Từ lâu, cây thạch đen đã gắn liền với đời sống của người dân tỉnh Lạng Sơn. Bà con tại các xã Tràng Định, Văn Lãng, Bình Gia… tập trung trồng với quy mô lớn.

Là một đại lý thu mua nguyên liệu thạch đen cung cấp cho các cơ sở chế biến, anh Việt Hoàng – người dân tộc Nùng – chia sẻ về tầm quan trọng của cây trồng truyền thống này đối với kinh tế địa phương.

“Tôi bán cây thạch đen này rất lâu rồi. Nó gần như là cây xóa đói giảm nghèo giúp cho người dân nơi đây. Mỗi tháng, gia đình tôi thu mua khoảng tầm khoảng 50 tấn, kinh tế cũng đỡ hơn, có của ăn của để một tí. Mỗi tháng gia đình thu nhập cho khoảng tầm 30 – 40 triệu đồng”. – Anh Hoàng chia sẻ.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn, thạch đen là cây trồng truyền thống và cũng là cây chủ lực trong nhiều năm nay. Cây dễ trồng, đồng thời cho thu nhập bình quân trên 1ha cao gấp 4 – 5 lần so với cây trồng truyền thống khác.

Tuy nhiên, cây thạch thô thường chịu áp lực biến động giá cả từ thị trường và thương lái. Nhận thức được yêu cầu cấp thiết phải chế biến sâu, chị Chu Thị Hạnh, Giám đốc Hợp tác xã Nông Lâm Dược Dobao, xã Na Sầm, tỉnh Lạng Sơn  đã quyết tâm khởi nghiệp từ chính nông sản quê hương.

Từ việc làm thủ công vài ba lạng lá thạch, chị Hạnh lặn lội xuống Hà Nội tìm kiếm máy móc cơ giới hóa, đầu tư xưởng chế biến và đa dạng hóa đóng gói bao bì từ hộp 180 gram, 300 gram đến thạch đựng trong ống nứa.

“Từ lúc còn nhỏ, mình nghĩ tại sao sản phẩm quê mình bà con làm thật nhưng không đi được xa. Chỉ bán loanh quanh ngoài chợ. Mình cũng mong làm ra được những sản phẩm chuyên sâu hơn, quảng bá tốt hơn cho bà con. Tôi trực tiếp sản xuất còn liên kết nguyên liệu với bà con. Bà con trồng và tôi sẽ trực tiếp là bao tiêu nguyên liệu để bà con yên tâm canh tác, không phải lo được mùa mất giá”.  – Chị Hạnh cho hay.

Không dừng lại ở thạch đen ăn liền đạt OCOP 3 sao và danh hiệu Thương hiệu vàng Quốc gia 2025, HTX Dobao còn tìm tới các nhà khoa học từ Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch để chuyển giao công nghệ sấy nhiệt, nghiền mịn. Từ quả mắc mật tươi vốn chỉ bảo quản được vài ngày, HTX đã chế biến sâu thành 7 dòng sản phẩm ăn liền và gia vị như mắc mật sấy dẻo, bột gia vị, nước chấm, thịt sấy mắc mật... bán quanh năm trên thị trường toàn quốc.

Toàn bộ quy trình này được HTX thực hiện thông qua liên kết bao tiêu nguyên liệu chất lượng cao với 17 hộ dân tộc Tày, Nùng, thu mua với giá 95.000 đồng/kg – cao gấp đôi so với giá thị trường tự do.

Hỗ trợ HTX và doanh nghiệp, chính quyền tỉnh Lạng Sơn ban hành nhiều chính sách thiết thực chắp cánh cho nông sản địa phương. Tỉnh không chỉ hỗ trợ kinh phí làm hồ sơ, đăng ký nhãn hiệu, mà còn áp dụng chính sách thưởng trực tiếp cho các sản phẩm đạt chuẩn OCOP nhằm khuyến khích nâng hạng chất lượng.

Ông Nguyễn Hữu Chiến, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn cho biết: “Ngay cả tại Nghị quyết 02 năm 2026 của Hội đồng nhân dân tỉnh cũng có chính sách hỗ trợ thưởng sản phẩm OCOP cho người dân. Sản phẩm được hỗ trợ đầy đủ từ khâu chuẩn bị hồ sơ, đánh giá, công nhận. Khi sản phẩm đạt 3 sao, 4 sao, 5 sao chính sách của tỉnh sẽ đều có mức thưởng tương ứng”.

Chiến lược nâng cao giá trị chuỗi cung ứng nông sản tại Lạng Sơn đang gặt hái những "trái ngọt" đầu tiên. Tuy nhiên, để cây thạch đen thực sự trở thành cây làm giàu bền vững, việc giải bài toán phụ thuộc thị trường và nâng cao giá trị chuỗi cung ứng là yêu cầu cấp thiết.

“Hiện nay chúng tôi đang tập trung vào nghiên cứu nâng cao trước hết là chất lượng cây thạch để giải quyết đầu ra. Chúng tôi đã xây dựng vùng quy hoạch trồng thạch, xác định và đánh giá, cấp mã số vùng trồng. Đồng thời cũng đã có định hướng để xây dựng chất lượng sản phẩm thạch theo các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP. Chúng tôi cũng đã kêu gọi được một số doanh nghiệp vào đầu tư để chế biến sản phẩm từ thạch, tạo thành một số thực phẩm như nước uống, thạch, một số sản phẩm thực phẩm khác có sử dụng đến thạch, làm chè (chè thạch)”. Ông Nguyễn Hữu Chiến cho hay.