Gam saong bruk ngak ahar Kà tum, janih ahar di bangsa Khmer tinh An Giang hu masa atah labaih jaik meteh abap, amuk Néang Phương (xa Ô Lâm, tinh An Giang) brei thau, mikva bac megru hu bruk ngak ahar Ka tum meng amaik di drei tuk bahrau umo 16 thun mai. Tui amuk Neang Phuong, baoh ahar Ka tum oh lac sa janih ahar maneng piah mbang, blaoh nyu daok ieu lac sa janih drap ar ilamu chreih mekre ngak jeng meng dua palak tangin saong glo akaok hadah krah gheih ghang di manuac urang Khmer .

 “Ka tum” tui sap bangsa Khmer lac pagap ye “baoh dalim” atau “papaok sir taom dan”. Baoh ahar sit saot, pak mata, hu tadak mblo tagok yau bangu chroh, dreih yau ye baoh dalim bak tathak, mboh biak takre chreih brei ka sa raidiuk trei sir, haniem phol.

Piah ngak jeng sa baoh ahar Ka tum pahe bangi di nyu, urang ngak brei rah tapa rilo jalan ngak biak tani tanat, gheih tangin, min kan abih lac bruk ngak thaik thaot kanduh meng hala thot not meda.

Hala thot not hu ruah brei pilih njauk dom hala meda, hu sambo bar saong laman lamuac njauk di hu. Urang ngak pandar tangin gheih ghang cakak dom hala hu atah saong praong samu gauk blaoh pak jeng thaik pak meta samu do gauk. Tabung akaok ahar brei pak yau bangu, dalam tuk pabah kanduh ganik brei hu buh nyan tame dalam biak tani tanat piah plaih taik. Hadei di papaok ka nyu sir, ahar hu tuk labaih 45-50 minit, tal tuk hala salih meng hijao tapa kanyik saong papar mbau pahe biak bangi.

Néang Phương sa urang ngak ahar ndom manyai lac, bruk gheih ghang di ahar Ka tum nyu oh lac bruk pambuak di kaya ngak nong bhum palei yau brah ndiuk tram suai, ritak bhong, ritak lo tuk tathak, li-u kuah lapih gam haong ha sit saradang, sara piah pagap makre pahe bangi di nyu, lac bruk pambuak haong yava di langik ceik kraong ribaong.

Ahar Ka tum oh pandar janih pacang khik, taong abih jeng hu pandar meng langik ceik kraong glai, khik kajap karo saong khik tamo yaom kaom ilamo. Bruk pandar hala thot not meda ngak kanduh oh lac piah ngak ka mbau pahe tuk drei tuk nyu blaoh daok daong brei baoh ahar khik hu ka nyu laman lamuac, ngak ka tuai damuai jirah kan si var hadei di mbang mbang ahar ini. Bruk pambuak ini hu pataom meng ilamo patak pataom hu meng rilo rairah, daong ahar Ka tum ngak jeng bruk chreih takre di dom kaya mbang bhap bini di bhum tujuh baoh ceik Nam Bo Meraong Negar.

Mbang Ka tum jeng ye hu bruk kadha di nyu urang mbang brei duah labik piah peih “kaya banrik” di dalam. Tuk baoh ahar tut gaok tame akaok dalah, pahe yamein di saradang, bruk lamek di li-u hlai haong bruk laman lamuac di ndiuk ngak jeng sa janih pahe bangi kan si var, ndung bak hatai anit ranam di menuac urang, bhum taneh Tujuh baoh ceik An Giang.

Yaom mada lac hu angan sa janih drap ar praong, bruk ngak ahar Ka tum daok dang di anak bruk kurang takik baoh sang daok thau ngak. Piah khik ramik “binguk yava kaya mbang” bhum palei, Kapul Urang kamei xa Ô Lâm hu padang kapul pambuak ngak ahar ka tum kayua urang nghe nhan Néang Phương ngak akaok kapul, gam pato ka rairah sit thun umo saong angan je karei ka kaya mbang bhap bini di bhum palei. Bruk ini oh lac daong khik ramik drap ar blaoh daok patagok bruk gul pataom bhap bini, daong urang kamei Khmer khang hatai jang dalam raidiuk.

Ong Phan Thành Lương, Akaok UB Bhap bini xa Ô Lâm ndom mayai lac, ahar Ka tum brei oh padeih di bruk lac kaya alin blaoh daok jeng sa kaya jirah rivang chreih gheih karei./.