Di taneh bein 2 hecta daok di palei Phăm Ngol, xa Bờ Ngoong, tinh Gia Lai, ong A Ngăn jah harei di dom talei phun kophi, khik gilac tal pacang ma-om piah khik tathah ka taneh. Dua thun ini, ngak tabiak kophi tui tanut chuan 4C, A Ngăn jeng daok ngak dom bruk biak bhian randap lac drak khak, jah hareik, tui ia, min jalan ngak hu karei dahlau. Kanduh kophi meng bilan dahlau hu ong pataom gilac, pa-auk gam haong khak var ro dalam rilo bilan dahlau tuk ba tabiak bein. Ong klak patruh jru pamatai hareik, tok jah hareik dalam dom tuk njauk ngak, oh ramik hacih yau dahlau diah. Ong Ngăn daok pambuak haong labik pambuak dut tọa độ, brei thau labik bein piah dut duah iek gok agha ndap nda:
“Ngak kophi karo kajap ye baoh sang dahlak hulin pambuak tui tanut chuan 4C, brei pambuak dut iek tọa độ bein phun, tuk pablei ka gah ngak mbang pablei salih piah brei thau halau agha ye brei hu gah ngak mbang daong, rabha jien ka dom baoh sang rahra tui bruk ngak hu.”
Di xa Đak Đoa, kophi 4C di dom urang dalam HTX hu pataom blei ralo jang yaom kaom darak pasar labaih 500 dong/kg baoh that. Lac Yam ndok HTX, ong Y Uê, daok di palei Tuơh Klăh, gam lac urang dang ngak tabiak, gam urang tacei ba dom baoh sang ngak tui jalan ngak hu njauk hatai haong gah ngak mbang pablei salih pambuak. Dom caong khin yau ye oh pandar jru pamatai hareik, oh pandar jru dalam harak pakauk, sangka saong pataom paik njauk tui tacei ba rah rah hu jeng bruk ngak haong gauk. Bruk njauk hatai ka jalan ngak daong patakik bruk yaok baoh sang ngak tui sa jalan ngak karei, ngak kan kandah tal asar siam saong prein pabak hatai caong di gah pataom blei. Ong Y Uê brei thau:
“Drei ngak tabiak kophi hacih sa-at oh pruh jru hareik, oh pruh jru dalam harak pakauk saong pasang iek harak ye HTX di khol dahlak oh duh hatai ka akaok tabiak. HTX Glar ngak bruk meng thun 2020 dalam nan hu 15 urang daok veik pambuak haong 130 baoh sang di taneh 169 ha kophi 715 tan.”
Kaya kophi hu angan je HTX mek hu harak brei adat OCOP 4 patuk pakat tinh saong tame hu rilo darak pasar dalam negar, dunya. Ong Lê Hữu Anh, Yam ndok HTX Gah ngak nong saong Jitvu Lam Anh brei thau: piah paglaong yaom kaom asar kophi, bruk hu makna abih oh lac salih jalan sangka blaoh daok brei padang hatai je di rahra tame jalan ngak bahrau, kham merat paglaong asar siam kaya kan.
“Meng rup urang ngak nong hu hatai je praong tame yaom kaom di asar kophi, khol dahlak hu salih bruk sangka bein phun, paglaong asar siam kaya. Bruk ini oh tok daong paglaong yaom kaom kophi blaoh daok daong patruh eik patrun kathaot, daong mikva ngak kaya meda meng phun kophi.”
Ong Thái Như Hiệp, Tong Yam ndok Kongti TNHH Vĩnh Hiệp, gah ngak mbang pablei salih pablei tabiak phun kophi praong di tinh Gia Lai, brei thau, gah ngak mbang pablei salih daok salih harak pala meng harak pan tangin tapa pandar smart phone. Urang ngak nong pabak bruk drak khak, pandar jru, ia tui, paik baoh; gah nak mbang pablei salih pandar du lieu piah pasang iek bhum kaya tamo, ngak cambaih laih halau agha, tapa nan pasang iek luac jalan ngak saong khik tani tanat asar siam kophi pambuak.
“Khol dahlak kham merat ngak meng 2023 saong puac thun 2024 khol dahlak hulin patabiak hu phan mem banah laman ngak cambaih laih halau agha pandar ngak iek dahlau la dom baoh sang urang ngak nong. Tal 2025-2026 ye urang ngak nong hu thau saong khol dahlak hulin ngak habar daong ka dom urang nan hu harak cih vak bruk pala meng vak tangin tapa app smart phone khol dahlak tacei ba harak pala lime baoh sang meng smart phone.”
Tuk dom gah hu ngak tui jalan ngak, klah rabha kein lagaih saong khik kajap akaok pablei tabiak, asar kophi oh tok paglaong asar siam, yaom kaom blaoh daok patakik pambuak tal alam langik. Ini lac kein lagaih piah rahra sahnang hatai buh jien tame, pambuak pagam suai atah haong phun kophi saong paglaong prein meraik di kaya di darak pasar.
Viết bình luận