Khoảng tháng 11, tháng 12 hằng năm, người Ba Na ở làng Nghe, xã Kông Chro, tỉnh Gia Lai lại rộn ràng bước vào mùa thu hoạch. Nếu như trước đây, bà con tuốt từng bông lúa bằng tay, thì nay, máy móc cùng tinh thần đổi công giúp những gùi lúa vàng óng nhanh chóng cập bến từng nhà.

Nhưng lúa mới gặt về chưa thể ăn ngay. Trong đời sống tâm linh người Ba Na, gia đình phải làm một lễ cúng lễ đóng cửa kho trước khi ăn gạo mới.

Sau những ngày vất vả trên rẫy, lúa được phơi khô ráo và đem cất gọn gàng vào chiếc kho nhỏ của mỗi hộ gia đình. Trước khi đóng cửa kho, chủ nhà chuẩn bị một con gà, một ghè rượu để thực hiện nghi lễ. Đây là nghi thức báo công với tổ tiên sau một vụ lúa. Đồng thời, còn gắn liền với một thủ tục bắt buộc mang nét đặc trưng văn hóa rất riêng.

Anh Đinh Văn Yiu, người Ba Na ở làng Nghe, xã Kông Chro cho biết: “Mua thịt, gà, rượu ghè, rồi lấy máu của gà đó mình bỏ trong kho cúng báo cho ông bà mình thu hoạch xong xuôi. Cúng rồi sau mới được lấy thóc từ kho đó ăn”.

Theo phong tục của người Ba Na, lúa cũ sẽ được để riêng ra ngoài. Còn toàn bộ lúa mới cất kho tuyệt đối không ai được đụng đến khi chưa làm lễ đóng cửa kho. Chỉ sau khi làm lễ dâng lên tổ tiên, chiếc cửa kho chính thức đóng lại, người dân mới yên tâm mang lúa ra giã thành gạo mới.

Ngày nay, nhờ khoa học kỹ thuật, bà con dùng máy móc thu hoạch nhanh gọn. Nhưng trong ký ức của người già, việc thu hoạch lúa trên rẫy còn là hành trình níu giữ "hồn lúa".

“Cắt lúa xong là buộc. Mình đặt chỗ cây nhỏ và bỏ lên trên rồi bắt đầu cúng gà, rượu. Buộc hồn lúa lại với mong muốn là năm sau mình thu càng nhiều hơn. Giờ bà con chỉ có làm lễ đóng cửa kho thôi. Cắt xong, tuốt xong rồi đem về kho, rồi làm lễ”. – Anh Yiu chia sẻ.

Việc buộc hồn lúa gắn với mong muốn giữ lại hồn lúa và cầu mong vụ sau được mùa.

Ngày nay, việc thu hoạch lúa đã có sự hỗ trợ của máy móc, nhưng nghi lễ đóng cửa kho vẫn được người Ba Na ở làng Nghe duy trì. Nghi lễ đánh dấu thời điểm gia đình bắt đầu sử dụng lúa mới và thể hiện sự gắn bó của cộng đồng với cây lúa trong đời sống văn hóa./.