Sức sống di sản từ những người thực hành

Tại xã Đạo Trù, tỉnh Phú Thọ, không khí chuẩn bị cho Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết năm nay mang một ý nghĩa đặc biệt lớn với đồng bào Sán Dìu. Nơi đây, làn điệu dân ca Soọng Cô – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cùng tiếng nói của cha ông đang được truyền lửa miệt mài cho thế hệ trẻ qua những lớp học đầy tâm huyết.

Ông Lê Đại Năm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát dân ca Soọng Cô xã Đạo Trù cho biết, năm nay đơn vị thực hiện truyền dạy tiếng nói và làn điệu dân ca cho học sinh tại 4 trường tiểu học trên địa bàn, đồng thời đưa các em cùng tham gia biểu diễn trong ngày hội lớn.

Trên bục giảng, những "thầy cô" tóc đã điểm bạc ân cần uốn nắn cho các em học sinh tiểu học từng bước làm quen với cách luyến láy mang đậm bản sắc Sán Dìu. Những buổi luyện tập miệt mài vào ngày cuối tuần chính là bài kiểm tra thực tế nhất, đánh giá hiệu quả công tác phát triển hội viên trẻ và bảo tồn di sản ngay từ gốc.

"Chúng tôi dạy tiếng nói và dạy hát dân ca Soọng Cô cho con em đồng bào Sán Dìu để chuẩn bị cho các chương trình biểu diễn sắp tới. Mục đích là truyền dạy lại để lớp trẻ tiếp tục kế cận tiếng nói cũng như dân ca của dân tộc mình. Chúng tôi muốn Ngày hội văn hóa này phải có lớp trẻ tham gia, để sau này chính các cháu sẽ có vai trò, trách nhiệm tiếp tục gìn giữ văn hóa đặc sắc của dân tộc", ông Lê Đại Năm chia sẻ.

Không riêng ở Vĩnh Phúc, tại thôn Mãn Hóa, xã Phú Lương, tỉnh Tuyên Quang – nơi có trên 90% hộ dân là đồng bào dân tộc thiểu số – Ngày hội Đại đoàn kết năm nay cũng đổi mới mạnh mẽ với nhiều hoạt động trải nghiệm thực tế. Đây là dịp để chính bà con trong bản trực tiếp thực hiện những công việc cụ thể.

Khác với mọi năm, ngoài các hoạt động thể thao và văn nghệ quen thuộc, địa phương còn tổ chức thêm các không gian giữ gìn bản sắc như trưng bày ẩm thực, hướng dẫn các động tác múa truyền thống và tổ chức đêm giao lưu văn nghệ giữa các câu lạc bộ.

"Đó là một niềm hạnh phúc khi mà mình được trực tiếp giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình", ông Sầm Văn Đạo, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn Mãn Hóa xúc động bày tỏ.

Ngày hội Đại đoàn kết tạo không gian giao lưu văn hóa

Bà Triệu Mùi Say - nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách Dân tộc, Ủy ban Dân tộc, nay là Bộ Dân tộc và Tôn giáo nhấn mạnh: Tâm huyết của những người làm công tác văn hóa là làm sao để tiếp tục kế thừa, phát huy và giữ vững truyền thống văn hóa dân tộc. Nếu những nét văn hóa cốt lõi không được truyền lại cho lớp trẻ, di sản sẽ dần bị mai một theo thời gian.

"Đây là đòi hỏi cấp thiết không chỉ đối với riêng đồng bào, mà các bộ, ngành, đặc biệt là ngành văn hóa, cần quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa. Phải làm sao để đồng bào các dân tộc được phát huy truyền thống, tiếp tục trao truyền cho thế hệ tương lai. Nếu không, trong quá trình phát triển, chúng ta rất dễ rơi vào tình trạng 'hòa nhập nhưng bị hòa tan', dẫn đến làm mất đi những tinh hoa văn hóa vốn có", bà Triệu Mùi Say trăn trở.

Bên cạnh công tác dạy và học văn hóa cho lớp trẻ, việc lồng ghép các hoạt động văn hóa vào Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại các địa phương được đánh giá là giải pháp thiết thực, đóng vai trò như "chất keo" gắn kết cộng đồng.

Bà Triệu Mùi Say phân tích, việc kết hợp linh hoạt này vừa tạo sự đoàn kết, gắn bó giữa đồng bào các dân tộc, vừa mở ra không gian nâng cao và lan tỏa nét đẹp văn hóa cốt lõi.

Tại nhiều thôn bản có đông dân tộc cùng sinh sống, mỗi nhóm đều sở hữu một bản sắc riêng. Tuy nhiên, khi cùng tham gia sinh hoạt cộng đồng, các nét văn hóa ấy được kết nối để hướng tới một thể thống nhất.

"Chúng ta có thể đưa những lời ca, tiếng hát từ các sáng tác phổ thông như phong trào thi đua xây dựng đời sống kinh tế mới hay các bài hát truyền thống cách mạn… vào sinh hoạt chung. Điều này sẽ tạo nên động lực mạnh mẽ, thu hút đông đảo cộng đồng và thôn bản tích cực tham gia vào phong trào văn hóa chung của địa phương". - Bà Triệu Mùi Say khẳng định.