●Adat ngak yang likau prein ka lamen.
●Kaya kan caik veik di urang pasram lamen.
●Saong bruk pasram lamen di urang M’Nông.
Di mbon Chua Tak saong mbon Lê, tỉnh Đắk Lắk, ngak yang likau prein ka lamen hu urang M’Nông peih ngak biak tani tanat.
Ngan haong urang M’Nông, lamen lac “ drap ar ngak mbang”, lac “ ayut praong” bo Yang alin brei. Tuk halei dalam sang hu bruk sambai atau suh sah hatai, lakhah atau ngak sang birau, lamen brei hu piah tui iek. Yau nan ye, adat likau prein yawa hu peih ngak biak tani tanat brei thau lamen jeng anak dalam sang.
Bruk siam gheih abih di adat ini lac bruk mikva eng drei ngak “ ceik kaya mbang” praong glong, hu ngak kabau, patei, tangei saong carot. Yawa kong chieng taong tagok, gru da-a yang mai chrong daong, brei ka lamen takai kajap, prein yawa kar, anit ranam mikva dalam palei.
***
Piah ka dom drei lamen praong jeng salut mbut, pambuak pagam haong anek manuac, oh var ndem tal Gru – urang pato pasram raong ba lamen. Bruk pato pasram lamen di Tay Nguyen tui makna karei di nyu: pato meng ame tapa anek likei.
Di mbon Lê, tuk umo taha, Gru Y Gah Hmok pato bruk saong jao lamen sa bla ka Y Khăm Sen umo 30 thun anek likei di ong.
Dalam tuk siam gheih nan, ame taha mek dalam yot kaya piah pato veik ka rai hadei: sa gah kong meng ban, sa jaluk meng ban saong sa baoh jaluk lan meng kan. Ong kakei anek dom asar kadha: Pasram lamen oh pandar hawuai, bo pato meng hatai salut mbut piah dui ba. Yawa dom kaya nan yau panuac pahadar rai sit umo brei iek gkang lamen, khik suan yawa bhum taneh bhong.
***
Pathau mikva, tapa thun bilan kan kandah, bruk pasram lamen di urang M’Nông hu salaih karei cati catang. Salaih ka bruk mek lamen ngak bruk abih prein pajeng kayau yau dahlau diah, mikva sahaneng karei, ba “ ayut praong” ngak yulit ka tuai mong iek. Bruk iek glang lamen urak ini gam khik ramik veik. Sa-ai Y Dư Hêung, gru pasram lamen khan lac:
“ Meng kan, lamen hu urang raong piah ngak bruk daong ka urang ka baoh sang jeng yau thaik binguk lambaok ka urang Tay Nguyen. Bruk urak ini lac oh yau meng kan kan dahlau oh pajeng kayau pajeng njuk bo urak ini gceik glai oh daok hagait…Harei ini, lamen nhak yuiit sirah. Ngan haong urang M’Nông …lamen yau rilo darah di urang, yau nan ye oh brei atah.”
Bruk iek glang lamen urak ini pambuak kajap hoang bruk khik ramik. Jalan ngak mbang birau ini oh lac daong khik ka taphon lamen raong di sang dak harei dak takik bo daok ba bruk ngak mbang, duah jien tame tani tanat ka dom urang pato pasram lamen dalam jaman biau.
Mikva anit ranam, dalikan adat nak yang likau ka lamen prein yawa khang kajap, dom kaya kan klak lavik thun bilan saong hatai ranam taphon lamen mboh urang M’Nông siam hatai. Urang ba athur glai mai raong ngak jeng urang dalam sang. Dom bruk nan nak jeng suan yawa di ceik glai Tay Nguyen.
Viết bình luận