Hiện Sơn La là địa phương có diện tích cà phê Arabica lớn nhất cả nước, với khoảng 44.000 ha, sản lượng cà phê nhân gần 51.000 tấn, tập trung ở 50/75 xã, phường. Vùng nguyên liệu cà phê của Sơn La từng bước được chuẩn hoá theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu; tỉnh đang duy trì 2 vùng ứng dụng công nghệ cao cho cà phê; 9 sản phẩm cà phê được công nhận OCOP; 8 tổ chức được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La”... Đến nay, cà phê Sơn La đã có mặt tại 20 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Tiềm năng lớn, song để cà phê phát triển bền vững, vươn xa, rất nhiều yêu cầu đặt ra với Sơn La trong thời gian tới, nhất là khi thị trường cà phê thế giới ngày nay đang thay đổi nhanh chóng; các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường, phát thải và trách nhiệm xã hội ngày càng cao. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm sản phẩm có ngon hay không, mà còn quan tâm sản phẩm được sản xuất ở đâu, bằng phương thức nào, có thân thiện với môi trường hay không và người sản xuất có được hưởng lợi một cách công bằng hay không. Những yêu cầu đó đang đặt ra nhiều thách thức đối với ngành cà phê Sơn La trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, thông tin những định hướng trọng tâm của địa phương: "Tỉnh Sơn La rất chú trọng làm sao đạt các quy chuẩn để xuất khẩu; chú trọng đốn tỉa và trẻ hoá cây trồng; xây dựng cà phê đặc sản với 2.600 ha, sản phẩm mới được đưa vào như cà phê trồng dưới tán cây dó bầu, cà phê sâm... minh chứng rõ nét cho việc đẩy mạnh chế biến sâu. Cùng với đó là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong chuyển đổi giống, nghiên cứu giống, và đặc biệt là bảo vệ môi trường."

Để xây dựng vùng cà phê phát triển bền vững theo hướng sinh thái, bà Nguyễn Thị Hoài, đại diện Cục trồng trọt và bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra 4 khâu đột phá để Sơn La nghiên cứu áp dụng, đó là đột phá về khâu giống, canh tác theo hướng sinh thái tuần hoàn; số hoá để nâng giá trị chuỗi cà phê; liên kết sản xuất chuỗi và thị trường: "Về giống, giống tốt thì quyết định năng suất, chất lượng. Ở Sơn La chúng tôi khuyến cáo sử dụng các loại giống thay thế cho giống catimo đã già hoá. Muốn canh tác cà phê theo hướng bền vững phải canh tác đồng bộ kỹ thuật, như cà phê ưa bóng, nên bắt buộc sử dụng cây che bóng, trồng xen các cây công nghiệp. Tuần hoàn ở đây là tận dụng tối đa các sản phẩm trên vườn cây..."

Một trong những vấn đề được quan tâm là quy định về ngăn chặn phá rừng của Liên minh Châu Âu. Theo Bà Vũ Thị Bích Hợp, Giám đốc Trung tâm phát triển nông thôn bền vững, Sơn La có 90% hộ sản xuất trong chuỗi cà phê là hộ sản xuất nhỏ, bởi vậy cần quan tâm nâng cao nhận thức cho bà con về quy định chống mất rừng, hướng dẫn cách tuân thủ các quy định, để cà phê của bà con có thể tham gia vào chuỗi cung xuất khẩu đi EU và nhiều nước khác trên thế giới: "Với quy định chống mất rừng, chính sách của tỉnh phải rất thận trọng, nhất là trong việc mở rộng diện tích. Vì việc mở rộng có thể nâng cao diện tích, nâng cao thu nhập, nhưng sẽ mất đi đa dạng sinh học - giá trị vô cùng quý của cà phê Arabica Sơn La. Chúng tôi luôn hướng dẫn bà con trồng xen với các loại cây để vẫn có thu nhập, như tại 4 xã chúng tôi sẽ hướng dẫn trồng xen với 4 loại cây trồng khác nhau, để làm sao vẫn che được bóng, vẫn bảo vệ được chất lượng của đất, vẫn đảm bảo được diện tích và chất lượng cà phê vẫn được giữ vững."

Nhiều ý kiến cũng được các đại biểu, chuyên gia trao đổi, đưa ra, chủ yếu về vai trò liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân; giải pháp mở rộng các mô hình canh tác sinh thái, nông nghiệp hữu cơ và nông - lâm kết hợp phù hợp với điều kiện địa phương... góp phần xây dựng vùng cà phê Arabica Sơn La chất lượng cao, có bản sắc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế, nâng cao thu nhập và bảo đảm lợi ích lâu dài cho người trồng cà phê./.