẫn chủ yếu ở quy mô hộ gia đình. Xã Thanh Thủy đang tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung, đồng thời khuyến khích các hộ liên kết thành hợp tác xã. 

Các mô hình mới đang mở thêm lựa chọn cho người dân Thanh Thủy trong chuyển đổi sản xuất. Tuy nhiên, để phát triển ổn định và nhân rộng, địa phương vẫn cần giải quyết bài toán đầu ra, liên kết giữa các hộ và tổ chức sản xuất theo quy mô phù hợp./.